SamenvatninInleidininSocialenGeoeoirafen
H2
Nation-statssn(nateestaast):neenneoevereinenestaastnvanneennbe aaldniebiedtsterristorimmnmestnireneen n
waarinndendominantencmlstmmrtidentsteistnwordstnnaieestreefd.n
Vanafn1500:nKa istaliemen
Kapitalisms: Politekneconomiechneyesteemnwaarbijtnbedrijtvenninnhandenneijtnnvann artcmlierenenndmen
niestndenSstaast.nVanmistneennka istalietechniedachstenioedneijtnndenvoordelennvanndeneconomienvoorn
deienendiendeneconomienstostnestandnbrenien:nZijtndienmiddelenninnhandennhebbenn(machinee n
irondestofen niebomwen narbeidnestc.) nmoienndeno brenistnvanndenmiddelennstostnhmnneiiendomnstoe-
eiienen.n
KarlnMarxn(1867)n
Marxiemn
Winestnkomstnvoorstnmistneenndominerendeniroe n(denSstaast).nWaarbijtneennklaeeenverdelininbeestaast.nDen
laierenklaeeenwordstniedomineerdnenndaarmistnvloeistndenwinestnvoorst.n
Theorienieniebaeeerdno nhiestorie nieennieoirafe.n
AdamnSmisthn(1776)n
Boek:nAnnInqmiryninstonsthenNastmrenCameeenofnsthenWorldnNatonen
Ka istaliemenkomstnvoorstnmistndeneionvanndenmenen–nverlaniennnaarneelfnstereeee.nProdmctenieno nbaeien
vann rofsteren nvereamelennofnomkomen.n
Factors of production:nnoodeakelijtkenelemenstennvoornefectevenfmnctonerininvann
rodmcte roceeeenn–neconomie.nDenknaannland narbeidnennka istaal.n
Belanirijtknonderdeel:n rijteennvaestestellennennminimalen( rodmcte)nkoesten.nDistnkanndoorn
arbeideverdelininennconcmrrentevoordeel.n
Division of Labour:ndenverdelininvannarbeidnomnhestnmaximalenmistneenn rodmctenstenhalen.nDoorn
verdelininvann‘vereim elde’nstakennhoefdenernieenno ieleidennstakennstenvervmllennennkondennlonenndme
laainblijtven.n
Compstitivs advsntaesn(concmrrentenvoordeel):nLaierenkoestennenn rijteennvoorneenn rodmcstnieefn
bedrijtvenneennvoordeelnst.a.v.neijtnnconcmrrente.n(distnienbijtv.nmoielijtkndoornlaien rodmctekoestennofnalen
eeresteniebrmiknmakennvannverniemwdenstechnoloiie)n
Kondratefn(1925)n
Cyclmeno nmacronniveamnwaardoornka istaliemenwerkst.n
Onstwikkelininvannka istaliemen–ncycliechenkenmerken
Systssm 1n
-n(eeer)nLanienstermijtnniolvenn(1450n–n1750)
Cycliech ne rakenvanneennieestaieniroein
-nMiddellanienstermijtnniolvenn(1770n-n1850)n
,Cycliech ne rakenvanniroeinennvervaln
-nConjtmncstmrelenechommelinienn(1845n-n1896)n
Systssm 2n(onstwikkelinienneijtnniolfeweiinien)n
-nLanienstermijtnnbeweiinin
Economiecheniroein
-nMiddellanienstermijtnnbeweiinin
Economiechenconjtmncstmmrn(hooinennlaain–n ieknennde reeeie)n
-nKorstenstermijtnnbeweiinin
Oorloinenncrieien
Schmm estern(1939)n
Techniecheninnovateneoristnvoornonstwikkelinienninneenn(iroei)nfaeenvanneenncyclme.nDenstechniechen
innovatenlie nvanmistneennieoirafechnooi mnstnonielijtk.nDenverklarininhiervoorniendastnonderwijte n
olitekenenneocialenorianieateninvloednhebbenno ndenonstwikkelinien.nIndienninnbe aaldeniebiedenn
denonstwikkeliniennniestndoorndenfacstorennwordennaaniemoediidnblijtfnmenndmen‘achster’.n
Walleresteinn(1979)n
Wereldeyesteemstheorien–nhiestoriechneociaaleconomiecheneyestemenn
3ncasteiorieën:
-nKernn=nhoienlonen nieavanceerdenstechnoloiienennhoienhesteroienisteistnaann rodmcstenn(divere)nVB:n
