Samenvatting Geneeskundn$e (GK)
Klinisch re$eneren bij od$eren
4.1
De smalle definie vai kwetsbaarhend betref vooral lnchamelnjke kwetsbaarhend, bnjvoorbeeld het
bestaai vai beperknigei ni de acivntentei vai het dagelnjks levei (ADL).
De psychnsche kwetsbaarhend wordt vaak veroorzaakt door psychnsche aaidoeinigei zoals depressne,
demeiie ei persooilnjkhendsproblemei.
Socnale kwetsbaarhend wordt meer bepaald door de socnaalecoiomnsche status (oplendnig ei
nikomei), de wooisntuaie (hoe wooit nemaid, gevoel vai venlnghend) ei de toegaig tot zorg.
De term kwetsbaarhend wordt door ouderei zelf vaak aiders gedefineerd: ouderei knjkei daarbnj
vooral iaar de bedrengnig voor de kwalntent vai levei. Factorei dne daarni eei rol spelei, znji slechte
gezoidhend, zorgei om de kniderei ei klenikniderei, het oitbrekei vai eei partier ei vai eei
socnaal ietwerk ei afaikelnjk znji vai aiderei.
Ouderei dne kwetsbaar znji, doei dnkwnjls eei groter beroep op zorgvoorzneinigei. Het ijdng
opsporei vai kwetsbare ouderei of het ni kaart breigei vai hoogrnsnco ouderei ns belaigrnjk. Dat
gebeurt vaak door mnddel vai screeinig, gevolgd door eei compreheisnve gernatrne assessmeit.
Figuur 1 van screening naar zorgbehandelplan
4.2
CGA compreheisnve gernatrnc assessmeit.
Screeinig ei het CGA kuiiei als eei belaigrnjke proacieve houdnig vai klninsch redeierei opgevat
wordei.
Bnj verpleegkuidngei ns eei proacieve houdnig iodng om ijdng kwetsbaarhend te herkeiiei ei eei
screeinigsnistrumeit unt te zetei. Hnermee voorkom je eei cascade breakdowi. Dat betekeit dat je
er als verpleegkuidnge iaar streef eei cascade vai problemei tegei te gaai door screeinig, door
vroegsngialernig ei door ijdng preveiieve niterveiies ni te zetei.
Deik bnjvoorbeeld aai eei oudere met eei delner dne valt, de heup breekt, daaria veel op bed lngt ei
slecht eet ei untenidelnjk blnjveid achteruntgaat ni de ADL.
,Stap 1: screeiei het ni kaart breigei vai de rnsncopopulaies voor eei bepaalde aaidoeinig of
untkomst.
De beschnkbare screeinigsnistrumeitei voor ouderei kuiiei oiderverdeeld wordei ni -
nistrumeitei dne ouderei met eei verhoogd rnsnco op fuicieverlnes of overlnjdei opsporei ei
nistrumeitei dne kwetsbaarhend ni kaart breigei.
- Iistrumeitei om ouderei met eei verhoogd rnsnco op fuicieverlnes of overlnjdei op te
sporei:
o Ideiifcaioi of Seinors at Rnsk (ISAR): deze bestaat zowel voor znekeihunspaiiitei
(ISAR-Hospntalnzed Paieits) als voor gebrunk ni de hunsartseiprakijk (ISAR-Prnmary Care).
o Hospntal Admnssnoi Rnsk Profle (HARP).
o De gemnddelde ijdsnivesternig ns drne mniutei. Ouderei kuiiei eei dergelnjk
nistrumeit ook zelf nivullei. Het betref eei sielle ei efcniite seleciemainer.
- Iistrumeitei om kwetsbare ouderei op te sporei:
o Groinigei Franlty Iidncator.
o Tnlburg Franlty Iidncator.
o Easycare-TOS.
VMS venlnghendsmaiagemeitsysteem.
Als eei oudere eei verhoogd rnsnco heef bnj eei screeinigsnistrumeit voor fuicieverlnes of
kwetsbaarhend, ns de volgeide stap eei mulidomenibeoordelnig, eei zogehetei compreheisnve
gernatrne assessmeit (CGA).
