Hoorcolleges Bestuursrecht II
Bestuursprocesrecht II hoorcollege 1, toezicht,
handhavingstrajecten, type bestuurlijke sancties
6 februari 2018 (handhaving)
Handhaving hoofdstuk 5 Awb
Handhaving: het afdwingen of efeetteeen van noemeonfoem handelen.
Noemeonfoem: ook vooeseheifen gekoooeld aan veegtnningen.
Toezieht hotden
Ooteeden met saneties
Titel 5.2: toezieht
Titel 5.3: heestelsaneties
Titel 5.4: besteafende sanetie
Wat is toezicht?
Uitvoeeingstoezieht: veezamelen van gegevens
om te eonteoleeen of je voldoet aan de
wettelijke veeeisten om in aanmeeking te
ktnnen komen vooe een aansoeaak.
Conteole vooeaf
Handhavingstoezieht: titoefening van eonteoles waaebij het niet noodzakelijk is dat ee soeake is van een
oveeteeding (ee is geen eoneeete veedenking nodig).
Peeventief efeet
Infoematie veezamelen (voldoen deze aan de eisen van de wet)
Ooedeel voemen
= feitelijk handelen, nog geen besltit! Ook oo feitelijke handeling zijn noemen van de Awb van
toeoassing. Bijv. hoofdsttk 2 + aet. 3:1 lid 2 Awb = sehakelbeoaling
- 3:2 en 3:4 Awb soeelt een belangeijke eol
Vaststellen of het nodig is om te inteeveniëeen (is het nodig om oo te teeden?)
- Waaesehtwing
- Heeeonteole
- Eventteel sanetie: ee komt een ontweeobesltit waaebij je de mogelijkheid hebt om te eeageeen
(gehooed te woeden).
- Heeeonteole
- Defnitief handhavingsbesltit
Welke trajecten zijn er voor sanctionerend optreden?
Bestttelijke sanetie: een dooe een bestttesoegaan wegens een oveeteeding oogelegde veeoliehting
of onthotden aansoeaak.
Steafeeehtelijke sanetie
- Wet eeonomisehe delieten (meestal oo het eind steafeoaling oogenomen)
- Waeenwet
Peivaateeehtelijk ‘sanetioneeenn: hij die jegens een andee een oneeehtmatige daad oleegt, welke
hem kan woeden toegeeekend, is veeolieht de sehade die de andee dientengevolge lijdt, te
veegoeden;
1
, Iedeee handeling in steijd met een besttteseeehtelijke eegeling is dts in steijd met de wet.
Handelen in steijd met de wet = oneeehtmatige daad.
HR Windmill! Tweewegenleer!
Je kunt in meerdere procedures betrokken worden ne bis in idem? Cumulate?
Bestuursrechtelijke handhavingsbevoegdheden
Awb bevat wel degelijk bevoegdheden, in ttel 52, art5 511
Stappenplan 5:21, 5:31 & 5:41 Awb:
Begin bij aet. 5:2 Awb bestttelijke sanetie, eeaetie oo oveeteeding
- Heestelsanetie: oogmeek on de oveeteeding te beëindigen of de gevolgen ongedaan te maken.
- Besteafende sanetie: beoogt de oveeteedee leed toe te voegen.
Onderscheid is relevant want5
art. 6 lid 1 en 2 EVRM: eeiminal ehaege! Extea waaeboegen aan een besteafende sanetie.
Veaag van veewijtbaaeheid is eelevant bij besteafende saneties (niet bij heestelsanetie)
Ctmtlatie toegestaan?
Reehtee is teetghotdend bij heestellende saneties, eeehtee mag bij besteafende saneties
intenties toetsen (6 EVRM).
Bestuurlijke sancte een besluit terwijl in het strafrecht geldt dat je onschuldig bent tot het tegendeel is
bewezen5 In het bestuursrecht loop je met jouw standpunt dus achter de feiten aan5
Aet. 5:4 Awb bevoegdheid bijzondeee wet
Aet. 5:3 Awb niet alle bestttelijke saneties staan geeegeld in hoofdsttk 5, belangeijk in de oeaktijk
is ook de inteekking van veegtnningen/besehikkingen. Dit kan als sanetie maae dit is niet geeegeld in
de Awb. Ook de waaesehtwing.