Weest-EUnlandenn
-nSemi- eriferien=nMidden oeiten(achsterland) niebiedenndien eriferienex loisterennmaarnwordenn
ieëx loisteerdndoorndenkern.nVB:nBraeilië nIndian
-nPeriferien=nlaienlonen neim elenstechnoloiienennielimisteerden rodmcstennVB:nAfrikaaneenlanden
Kritekno nWalleresteinn(Oibornn1999)n–ndenstheorieneeistnweiniinoverndencom lexisteistnvanneociaalnenn
economiechennestwerkenndieneoriennvoorndenwerkininvannhestneyesteemn(ka istalieme)nennovern
(individmele)niroe enndieneichnvereetennsteiennhestneyesteem.n
Fsodalisms: Leenesteleeln–neennlandheernleenstnirondnmistninnrmilnvoornbe aaldendienestenneoalenstromw n
beechermini nbestaliniennestc.n
Ovsreane: fsodalisms naar kapitalisms
DeeenoverianinwordstnvaaknbekekennvanmistnhestniedachsteioednvannMaxiesten.n
Middenn14eneemw:nErnwaene rakenvanneennbevolkinieafnamenvoorneennirostene idemie:nden eest.nDistn
bestekendeneennstekorstnaannarbeidere.nDenfeodalenelistenbleefneennbe aaldeno breniestneieennomnhmnn
machstnstenbehomden nwaardoornmenneennniemwenmaniernvannwerkennonstwikkelde.nDaarnaaestnwaenern
e rakenvanneennafnamenvanneocialenenncmlstmrelenconstrolenwaardoornmennniemwenmaniernvanndenkenn
onstwikkelde.n
15eneemw:nSstedennwerdenniedomineerdndoornhandeleka istalieme.nSsteedenmeernmeneenniinienn
werkennvoornlonen.nVerkoo baren rodmcstenneoaleniraannennhomst.nTechnoloiiechenonstwikkelinienn
(eoale:n…n)nveranderdendenindmestrieën.n
, Msrchant capitalism: denvervroeidenfaeenvannhestnka istaliemenennindmestriëlenonstwikkelinien nwaarinn
irondestofennwerdennverhandeld.n
16enenn17eneemw:nTraneformatenvannfeodaliemennaarnka istaliemenonstestondninnEnieland.nDen
verklariniennhiervoorneijtnndastnern roblemennonstestondennstmeeennhestnKoninkrijtknennhestn arlemenst n
waardoorndenwelieesteldenbevolkininmeern olitekeninvloednkreei.nDaarnaaestnwaenerne rakenvann
overnamenvannlandn(vannkerkeiiendomnnaarn rivé)nennwerdennlandbomwstechniekennmistievoerdndoorn
kleinerenboerenn(airicmlstmmr).n
Denstraneformatenvannfeodaliemennaarnka istaliemenienniestnvaneelfnieiaan.nKritekennvanmistnMarxieme n
faeciemenennielamnhebbennhieraannbijtiedraien.n
Kolonialisms (eindn15eneemw):nHestno eetenndoornweesteree nvooralnEmro eeenestastennvann
nedereetnienninnmindernonstwikkeldendelennvanndenwereld nmestnhestndoelndeneconomiechenofnmilistaire
belaniennvannhestnmoederlandnstendienen.n
Denkolonialieatenvloeidenondernanderenvoorstnmistnhestnvoedennvanndenstoenemendenvraainvann rodmcsten
innEU.nDenirondestofen ne ecerijtennennstextelnmistndenanderenwerelddelennwerdenninnEUnverhandeld.n
Meiniin(1986)n
Msinie’s Noord Atlantisch commsrcissl systssm:nLondennennParijtenfmnieerdennalenbronnvannden
fnanciën ncommerciëleninstelliientenennmarketni.nDenelavernijtnwaenhestnbelanirijtkestenae ecstnvannden
cmlstmrelenstraneformatenbeïnvloedstndoorndenka istalietechenwereldeconomienmistnden18eneemw.nHierbijtn
hoordenhestnvormennvanniroe enndoornEmro eanenninnAfrika.nZenwerdennalenanderennbeechomwd ndistn
hadnirosteneocialenievolien.nErnwarennverechillennstmeeenndenmaniernwaaro nEmro eeenlandenn
omiiniennmestnhmnnkoloniën.
