1-5-2018 Wat weten we
eigenlijk over
het
preoperatief
toedienen van
koolhydraatrijk
e dranken?
Een literatuuronderzoek naar de
effecten van het preoperatef
toedienen van koolhydraatrijke
dranken bij volwassen patinten die
een electeve operate ondergaan.
Onderdeel van de opdracht
‘Onderzoekend vermogen’, behorende
bij Praktjkleren 3.
Michelle Benschop
KLAS: ANONIEM
Docent: Anoniem
Opdracht: Critcal Appraisal of a Topic
Collegejaar: 2017-2018
Stage-afdeling: UMC Utrecht, D4-West, Traumatologie
,Inhoudsopgave
Samenvatng...............................................................................................................................................2
1. Probleemanalyse.....................................................................................................................................4
2. Onderzoeksmethode...............................................................................................................................6
2.1 Zoekstrategie.....................................................................................................................................6
2.2 Artkelbeoordeling en artkelanalyse.................................................................................................7
3. Dataverzameling......................................................................................................................................8
4. Resultaten................................................................................................................................................9
5. Discussie................................................................................................................................................12
6. Conclusie................................................................................................................................................13
7. Advies....................................................................................................................................................14
Bibliografie.................................................................................................................................................16
Bijlagen......................................................................................................................................................17
Bijlage 1: Terminologie..........................................................................................................................17
Bijlage 2: Zoekstrategie..........................................................................................................................18
Bijlage 3: Beoordeling Artkel 1..............................................................................................................19
Bijlage 4: Beoordeling Artkel 2..............................................................................................................22
Bijlage 5: Beoordeling Artkel 3..............................................................................................................25
Bijlage 6: Beoordeling Artkel 4..............................................................................................................28
1
,Samenvatting
Probleembeschrijving
Op basis van verschillende onderzoeken heeft het UMC Utrecht in haar nuchterbeleid
aanbevolen dat patiënten 2 uur voor een electieve operatie een koolhydraatrijke drank moeten
drinken. Dit draagt bij aan een verbeterd pre- en postoperatief welbevinden, een afgenomen
insulineresistentie en een verkorte opnameduur. Op verpleegafdeling D4-West wordt deze
interventie niet toegepast. De doelstelling van het onderzoek is om door middel van
literatuuronderzoek de voordelige effecten van koolhydraatrijke dranken te onderzoeken en op
basis hiervan een advies uit te brengen voor de praktijk.
Onderzoeksvraag
“Leidt het preoperatief drinken van koolhydraatrijke drank tot twee uur voor een electieve
orthopedische of traumachirurgische operatie onder volledige narcose bij volwassenen tot
verbeterde pre- en postoperatieve uitkomsten voor de patiënt?
Zoekstrategie
Er is naar artikelen gezocht in Google Scholar, Cochrane Library, HBO Sprinkerlink Collectie en
PubMed door hoofdzakelijk de volgende zoektermen te combineren: Elective surgery,
Preoperative, Carbohydrates, Wellbeing, Effects. Varianten op deze zoektermen zijn toegepast.
Kritische beoordeling
De gevonden artikelen zijn beoordeeld met de ‘HU beoordelingslijst wetenschappelijke
publicaties’. De artikelen zijn ingedeeld op bewijskracht volgens de richtlijnen van het CBO.
Resultaten
Vier artikelen, allen systematic reviews, voldeden aan de inclusiecriteria. Alle artikelen
concludeerden dat de algehele kwaliteit van veel uitgevoerde onderzoeken van lage kwaliteit
was, waardoor een goede conclusie trekken onmogelijk was. Het lijkt erop dat koolhydraatrijke
dranken een positief effect kunnen hebben op de postoperatieve opnameduur en de
insulineresistentie, echter blijft het bewijs van lage kwaliteit. Dit bewijs werd met name
gevonden bij onderzoeken die zich richtten op abdominale operaties. Bij overige uitkomstmaten
werd geen significant verschil aangetoond. Alle onderzoeken toonden geen negatief effect aan
bij het gebruik van koolhydraatrijke drank.