Kijk dts altijd ook in de bijzondeee wet.
Bestuurlijke sanctie: wanneer bevoegd?
Veeeisten bevoegdheid:
1. Een overtreding
aet. 5:1 lid 1 Awb: een gedeaging die in steijd is met een wettelijk vooeseheif (otbliekeeehtelijk
vooeseheif).
aet. 5:2 lid 1 stb a: oogelegd dooe bestttesoegaan …
2. Een wettelijke grondslag
aet. 5:4 lid 2 Awb: een bestttelijke sanetie woedt oas oogelegd als de oveeteeding en de sanetie,
wettelijk zijn omseheeven.
2
,Heestelsanetie (last ondee dwangsom, last ondee bestttesdwang)
Deeenteaal: algemene bevoegdheidsbeoaling (VB: aet. 125 Gemeentewet)
Centeaal: bijzondeee wet (vaak aan het eind van de wet in een aoaet hoofdsttk
handhaving/toezieht.
Besteafende sanetie (bestttelijke boete).
Is altijd een bijzondeee wet geeegeld zowel eenteaal als deeenteaal.
Zoektocht naar de feiten zonder feiten geen overtreding
Bestttelijke sanetie woedt oogelegd bij besltit art. 5:9 Awb ‘bij besehikkingn. In de besehikking woedt de
oveeteeding en het oveeteeden vooeseheif veemeld. Besehikking = besltit dts hoofdsttk 3 van de Awb is
van toeoassing art. 3:2 Awb bestttesoegaan moet kennis veegaeen omteent de feiten en belangen.
De feiten beoalen of ee soeake is van een oveeteeding. Deze veeantwooedelijkheid ligt bij het
bestttesoegaan. Ook dit besltit moet dts detgdelijk gemotiveeed woeden.
Bewijslast ligt bij het bestttesoegaan.
Ee woedt eeest een eoneeotlast oogelegd: toeoassing aet. 4:8 Awb, gelegenheid om gehooed te
woeden. Je mag eeageeen.
Aet. 4:11 Awb, je hoef niet te hoeen vooe zovee ee geen nietwe feiten en omstandigheden zijn
geweest.
Taak van het vaststellen van de feiten ligt bij het bestttesoegaan.
Hoe stel je de feiten vast?
Toeoassingsbeeeik titel 5.2 Awb
Alleen van toeoassing als ee soeake is van een toeziehthotdee in de zin van art. 5:11 Awb
Een persoon belast met het houden van toezicht op naleving van een wetelijk voorschrif, ingesteld
krachtens de wet5
Ben je een toeziehthotdee dan heb je de bevoegdheden tit titel 5.2
Je ktnt bij besltit beoalen dat een toeziehthotdee beoaalde bevoegdheden niet heef.
Bevoegdheden van de toeziehthotdee
- Plaatsen te beteeden
- Kijk altijd in de bijzondeee wet of ee aanvtllende bevoegdheden in staan.
- Art. 5:15 Awb: bevoegd om olaatsen te beteeden maae niet bij een woning zondee
toestemming. Als je vindt dat toeziehthotdees deze bevoegdheid wel moeten keijgen dan
moet je dit soeeifek in de bijzondeee wet eegelen. Art. 12 Gw
Awbi: maehtiging is veeeist! Maehtiging van de btegemeestee is voldoende als ee geen
steafeeehtelijke doeleinden in het soel zijn.
Enkel zoekend eondkijken! Geen kastjes ooenen ete. (moet zo snel mogelijk een veeslag van
woeden gemaakt).
- Stelselmatige eonteole: eameeans vooetdteend in de gaten hotden. Is daae een wettelijk
vooeseheif vooe nodig? Jteisoetdentie stelselmatige infoematie (beeld voemen van iemand
zijn leven) kan enkel met een soeeifek wettelijke geondslag. HR Stelselmatge Observate
Wettelijke geondslag is veeeist
- Art. 5:17 Awb: inzage voedeeen zakelijke gegevens/beseheiden. Vooe zovee nodig kan een kooie
gemaakt woeden. (VB Foeensie image – eedelijkeewijs noodzakelijk)
Beoeeking van art. 5:13 Awb
Kun je op twee manieren invullen5
1. Naae objeet: eelatie met de wettelijke eegeling waaeoo je toezieht titoefent titweeking
détotenement de ootvoie; niet vooe een andee doel dan waaevooe hij gegeven is.