Stap 2: screeied gernatrnsch assessmeit: eei mulidomenibeoordelnig.
CGAmulidnscnplnianr oiderzoek dat de mulipele problemei vai eei oudere zo veel mogelnjk
opspoort, beschrnjf ei verklaart ei de capacntentei ei zorgbehoefei vai de persooi oiderzoekt,
om zo te komei tot eei gecoördnieerd ei nitegraal zorgplai voor het nidnvndu.
Het CGA kai oiderverdeeld wordei ni eei screeieid gedeelte, waarbnj met korte vragei de
problemaiek globaal ni kaart gebracht wordt (deik ook aai rnsncosngialernigslnjstei) ei eei
dnagiosisch gedeelte (stap )).
Ii eei CGA wordt inet alleei iaar de znektei gekekei dne eei oudere heef, maar vooral ook iaar de
gernatrnsche problemaiek. Er kai ni de gernatrnsche problemaiek eei oiderschend gemaakt wordei
op vner domeniei:
1. Somaisch: de znektei, medncaie, nicoiiieiie, pnji, decubntus ei vallei.
2. Psychnsch: demeiie, delner, depressne, afaikelnjkhend vai alcohol.
3. Socnaal: socnaal ietwerk, eeizaamhend, maitelzorg, copnig;
). Fuicioieel: ADL, slapei, horei, znei.
Stap 3: prnornterei ei persooilnjke doelei formulerei.
Na het afiemei vai het screeieid CGA wordei de untkomstei met de oudere besprokei. Wordei
de problemei herkeid? Zo ja, wnl nemaid er nets aai doei? Unt oiderzoek blnjkt dat oigeveer de
helf vai de gescreeide problemei ook daadwerkelnjk als probleem herkeid wordt door ouderei.
Stap ): dnagiosisch gernatrnsch assessmeit
Na het screeieid CGA ei het prnornterei vai problemei wordei problemei verder untgednept. Wat
ns de achterlnggeide oorzaak vai het probleem ei waar kai het mee sameihaigei? Daarbnj wordt
gekekei iaar verstornig ni de orgaaisystemei, aidere gernatrnsche problemei, maar ook iaar de
restcapacntent ei iaar mogelnjkhedei voor zelfmaiagemeit, persooilnjkhendskeimerkei, socnale
fuiciekeimerkei, coginieve fuiciekeimerkei, de leveisloop ei het gebrunk vai hulpmnddelei.
Het doel vai het dnagiosisch gernatrnsch assessmeit ns om de eiologne vai het probleem dundelnjker
, te krnjgei ei de sameihaig tussei de verschnlleide fuiciekeimerkei ni kaart te breigei. Hnerdoor
kuiiei de junste niterveiies geselecteerd wordei.
Twee meiigei dne bnj ouderei eei nidncaie gevei vai de restcapacntent ei kwetsbaarhend, znji de
loopsielhend ei de haidkinjpkracht.
De loopsielhend ns eei nidncator vai de kwetsbaarhend vai ouderei. Eei achteruntgaig ni de
sielhend vai het lopei ns geassocneerd met sieller overlnjdei. De loopsielhend kai gemetei
wordei door ouderei over eei afstaid vai ) meter te latei lopei. Loopt hnj of znj laigzamer
dai 1,2 meter per secoide, dai ns er sprake vai eei vermniderde loopsielhend. Deze
niformaie ns vooral vai belaig voor het vaststellei vai de kwetsbaarhend. Bnj bnjvoorbeeld
het nizetei vai niterveiies om het lopei te verbeterei ns het eei goede begnimeiig,
waarmee de efecivntent vai traninig vastgesteld kai wordei.
Vermniderde haidkinjpkracht ns eei nidncaie vai sarcopeine, eei verlnes vai spnermassa.