Impsrialisms: hestn roceenwaarbijtnlandennhmnnmachstninnanderendelennvanndenwereldnmistnwillennbreidenn
doorniebiedennstenveroverennennstenbeheereen.
Voorn1880nlaindenfocmenvanndenex aneienmestnnameninnAeie.nNan1880niendenfocmenver laastestnnaarnAfrika.n
O merkelijtknvoorndeeen eriodenieneennaaneienlijtknverhooidnracieme.nDarwin’enevolmtestheorienwerdenn
inneekereneinnmie laastestnomneennverklarininstenievennvoorn‘anderen’n(niest-Emro eanen).n
Inndenkoloniënneijtnnvandaaindendainnoinievoliennvanndencmlstmrelenenneocialenstraneformateensteneien.n
Doorndenelavenhandelnenndenka istalietecheneconomienwerdenninheemeenbevolkiniennalen‘andere’n
beechomwd.nDaarnaaestneijtnnernstostno nhedenn roblemennmestnden‘iestrokkennireneen’nenn
bevolkinieiroe enn(denknaan:nrebelleniroe en nbmrieroorloien).n
Ds psriods van industrialisatis (stostn1770)n- beestaastnmistnmeerderenfaeen.nDenbeiinfaeenvannden
indmestrialieatenwordstndoorneommiiennaaniemerkstnalenmerchanstnca istaliemnofn rosto-indmestralieate.n
Verechil:nnmerchanstnca istaliemn-n rosto-indmestralieate
Bijtn rostonindmestralieateniaastnhestnmestnnamenomnden rodmcteeyestemenndienden‘baeie’nhebbennieleid.n
Bijtnhestnmerchanstnca istaliemeneijtnndenrmwen rodmcstenninndenhandelniekomennennhebbennden
rodmcsteyestementstechnoloiieënnbestrekkinino n rodmcteninnhestnhmie.n
Proto-industralisatis: Den rodmctenvondn laasteno nhestn latelandnmaarniininovernnaarnfabriek.n
-nIndmestrieniekenmerkstndoornhmiehomdelijtkn rodmcteeyesteemn–nhandelarennleverdenrmwenmasterialenn
H2
Nation-statssn(nateestaast):neenneoevereinenestaastnvanneennbe aaldniebiedtsterristorimmnmestnireneen n
waarinndendominantencmlstmmrtidentsteistnwordstnnaieestreefd.n
Vanafn1500:nKa istaliemen
Kapitalisms: Politekneconomiechneyesteemnwaarbijtnbedrijtvenninnhandenneijtnnvann artcmlierenenndmen
niestndenSstaast.nVanmistneennka istalietechniedachstenioedneijtnndenvoordelennvanndeneconomienvoorn
deienendiendeneconomienstostnestandnbrenien:nZijtndienmiddelenninnhandennhebbenn(machinee n
irondestofen niebomwen narbeidnestc.) nmoienndeno brenistnvanndenmiddelennstostnhmnneiiendomnstoe-
eiienen.n
KarlnMarxn(1867)n
Marxiemn
Winestnkomstnvoorstnmistneenndominerendeniroe n(denSstaast).nWaarbijtneennklaeeenverdelininbeestaast.nDen
laierenklaeeenwordstniedomineerdnenndaarmistnvloeistndenwinestnvoorst.n
Theorienieniebaeeerdno nhiestorie nieennieoirafe.n
AdamnSmisthn(1776)n
Boek:nAnnInqmiryninstonsthenNastmrenCameeenofnsthenWorldnNatonen
Ka istaliemenkomstnvoorstnmistndeneionvanndenmenen–nverlaniennnaarneelfnstereeee.nProdmctenieno nbaeien