2. Naae oeesoon: jegens welke personen kun je de bevoegdheid inzeten? personen die
betrokken zijn bij hetgeen waarop je toezicht uitoefent
3
, - Redelijkeewijs noodzakelijk: enkel hetgeen dat je nodig hebt om de feiten goed te ktnnen
vaststellen (stbsidiaeiteit).
- Niet veedeegaand dan nodig (oeoooetionaliteit)
Toezicht en niet-meewerken aan eigen ‘veroordeling’ volgens de Awb
Toezieht en medeweekingsolieht in de Awb
art. 5:20 Awb veeolieht je om medeweeking te veelenen (jo 184 Sr)
5:16 Awb: inliehtingen voedeeen (kan ook seheifelijk)
Uitzondeeing oo medeweekingsolieht art. 5:15a Awb
- Veehooe met oog oo besteafende sanetie: niet veeolieht veeklaeing af te leggen, ee moet een
eattie gegeven woeden.
- Besteafende sanetie? Hieevan is soeake indien naae objeetieve maatstaven dooe een eedelijk
waaenemee kan woeden vastgesteld dat van een veehooe met het oog oo het ooleggen van een
besteafende sanetie, zoals een bestttelijke boete, soeake is.
De geens ttssen toezieht en oosooeing: oeoblematiek en de ‘dubbele petenn.
Toeziehthotdee is vaak ook een oosooeingsambtenaae. Oo het moment dat ee veagen woeden
gesteld kom je in een fase waaein het niet dtidelijk is of hij bezig is met eonteole of met oosooeing.
Blik vanuit het EHRM: medewerkingsplicht en art. 6 lid 2 EVRM
Ceiminal ehaege
Twee elementen EHRM Ozturk eo 49-50
- Chaege: handeling vanwege een oveeheidsinstantie waaeaan je eedelijkeewijs de veewaehting
ktnt ontlenen dat jij een besteafende saneties oogelegd keijgt.
Wanneee is ee soeake van een ehaege? Bij het besltit? Bij het ooleggen van de boete?
- Ceiminal: besteafend
Wanneee soeake is van een eeiminal ehaege ktn je een beeoeo doen oo aet. 6 lid 2 EVRM
Hof gaat veedeagsattonoom te week, het hof beoaalt of ee soeake is van een eeiminal ehaege aan de hand
van 3 eeiteeia: EHRM Ozturk
1. Nationale elassifeatie (steafeeeht of besttteseeeht)
2. Aaed van de oveeteeding (noemaddeessaateeiteeitm) naae wie eieht de noem zieh?
Ooen geoeo mensen
Gesloten geoeo mensen
3. Aaed en zwaaete van de sanetie
Oogmeek leedtoevoegend of heestellend?
Zwaaete?
Bestuurlijke boete is in beginsel wel een criminal charge5 wet bepaalt dat het leedtoevoegend is5
Woedt vooe onsehtldig gehotden totdat zijn sehtld in eeehte is komen vast te staan
Bewijs waaevan veekeijging al dan niet afankelijk is van de wil van beteokkenen
EHRM Saunders
In een toeziehthotdende fase moet je gewoon veeklaeen. Doe je dit niet ktn je zelfs steafaae zijn.
Maae ktn je deze infoematie dan titeindelijk gebetiken vooe een steafeeehtelijke veeooedeling?
HR: gaat om wilsafankelijke veeklaeing, en deze zijn ondee detk veekeegen dan mag je deze niet
gebetiken in de veeooedeling. Het moet dan dts gaan om de ‘ehaegefasen niet de toeziehthotdende
fase.
Awb In de toeziehthotdende fase moet je de eattie geven als de toeziehthotdee zieh bedenkt
dat ee weleens een besteafende sanetie kan gaan volgen. De Awb biedt hiee dts meee beseheeming
dan aet. 6 EVRM.