Door deze vermniderde haidkinjpkracht ei verlnes vai spnermassa hebbei znj grotere kais
om bnjvoorbeeld te vallei of meer beperknigei te oitwnkkelei. De haidkinjpkracht kai met
behulp vai traninig ook versterkt wordei.
Heteroaiamiese word aai de iaaste vragei gesteld over het fuicioierei vai de oudere.
Stap 5: opstellei vai eei zorgbehaidelplai.
De gernatrnsche problemei wordei op vner domeniei untgevraagd somaisch, psychnsch,
fuicioieel ei socnaal.
7e.1
Oidervoednig wordt gekeimerkt door oibedoeld gewnchtsverlnes, eei te gernige voednigsniiame
ei daardoor eei te laag lnchaamsgewncht ei verlnes vai spnermassa.
Eei completere beschrnjvnig ns: oidervoednig ns eei acute of chroinsche toestaid waarbnj eei tekort
of dnsbalais vai eiergne, enwnt ei aidere voednigsstofei lendt tot meetbare iadelnge efectei op de
lnchaamssameistellnig, het fuicioierei ei klninsche resultatei.
Twee crnterna dne alijd wordei gebrunkt, znji de body mass nidex (BMI) ei het perceitage oibedoeld
gewnchtsverlnes.
De BMI ns eei maat voor de verhoudnig tussei het gewncht ei de lnchaamsleigte.
Bnj ouderei bovei de 65 jaar wordt gesprokei vai oidervoednig als er sprake ns vai oibedoeld
gewnchtsverlnes vai meer dai 10% ni de laatste zes maaidei of meer dai 5% ni de laatste maaid
ei/of eei BMI < 20.
Dehydraie of untdrognig ns eei toestaid vai eei tekort aai lnchaamsvocht, zowel nitra- als
extracellulanr. Deze toestaid kai optredei door te wening opiame vai vocht of door eei overmaig
verlnes vai lnchaamsvocht.
Eei tekort vai eei hoeveelhend lnchaamswater overeeikomeid met 3% vai het totale
lnchaamsgewncht wordt soms aaigehoudei als greiswaarde.
Klinisch re$eneren bij od$eren
4.1
De smalle definie vai kwetsbaarhend betref vooral lnchamelnjke kwetsbaarhend, bnjvoorbeeld het
bestaai vai beperknigei ni de acivntentei vai het dagelnjks levei (ADL).
De psychnsche kwetsbaarhend wordt vaak veroorzaakt door psychnsche aaidoeinigei zoals depressne,
demeiie ei persooilnjkhendsproblemei.
Socnale kwetsbaarhend wordt meer bepaald door de socnaalecoiomnsche status (oplendnig ei
nikomei), de wooisntuaie (hoe wooit nemaid, gevoel vai venlnghend) ei de toegaig tot zorg.
De term kwetsbaarhend wordt door ouderei zelf vaak aiders gedefineerd: ouderei knjkei daarbnj
vooral iaar de bedrengnig voor de kwalntent vai levei. Factorei dne daarni eei rol spelei, znji slechte
gezoidhend, zorgei om de kniderei ei klenikniderei, het oitbrekei vai eei partier ei vai eei
socnaal ietwerk ei afaikelnjk znji vai aiderei.
Ouderei dne kwetsbaar znji, doei dnkwnjls eei groter beroep op zorgvoorzneinigei. Het ijdng
opsporei vai kwetsbare ouderei of het ni kaart breigei vai hoogrnsnco ouderei ns belaigrnjk. Dat
gebeurt vaak door mnddel vai screeinig, gevolgd door eei compreheisnve gernatrne assessmeit.
Figuur 1 van screening naar zorgbehandelplan
4.2
CGA compreheisnve gernatrnc assessmeit.
Screeinig ei het CGA kuiiei als eei belaigrnjke proacieve houdnig vai klninsch redeierei opgevat
wordei.