Conclusie
Er moeten meer RCT’s van hoge kwaliteit uitgevoerd worden in verschillende
operatieomstandigheden om te achterhalen of een koolhydraatrijke drank bijdraagt aan betere
pre- en postoperatieve uitkomsten voor de patiënt.
Toepassing in de praktijk
Op basis van het huidige bewijs is het beter om koolhydraatrijke drank wel in te zetten, omdat er
aanwijzingen zijn dat koolhydraatrijke drank tot betere uitkomsten kan leiden. Meer onderzoek
naar het effect van koolhydraatrijke drank is nodig.
Aanbeveling
Het UMC Utrecht doet er goed aan om te investeren in onderzoek naar deze interventie. Het
team dient zich te houden aan het huidige protocol. Er moet voorkomen worden dat patiënten
onnodig lang nuchter gehouden worden en patiënten moeten gestimuleerd worden om
koolhydraatrijke drank te nuttigen. Men moet zich bewust worden van het feit dat te lang nuchter
2
,houden bijdraagt aan een afgenomen welbevinden en dat het toedienen van koolhydraatrijke
drank hier mogelijk een positief effect op heeft.
3
, 1. Probleemanalyse
Dit verslag is geschreven in het kader van de opdracht ‘Critical Appraisal of a Topic’, onderwerp
van het onderzoekend vermogen in praktijkleren 3, volgens de richtlijnen van het
Praktijkopleidingsboek van het UMC Utrecht. In deze opdracht wordt een interventie, die wordt
ingezet in de stagepraktijk, kritisch onderzocht op basis van een wetenschappelijk
literatuuronderzoek. Op basis van de vergelijking tussen de wetenschappelijke literatuur en de
observaties in de praktijk, wordt een advies geschreven om de interventie te verbeteren.
D4-West is een chirurgische afdeling en kent naast spoedoperaties veel electieve operaties. Op
basis van verschillende observaties op verpleegafdeling D4-West in het UMC Utrecht, kan
gesteld worden dat patiënten die voor een electieve operatie gepland staan, soms langer
nuchter gehouden worden dan het protocol aangeeft. Oorzaken hiervan zijn bijvoorbeeld het
uitlopen van operaties of het uitstellen van de operatie wegens een spoedgeval. Dit veroorzaakt
preoperatief honger en dorst bij de patiënt. In het preoperatieve nuchterbeleid van het UMC
Utrecht staat vermeld dat het streven is om middels de 6uur/2uur regel te werken. Dit houdt in
dat patiënten tot zes uur voor de geplande operatie vast voedsel mogen eten en tot twee uur
voor de operatie heldere vloeistoffen mogen consumeren. Echter staat hierin ook opgenomen
dat patiënten vaak vanaf middennacht al nuchter voor vast voedsel worden gehouden en vanaf
zes uur ’s ochtends voor vloeistoffen, omdat dit het gebruiksgemak vergroot en er meer
planningsvrijheid is. Het beleid geeft het advies om patiënten ook koolhydraatrijke dranken aan
te bieden tot twee uur voor de operatie, omdat dit een positief effect heeft op het welbevinden
van de patiënt en het insulineresistentie vermindert [ CITATION Mar17 \l 1043 ]. Een
koolhydraatrijke drank lijkt een simpele oplossing om de nadelige effecten van langer nuchter
blijven teniet te doen. Ondanks dat het nuttigen van een koolhydraatrijke drank wordt
aanbevolen in het protocol, maakt afdeling D4-West hier geen gebruik van, ook niet als de
patiënt zijn operatie wordt uitgesteld.