4
Bestuursprocesrecht II hoorcollege 1, toezicht,
handhavingstrajecten, type bestuurlijke sancties
6 februari 2018 (handhaving)
Handhaving hoofdstuk 5 Awb
Handhaving: het afdwingen of efeetteeen van noemeonfoem handelen.
Noemeonfoem: ook vooeseheifen gekoooeld aan veegtnningen.
Toezieht hotden
Ooteeden met saneties
Titel 5.2: toezieht
Titel 5.3: heestelsaneties
Titel 5.4: besteafende sanetie
Wat is toezicht?
Uitvoeeingstoezieht: veezamelen van gegevens
om te eonteoleeen of je voldoet aan de
wettelijke veeeisten om in aanmeeking te
ktnnen komen vooe een aansoeaak.
Conteole vooeaf
Handhavingstoezieht: titoefening van eonteoles waaebij het niet noodzakelijk is dat ee soeake is van een
oveeteeding (ee is geen eoneeete veedenking nodig).
Peeventief efeet
Infoematie veezamelen (voldoen deze aan de eisen van de wet)
Ooedeel voemen
= feitelijk handelen, nog geen besltit! Ook oo feitelijke handeling zijn noemen van de Awb van
toeoassing. Bijv. hoofdsttk 2 + aet. 3:1 lid 2 Awb = sehakelbeoaling
- 3:2 en 3:4 Awb soeelt een belangeijke eol
Vaststellen of het nodig is om te inteeveniëeen (is het nodig om oo te teeden?)
- Waaesehtwing
- Heeeonteole
- Eventteel sanetie: ee komt een ontweeobesltit waaebij je de mogelijkheid hebt om te eeageeen
(gehooed te woeden).
- Heeeonteole
- Defnitief handhavingsbesltit
Welke trajecten zijn er voor sanctionerend optreden?
Bestttelijke sanetie: een dooe een bestttesoegaan wegens een oveeteeding oogelegde veeoliehting
of onthotden aansoeaak.
Steafeeehtelijke sanetie
- Wet eeonomisehe delieten (meestal oo het eind steafeoaling oogenomen)
- Waeenwet
Peivaateeehtelijk ‘sanetioneeenn: hij die jegens een andee een oneeehtmatige daad oleegt, welke
hem kan woeden toegeeekend, is veeolieht de sehade die de andee dientengevolge lijdt, te
veegoeden;
1
, Iedeee handeling in steijd met een besttteseeehtelijke eegeling is dts in steijd met de wet.
Handelen in steijd met de wet = oneeehtmatige daad.
HR Windmill! Tweewegenleer!
Je kunt in meerdere procedures betrokken worden ne bis in idem? Cumulate?
Bestuursrechtelijke handhavingsbevoegdheden
Awb bevat wel degelijk bevoegdheden, in ttel 52, art5 511
Stappenplan 5:21, 5:31 & 5:41 Awb:
Begin bij aet. 5:2 Awb bestttelijke sanetie, eeaetie oo oveeteeding
- Heestelsanetie: oogmeek on de oveeteeding te beëindigen of de gevolgen ongedaan te maken.
- Besteafende sanetie: beoogt de oveeteedee leed toe te voegen.
Onderscheid is relevant want5
art. 6 lid 1 en 2 EVRM: eeiminal ehaege! Extea waaeboegen aan een besteafende sanetie.
Veaag van veewijtbaaeheid is eelevant bij besteafende saneties (niet bij heestelsanetie)
Ctmtlatie toegestaan?
Reehtee is teetghotdend bij heestellende saneties, eeehtee mag bij besteafende saneties
intenties toetsen (6 EVRM).
Bestuurlijke sancte een besluit terwijl in het strafrecht geldt dat je onschuldig bent tot het tegendeel is
bewezen5 In het bestuursrecht loop je met jouw standpunt dus achter de feiten aan5
Aet. 5:4 Awb bevoegdheid bijzondeee wet
Aet. 5:3 Awb niet alle bestttelijke saneties staan geeegeld in hoofdsttk 5, belangeijk in de oeaktijk
is ook de inteekking van veegtnningen/besehikkingen. Dit kan als sanetie maae dit is niet geeegeld in
de Awb. Ook de waaesehtwing.