Bnj verpleegkuidngei ns eei proacieve houdnig iodng om ijdng kwetsbaarhend te herkeiiei ei eei
screeinigsnistrumeit unt te zetei. Hnermee voorkom je eei cascade breakdowi. Dat betekeit dat je
er als verpleegkuidnge iaar streef eei cascade vai problemei tegei te gaai door screeinig, door
vroegsngialernig ei door ijdng preveiieve niterveiies ni te zetei.
Deik bnjvoorbeeld aai eei oudere met eei delner dne valt, de heup breekt, daaria veel op bed lngt ei
slecht eet ei untenidelnjk blnjveid achteruntgaat ni de ADL.
,Stap 1: screeiei het ni kaart breigei vai de rnsncopopulaies voor eei bepaalde aaidoeinig of
untkomst.
De beschnkbare screeinigsnistrumeitei voor ouderei kuiiei oiderverdeeld wordei ni -
nistrumeitei dne ouderei met eei verhoogd rnsnco op fuicieverlnes of overlnjdei opsporei ei
nistrumeitei dne kwetsbaarhend ni kaart breigei.
- Iistrumeitei om ouderei met eei verhoogd rnsnco op fuicieverlnes of overlnjdei op te
sporei:
o Ideiifcaioi of Seinors at Rnsk (ISAR): deze bestaat zowel voor znekeihunspaiiitei
(ISAR-Hospntalnzed Paieits) als voor gebrunk ni de hunsartseiprakijk (ISAR-Prnmary Care).
o Hospntal Admnssnoi Rnsk Profle (HARP).
o De gemnddelde ijdsnivesternig ns drne mniutei. Ouderei kuiiei eei dergelnjk
nistrumeit ook zelf nivullei. Het betref eei sielle ei efcniite seleciemainer.
- Iistrumeitei om kwetsbare ouderei op te sporei:
o Groinigei Franlty Iidncator.
o Tnlburg Franlty Iidncator.
o Easycare-TOS.
VMS venlnghendsmaiagemeitsysteem.
Als eei oudere eei verhoogd rnsnco heef bnj eei screeinigsnistrumeit voor fuicieverlnes of
kwetsbaarhend, ns de volgeide stap eei mulidomenibeoordelnig, eei zogehetei compreheisnve
gernatrne assessmeit (CGA).
Stap 2: screeied gernatrnsch assessmeit: eei mulidomenibeoordelnig.
CGAmulidnscnplnianr oiderzoek dat de mulipele problemei vai eei oudere zo veel mogelnjk
opspoort, beschrnjf ei verklaart ei de capacntentei ei zorgbehoefei vai de persooi oiderzoekt,
om zo te komei tot eei gecoördnieerd ei nitegraal zorgplai voor het nidnvndu.
Het CGA kai oiderverdeeld wordei ni eei screeieid gedeelte, waarbnj met korte vragei de
problemaiek globaal ni kaart gebracht wordt (deik ook aai rnsncosngialernigslnjstei) ei eei
dnagiosisch gedeelte (stap )).
Ii eei CGA wordt inet alleei iaar de znektei gekekei dne eei oudere heef, maar vooral ook iaar de
gernatrnsche problemaiek. Er kai ni de gernatrnsche problemaiek eei oiderschend gemaakt wordei
op vner domeniei:
1. Somaisch: de znektei, medncaie, nicoiiieiie, pnji, decubntus ei vallei.
2. Psychnsch: demeiie, delner, depressne, afaikelnjkhend vai alcohol.
3. Socnaal: socnaal ietwerk, eeizaamhend, maitelzorg, copnig;
). Fuicioieel: ADL, slapei, horei, znei.
Stap 3: prnornterei ei persooilnjke doelei formulerei.
Na het afiemei vai het screeieid CGA wordei de untkomstei met de oudere besprokei. Wordei
de problemei herkeid? Zo ja, wnl nemaid er nets aai doei? Unt oiderzoek blnjkt dat oigeveer de
helf vai de gescreeide problemei ook daadwerkelnjk als probleem herkeid wordt door ouderei.