De richtlijnen over preoperatief nuchter zijn, opgesteld door de European Society of
Anaesthesiology , adviseren dat patiënten tot zes uur voor de operatie geen vaste voeding eten
en dat patiënten tot twee uur voor de operatie gestimuleerd moeten worden om heldere
vloeistoffen te drinken. Er zijn geen recente studies die een duidelijk voordeel aantonen in het
verminderen van de tijd tot wanneer vast voedsel geconsumeerd mag worden. Het drinken van
koolhydraatrijke vloeistoffen tot twee uur voor de electieve operatie verbetert het subjectieve
welbevinden, vermindert honger en dorst en vermindert postoperatieve insulineresistentie
[ CITATION Smi11 \l 1043 ]. In een artikel over het verminderen van de preoperatieve
nuchtertijden wordt benoemd dat patiënten vaak onnodig lang nuchter gehouden worden. Dit
draagt bij aan een toegenomen insulineresistentie en discomfort bij de patiënt. In dit artikel
wordt het gebruik van koolhydraatrijke vloeistoffen aangeraden, omdat dit postoperatieve
insulineresistentie en discomfort kan verminderen [ CITATION deA10 \l 1043 ]. Uit de
perioperatieve voedingsrichtlijn van het CBO [ CITATION CBO07 \l 1043 ] blijkt dat
preoperatieve toediening van een koolhydraatrijke heldere drinkoplossing tot twee uur voor de
operatie leidt tot minder dorst, honger, onrust, zwakte en concentratiestoornissen preoperatief
vergeleken met placebo bij patiënten die een electieve buikoperatie ondergaan. Er is geen
informatie beschikbaar over traumachirurgische patiënten. Koolhydraten voorzien het lichaam
van energie en spelen daarom een belangrijke rol in het herstel [ CITATION Voenb \l 1043 ].
Vanuit deze informatie kan een doelstelling beschreven worden.
De doelstelling van dit onderzoek luidt: “Het doen van literatuuronderzoek naar de effecten van
het preoperatief nuttigen van koolhydraatrijke dranken door patiënten die een electieve operatie
ondergaan, en dit vergelijken met electieve patiënten die dit niet drinken, zoals in het beleid op
4
eigenlijk over
het
preoperatief
toedienen van
koolhydraatrijk
e dranken?
Een literatuuronderzoek naar de
effecten van het preoperatef
toedienen van koolhydraatrijke
dranken bij volwassen patinten die
een electeve operate ondergaan.
Onderdeel van de opdracht
‘Onderzoekend vermogen’, behorende
bij Praktjkleren 3.
Michelle Benschop
KLAS: ANONIEM
Docent: Anoniem
Opdracht: Critcal Appraisal of a Topic
Collegejaar: 2017-2018
Stage-afdeling: UMC Utrecht, D4-West, Traumatologie
,Inhoudsopgave
Samenvatng...............................................................................................................................................2
1. Probleemanalyse.....................................................................................................................................4
2. Onderzoeksmethode...............................................................................................................................6
2.1 Zoekstrategie.....................................................................................................................................6
2.2 Artkelbeoordeling en artkelanalyse.................................................................................................7
3. Dataverzameling......................................................................................................................................8
4. Resultaten................................................................................................................................................9
5. Discussie................................................................................................................................................12
6. Conclusie................................................................................................................................................13
7. Advies....................................................................................................................................................14
Bibliografie.................................................................................................................................................16
Bijlagen......................................................................................................................................................17
Bijlage 1: Terminologie..........................................................................................................................17
Bijlage 2: Zoekstrategie..........................................................................................................................18
Bijlage 3: Beoordeling Artkel 1..............................................................................................................19
Bijlage 4: Beoordeling Artkel 2..............................................................................................................22
Bijlage 5: Beoordeling Artkel 3..............................................................................................................25
Bijlage 6: Beoordeling Artkel 4..............................................................................................................28
1
,Samenvatting
Probleembeschrijving
Op basis van verschillende onderzoeken heeft het UMC Utrecht in haar nuchterbeleid
aanbevolen dat patiënten 2 uur voor een electieve operatie een koolhydraatrijke drank moeten
drinken. Dit draagt bij aan een verbeterd pre- en postoperatief welbevinden, een afgenomen
insulineresistentie en een verkorte opnameduur. Op verpleegafdeling D4-West wordt deze
interventie niet toegepast. De doelstelling van het onderzoek is om door middel van
literatuuronderzoek de voordelige effecten van koolhydraatrijke dranken te onderzoeken en op
basis hiervan een advies uit te brengen voor de praktijk.