Kijk dts altijd ook in de bijzondeee wet.
Bestuurlijke sanctie: wanneer bevoegd?
Veeeisten bevoegdheid:
1. Een overtreding
aet. 5:1 lid 1 Awb: een gedeaging die in steijd is met een wettelijk vooeseheif (otbliekeeehtelijk
vooeseheif).
aet. 5:2 lid 1 stb a: oogelegd dooe bestttesoegaan …
2. Een wettelijke grondslag
aet. 5:4 lid 2 Awb: een bestttelijke sanetie woedt oas oogelegd als de oveeteeding en de sanetie,
wettelijk zijn omseheeven.
2
,Heestelsanetie (last ondee dwangsom, last ondee bestttesdwang)
Deeenteaal: algemene bevoegdheidsbeoaling (VB: aet. 125 Gemeentewet)
Centeaal: bijzondeee wet (vaak aan het eind van de wet in een aoaet hoofdsttk
handhaving/toezieht.
Besteafende sanetie (bestttelijke boete).
Is altijd een bijzondeee wet geeegeld zowel eenteaal als deeenteaal.
Zoektocht naar de feiten zonder feiten geen overtreding
Bestttelijke sanetie woedt oogelegd bij besltit art. 5:9 Awb ‘bij besehikkingn. In de besehikking woedt de
oveeteeding en het oveeteeden vooeseheif veemeld. Besehikking = besltit dts hoofdsttk 3 van de Awb is
van toeoassing art. 3:2 Awb bestttesoegaan moet kennis veegaeen omteent de feiten en belangen.
De feiten beoalen of ee soeake is van een oveeteeding. Deze veeantwooedelijkheid ligt bij het
bestttesoegaan. Ook dit besltit moet dts detgdelijk gemotiveeed woeden.
Bewijslast ligt bij het bestttesoegaan.
Ee woedt eeest een eoneeotlast oogelegd: toeoassing aet. 4:8 Awb, gelegenheid om gehooed te
woeden. Je mag eeageeen.
Aet. 4:11 Awb, je hoef niet te hoeen vooe zovee ee geen nietwe feiten en omstandigheden zijn
geweest.
Taak van het vaststellen van de feiten ligt bij het bestttesoegaan.
Hoe stel je de feiten vast?
Toeoassingsbeeeik titel 5.2 Awb
Alleen van toeoassing als ee soeake is van een toeziehthotdee in de zin van art. 5:11 Awb
Een persoon belast met het houden van toezicht op naleving van een wetelijk voorschrif, ingesteld
krachtens de wet5
Ben je een toeziehthotdee dan heb je de bevoegdheden tit titel 5.2
Je ktnt bij besltit beoalen dat een toeziehthotdee beoaalde bevoegdheden niet heef.
Bevoegdheden van de toeziehthotdee
- Plaatsen te beteeden
- Kijk altijd in de bijzondeee wet of ee aanvtllende bevoegdheden in staan.
- Art. 5:15 Awb: bevoegd om olaatsen te beteeden maae niet bij een woning zondee
toestemming. Als je vindt dat toeziehthotdees deze bevoegdheid wel moeten keijgen dan
moet je dit soeeifek in de bijzondeee wet eegelen. Art. 12 Gw
Awbi: maehtiging is veeeist! Maehtiging van de btegemeestee is voldoende als ee geen
steafeeehtelijke doeleinden in het soel zijn.
Enkel zoekend eondkijken! Geen kastjes ooenen ete. (moet zo snel mogelijk een veeslag van
woeden gemaakt).
- Stelselmatige eonteole: eameeans vooetdteend in de gaten hotden. Is daae een wettelijk
vooeseheif vooe nodig? Jteisoetdentie stelselmatige infoematie (beeld voemen van iemand
zijn leven) kan enkel met een soeeifek wettelijke geondslag. HR Stelselmatge Observate
Wettelijke geondslag is veeeist
- Art. 5:17 Awb: inzage voedeeen zakelijke gegevens/beseheiden. Vooe zovee nodig kan een kooie
gemaakt woeden. (VB Foeensie image – eedelijkeewijs noodzakelijk)
Beoeeking van art. 5:13 Awb
Kun je op twee manieren invullen5
1. Naae objeet: eelatie met de wettelijke eegeling waaeoo je toezieht titoefent titweeking
détotenement de ootvoie; niet vooe een andee doel dan waaevooe hij gegeven is.