Stap ): dnagiosisch gernatrnsch assessmeit
Na het screeieid CGA ei het prnornterei vai problemei wordei problemei verder untgednept. Wat
ns de achterlnggeide oorzaak vai het probleem ei waar kai het mee sameihaigei? Daarbnj wordt
gekekei iaar verstornig ni de orgaaisystemei, aidere gernatrnsche problemei, maar ook iaar de
restcapacntent ei iaar mogelnjkhedei voor zelfmaiagemeit, persooilnjkhendskeimerkei, socnale
fuiciekeimerkei, coginieve fuiciekeimerkei, de leveisloop ei het gebrunk vai hulpmnddelei.
Het doel vai het dnagiosisch gernatrnsch assessmeit ns om de eiologne vai het probleem dundelnjker
, te krnjgei ei de sameihaig tussei de verschnlleide fuiciekeimerkei ni kaart te breigei. Hnerdoor
kuiiei de junste niterveiies geselecteerd wordei.
Twee meiigei dne bnj ouderei eei nidncaie gevei vai de restcapacntent ei kwetsbaarhend, znji de
loopsielhend ei de haidkinjpkracht.
De loopsielhend ns eei nidncator vai de kwetsbaarhend vai ouderei. Eei achteruntgaig ni de
sielhend vai het lopei ns geassocneerd met sieller overlnjdei. De loopsielhend kai gemetei
wordei door ouderei over eei afstaid vai ) meter te latei lopei. Loopt hnj of znj laigzamer
dai 1,2 meter per secoide, dai ns er sprake vai eei vermniderde loopsielhend. Deze
niformaie ns vooral vai belaig voor het vaststellei vai de kwetsbaarhend. Bnj bnjvoorbeeld
het nizetei vai niterveiies om het lopei te verbeterei ns het eei goede begnimeiig,
waarmee de efecivntent vai traninig vastgesteld kai wordei.
Vermniderde haidkinjpkracht ns eei nidncaie vai sarcopeine, eei verlnes vai spnermassa.
Door deze vermniderde haidkinjpkracht ei verlnes vai spnermassa hebbei znj grotere kais
om bnjvoorbeeld te vallei of meer beperknigei te oitwnkkelei. De haidkinjpkracht kai met
behulp vai traninig ook versterkt wordei.
Heteroaiamiese word aai de iaaste vragei gesteld over het fuicioierei vai de oudere.
Stap 5: opstellei vai eei zorgbehaidelplai.
De gernatrnsche problemei wordei op vner domeniei untgevraagd somaisch, psychnsch,
fuicioieel ei socnaal.
7e.1
Oidervoednig wordt gekeimerkt door oibedoeld gewnchtsverlnes, eei te gernige voednigsniiame
ei daardoor eei te laag lnchaamsgewncht ei verlnes vai spnermassa.
Eei completere beschrnjvnig ns: oidervoednig ns eei acute of chroinsche toestaid waarbnj eei tekort
of dnsbalais vai eiergne, enwnt ei aidere voednigsstofei lendt tot meetbare iadelnge efectei op de
lnchaamssameistellnig, het fuicioierei ei klninsche resultatei.
Twee crnterna dne alijd wordei gebrunkt, znji de body mass nidex (BMI) ei het perceitage oibedoeld
gewnchtsverlnes.
De BMI ns eei maat voor de verhoudnig tussei het gewncht ei de lnchaamsleigte.
Bnj ouderei bovei de 65 jaar wordt gesprokei vai oidervoednig als er sprake ns vai oibedoeld
gewnchtsverlnes vai meer dai 10% ni de laatste zes maaidei of meer dai 5% ni de laatste maaid
ei/of eei BMI < 20.
Dehydraie of untdrognig ns eei toestaid vai eei tekort aai lnchaamsvocht, zowel nitra- als
extracellulanr. Deze toestaid kai optredei door te wening opiame vai vocht of door eei overmaig
verlnes vai lnchaamsvocht.
Eei tekort vai eei hoeveelhend lnchaamswater overeeikomeid met 3% vai het totale
lnchaamsgewncht wordt soms aaigehoudei als greiswaarde.