Onderzoeksvraag
“Leidt het preoperatief drinken van koolhydraatrijke drank tot twee uur voor een electieve
orthopedische of traumachirurgische operatie onder volledige narcose bij volwassenen tot
verbeterde pre- en postoperatieve uitkomsten voor de patiënt?
Zoekstrategie
Er is naar artikelen gezocht in Google Scholar, Cochrane Library, HBO Sprinkerlink Collectie en
PubMed door hoofdzakelijk de volgende zoektermen te combineren: Elective surgery,
Preoperative, Carbohydrates, Wellbeing, Effects. Varianten op deze zoektermen zijn toegepast.
Kritische beoordeling
De gevonden artikelen zijn beoordeeld met de ‘HU beoordelingslijst wetenschappelijke
publicaties’. De artikelen zijn ingedeeld op bewijskracht volgens de richtlijnen van het CBO.
Resultaten
Vier artikelen, allen systematic reviews, voldeden aan de inclusiecriteria. Alle artikelen
concludeerden dat de algehele kwaliteit van veel uitgevoerde onderzoeken van lage kwaliteit
was, waardoor een goede conclusie trekken onmogelijk was. Het lijkt erop dat koolhydraatrijke
dranken een positief effect kunnen hebben op de postoperatieve opnameduur en de
insulineresistentie, echter blijft het bewijs van lage kwaliteit. Dit bewijs werd met name
gevonden bij onderzoeken die zich richtten op abdominale operaties. Bij overige uitkomstmaten
werd geen significant verschil aangetoond. Alle onderzoeken toonden geen negatief effect aan
bij het gebruik van koolhydraatrijke drank.
Conclusie
Er moeten meer RCT’s van hoge kwaliteit uitgevoerd worden in verschillende
operatieomstandigheden om te achterhalen of een koolhydraatrijke drank bijdraagt aan betere
pre- en postoperatieve uitkomsten voor de patiënt.
Toepassing in de praktijk
Op basis van het huidige bewijs is het beter om koolhydraatrijke drank wel in te zetten, omdat er
aanwijzingen zijn dat koolhydraatrijke drank tot betere uitkomsten kan leiden. Meer onderzoek
naar het effect van koolhydraatrijke drank is nodig.
Aanbeveling
Het UMC Utrecht doet er goed aan om te investeren in onderzoek naar deze interventie. Het
team dient zich te houden aan het huidige protocol. Er moet voorkomen worden dat patiënten
onnodig lang nuchter gehouden worden en patiënten moeten gestimuleerd worden om
koolhydraatrijke drank te nuttigen. Men moet zich bewust worden van het feit dat te lang nuchter
2
,houden bijdraagt aan een afgenomen welbevinden en dat het toedienen van koolhydraatrijke
drank hier mogelijk een positief effect op heeft.
3
, 1. Probleemanalyse
Dit verslag is geschreven in het kader van de opdracht ‘Critical Appraisal of a Topic’, onderwerp
van het onderzoekend vermogen in praktijkleren 3, volgens de richtlijnen van het
Praktijkopleidingsboek van het UMC Utrecht. In deze opdracht wordt een interventie, die wordt
ingezet in de stagepraktijk, kritisch onderzocht op basis van een wetenschappelijk
literatuuronderzoek. Op basis van de vergelijking tussen de wetenschappelijke literatuur en de
observaties in de praktijk, wordt een advies geschreven om de interventie te verbeteren.