2. Naae oeesoon: jegens welke personen kun je de bevoegdheid inzeten? personen die
betrokken zijn bij hetgeen waarop je toezicht uitoefent
3
, - Redelijkeewijs noodzakelijk: enkel hetgeen dat je nodig hebt om de feiten goed te ktnnen
vaststellen (stbsidiaeiteit).
- Niet veedeegaand dan nodig (oeoooetionaliteit)
Toezicht en niet-meewerken aan eigen ‘veroordeling’ volgens de Awb
Toezieht en medeweekingsolieht in de Awb
art. 5:20 Awb veeolieht je om medeweeking te veelenen (jo 184 Sr)
5:16 Awb: inliehtingen voedeeen (kan ook seheifelijk)
Uitzondeeing oo medeweekingsolieht art. 5:15a Awb
- Veehooe met oog oo besteafende sanetie: niet veeolieht veeklaeing af te leggen, ee moet een
eattie gegeven woeden.
- Besteafende sanetie? Hieevan is soeake indien naae objeetieve maatstaven dooe een eedelijk
waaenemee kan woeden vastgesteld dat van een veehooe met het oog oo het ooleggen van een
besteafende sanetie, zoals een bestttelijke boete, soeake is.
De geens ttssen toezieht en oosooeing: oeoblematiek en de ‘dubbele petenn.
Toeziehthotdee is vaak ook een oosooeingsambtenaae. Oo het moment dat ee veagen woeden
gesteld kom je in een fase waaein het niet dtidelijk is of hij bezig is met eonteole of met oosooeing.
Blik vanuit het EHRM: medewerkingsplicht en art. 6 lid 2 EVRM
Ceiminal ehaege
Twee elementen EHRM Ozturk eo 49-50
- Chaege: handeling vanwege een oveeheidsinstantie waaeaan je eedelijkeewijs de veewaehting
ktnt ontlenen dat jij een besteafende saneties oogelegd keijgt.
Wanneee is ee soeake van een ehaege? Bij het besltit? Bij het ooleggen van de boete?
- Ceiminal: besteafend
Wanneee soeake is van een eeiminal ehaege ktn je een beeoeo doen oo aet. 6 lid 2 EVRM
Hof gaat veedeagsattonoom te week, het hof beoaalt of ee soeake is van een eeiminal ehaege aan de hand
van 3 eeiteeia: EHRM Ozturk
1. Nationale elassifeatie (steafeeeht of besttteseeeht)
2. Aaed van de oveeteeding (noemaddeessaateeiteeitm) naae wie eieht de noem zieh?
Ooen geoeo mensen
Gesloten geoeo mensen
3. Aaed en zwaaete van de sanetie
Oogmeek leedtoevoegend of heestellend?
Zwaaete?
Bestuurlijke boete is in beginsel wel een criminal charge5 wet bepaalt dat het leedtoevoegend is5
Woedt vooe onsehtldig gehotden totdat zijn sehtld in eeehte is komen vast te staan
Bewijs waaevan veekeijging al dan niet afankelijk is van de wil van beteokkenen
EHRM Saunders
In een toeziehthotdende fase moet je gewoon veeklaeen. Doe je dit niet ktn je zelfs steafaae zijn.
Maae ktn je deze infoematie dan titeindelijk gebetiken vooe een steafeeehtelijke veeooedeling?
HR: gaat om wilsafankelijke veeklaeing, en deze zijn ondee detk veekeegen dan mag je deze niet
gebetiken in de veeooedeling. Het moet dan dts gaan om de ‘ehaegefasen niet de toeziehthotdende
fase.
Awb In de toeziehthotdende fase moet je de eattie geven als de toeziehthotdee zieh bedenkt
dat ee weleens een besteafende sanetie kan gaan volgen. De Awb biedt hiee dts meee beseheeming
dan aet. 6 EVRM.
4