vann rofsteren nvereamelennofnomkomen.n
Factors of production:nnoodeakelijtkenelemenstennvoornefectevenfmnctonerininvann
rodmcte roceeeenn–neconomie.nDenknaannland narbeidnennka istaal.n
Belanirijtknonderdeel:n rijteennvaestestellennennminimalen( rodmcte)nkoesten.nDistnkanndoorn
arbeideverdelininennconcmrrentevoordeel.n
Division of Labour:ndenverdelininvannarbeidnomnhestnmaximalenmistneenn rodmctenstenhalen.nDoorn
verdelininvann‘vereim elde’nstakennhoefdenernieenno ieleidennstakennstenvervmllennennkondennlonenndme
laainblijtven.n
Compstitivs advsntaesn(concmrrentenvoordeel):nLaierenkoestennenn rijteennvoorneenn rodmcstnieefn
bedrijtvenneennvoordeelnst.a.v.neijtnnconcmrrente.n(distnienbijtv.nmoielijtkndoornlaien rodmctekoestennofnalen
eeresteniebrmiknmakennvannverniemwdenstechnoloiie)n
Kondratefn(1925)n
Cyclmeno nmacronniveamnwaardoornka istaliemenwerkst.n
Onstwikkelininvannka istaliemen–ncycliechenkenmerken
Systssm 1n
-n(eeer)nLanienstermijtnniolvenn(1450n–n1750)
Cycliech ne rakenvanneennieestaieniroein
-nMiddellanienstermijtnniolvenn(1770n-n1850)n
,Cycliech ne rakenvanniroeinennvervaln
-nConjtmncstmrelenechommelinienn(1845n-n1896)n
Systssm 2n(onstwikkelinienneijtnniolfeweiinien)n
-nLanienstermijtnnbeweiinin
Economiecheniroein
-nMiddellanienstermijtnnbeweiinin
Economiechenconjtmncstmmrn(hooinennlaain–n ieknennde reeeie)n
-nKorstenstermijtnnbeweiinin
Oorloinenncrieien
Schmm estern(1939)n
Techniecheninnovateneoristnvoornonstwikkelinienninneenn(iroei)nfaeenvanneenncyclme.nDenstechniechen
innovatenlie nvanmistneennieoirafechnooi mnstnonielijtk.nDenverklarininhiervoorniendastnonderwijte n
olitekenenneocialenorianieateninvloednhebbenno ndenonstwikkelinien.nIndienninnbe aaldeniebiedenn
denonstwikkeliniennniestndoorndenfacstorennwordennaaniemoediidnblijtfnmenndmen‘achster’.n
Walleresteinn(1979)n
Wereldeyesteemstheorien–nhiestoriechneociaaleconomiecheneyestemenn
3ncasteiorieën:
-nKernn=nhoienlonen nieavanceerdenstechnoloiienennhoienhesteroienisteistnaann rodmcstenn(divere)nVB:n
Weest-EUnlandenn
-nSemi- eriferien=nMidden oeiten(achsterland) niebiedenndien eriferienex loisterennmaarnwordenn
ieëx loisteerdndoorndenkern.nVB:nBraeilië nIndian
-nPeriferien=nlaienlonen neim elenstechnoloiienennielimisteerden rodmcstennVB:nAfrikaaneenlanden
Kritekno nWalleresteinn(Oibornn1999)n–ndenstheorieneeistnweiniinoverndencom lexisteistnvanneociaalnenn
economiechennestwerkenndieneoriennvoorndenwerkininvannhestneyesteemn(ka istalieme)nennovern
(individmele)niroe enndieneichnvereetennsteiennhestneyesteem.n