D4-West is een chirurgische afdeling en kent naast spoedoperaties veel electieve operaties. Op
basis van verschillende observaties op verpleegafdeling D4-West in het UMC Utrecht, kan
gesteld worden dat patiënten die voor een electieve operatie gepland staan, soms langer
nuchter gehouden worden dan het protocol aangeeft. Oorzaken hiervan zijn bijvoorbeeld het
uitlopen van operaties of het uitstellen van de operatie wegens een spoedgeval. Dit veroorzaakt
preoperatief honger en dorst bij de patiënt. In het preoperatieve nuchterbeleid van het UMC
Utrecht staat vermeld dat het streven is om middels de 6uur/2uur regel te werken. Dit houdt in
dat patiënten tot zes uur voor de geplande operatie vast voedsel mogen eten en tot twee uur
voor de operatie heldere vloeistoffen mogen consumeren. Echter staat hierin ook opgenomen
dat patiënten vaak vanaf middennacht al nuchter voor vast voedsel worden gehouden en vanaf
zes uur ’s ochtends voor vloeistoffen, omdat dit het gebruiksgemak vergroot en er meer
planningsvrijheid is. Het beleid geeft het advies om patiënten ook koolhydraatrijke dranken aan
te bieden tot twee uur voor de operatie, omdat dit een positief effect heeft op het welbevinden
van de patiënt en het insulineresistentie vermindert [ CITATION Mar17 \l 1043 ]. Een
koolhydraatrijke drank lijkt een simpele oplossing om de nadelige effecten van langer nuchter
blijven teniet te doen. Ondanks dat het nuttigen van een koolhydraatrijke drank wordt
aanbevolen in het protocol, maakt afdeling D4-West hier geen gebruik van, ook niet als de
patiënt zijn operatie wordt uitgesteld.
De richtlijnen over preoperatief nuchter zijn, opgesteld door de European Society of
Anaesthesiology , adviseren dat patiënten tot zes uur voor de operatie geen vaste voeding eten
en dat patiënten tot twee uur voor de operatie gestimuleerd moeten worden om heldere
vloeistoffen te drinken. Er zijn geen recente studies die een duidelijk voordeel aantonen in het
verminderen van de tijd tot wanneer vast voedsel geconsumeerd mag worden. Het drinken van
koolhydraatrijke vloeistoffen tot twee uur voor de electieve operatie verbetert het subjectieve
welbevinden, vermindert honger en dorst en vermindert postoperatieve insulineresistentie
[ CITATION Smi11 \l 1043 ]. In een artikel over het verminderen van de preoperatieve
nuchtertijden wordt benoemd dat patiënten vaak onnodig lang nuchter gehouden worden. Dit
draagt bij aan een toegenomen insulineresistentie en discomfort bij de patiënt. In dit artikel
wordt het gebruik van koolhydraatrijke vloeistoffen aangeraden, omdat dit postoperatieve
insulineresistentie en discomfort kan verminderen [ CITATION deA10 \l 1043 ]. Uit de
perioperatieve voedingsrichtlijn van het CBO [ CITATION CBO07 \l 1043 ] blijkt dat
preoperatieve toediening van een koolhydraatrijke heldere drinkoplossing tot twee uur voor de
operatie leidt tot minder dorst, honger, onrust, zwakte en concentratiestoornissen preoperatief
vergeleken met placebo bij patiënten die een electieve buikoperatie ondergaan. Er is geen
informatie beschikbaar over traumachirurgische patiënten. Koolhydraten voorzien het lichaam
van energie en spelen daarom een belangrijke rol in het herstel [ CITATION Voenb \l 1043 ].
Vanuit deze informatie kan een doelstelling beschreven worden.
De doelstelling van dit onderzoek luidt: “Het doen van literatuuronderzoek naar de effecten van
het preoperatief nuttigen van koolhydraatrijke dranken door patiënten die een electieve operatie
ondergaan, en dit vergelijken met electieve patiënten die dit niet drinken, zoals in het beleid op
4