Fsodalisms: Leenesteleeln–neennlandheernleenstnirondnmistninnrmilnvoornbe aaldendienestenneoalenstromw n
beechermini nbestaliniennestc.n
Ovsreane: fsodalisms naar kapitalisms
DeeenoverianinwordstnvaaknbekekennvanmistnhestniedachsteioednvannMaxiesten.n
Middenn14eneemw:nErnwaene rakenvanneennbevolkinieafnamenvoorneennirostene idemie:nden eest.nDistn
bestekendeneennstekorstnaannarbeidere.nDenfeodalenelistenbleefneennbe aaldeno breniestneieennomnhmnn
machstnstenbehomden nwaardoornmenneennniemwenmaniernvannwerkennonstwikkelde.nDaarnaaestnwaenern
e rakenvanneennafnamenvanneocialenenncmlstmrelenconstrolenwaardoornmennniemwenmaniernvanndenkenn
onstwikkelde.n
15eneemw:nSstedennwerdenniedomineerdndoornhandeleka istalieme.nSsteedenmeernmeneenniinienn
werkennvoornlonen.nVerkoo baren rodmcstenneoaleniraannennhomst.nTechnoloiiechenonstwikkelinienn
(eoale:n…n)nveranderdendenindmestrieën.n
, Msrchant capitalism: denvervroeidenfaeenvannhestnka istaliemenennindmestriëlenonstwikkelinien nwaarinn
irondestofennwerdennverhandeld.n
16enenn17eneemw:nTraneformatenvannfeodaliemennaarnka istaliemenonstestondninnEnieland.nDen
verklariniennhiervoorneijtnndastnern roblemennonstestondennstmeeennhestnKoninkrijtknennhestn arlemenst n
waardoorndenwelieesteldenbevolkininmeern olitekeninvloednkreei.nDaarnaaestnwaenerne rakenvann
overnamenvannlandn(vannkerkeiiendomnnaarn rivé)nennwerdennlandbomwstechniekennmistievoerdndoorn
kleinerenboerenn(airicmlstmmr).n
Denstraneformatenvannfeodaliemennaarnka istaliemenienniestnvaneelfnieiaan.nKritekennvanmistnMarxieme n
faeciemenennielamnhebbennhieraannbijtiedraien.n
Kolonialisms (eindn15eneemw):nHestno eetenndoornweesteree nvooralnEmro eeenestastennvann
nedereetnienninnmindernonstwikkeldendelennvanndenwereld nmestnhestndoelndeneconomiechenofnmilistaire
belaniennvannhestnmoederlandnstendienen.n
Denkolonialieatenvloeidenondernanderenvoorstnmistnhestnvoedennvanndenstoenemendenvraainvann rodmcsten
innEU.nDenirondestofen ne ecerijtennennstextelnmistndenanderenwerelddelennwerdenninnEUnverhandeld.n
Meiniin(1986)n
Msinie’s Noord Atlantisch commsrcissl systssm:nLondennennParijtenfmnieerdennalenbronnvannden
fnanciën ncommerciëleninstelliientenennmarketni.nDenelavernijtnwaenhestnbelanirijtkestenae ecstnvannden
cmlstmrelenstraneformatenbeïnvloedstndoorndenka istalietechenwereldeconomienmistnden18eneemw.nHierbijtn
hoordenhestnvormennvanniroe enndoornEmro eanenninnAfrika.nZenwerdennalenanderennbeechomwd ndistn
hadnirosteneocialenievolien.nErnwarennverechillennstmeeenndenmaniernwaaro nEmro eeenlandenn
omiiniennmestnhmnnkoloniën.
Impsrialisms: hestn roceenwaarbijtnlandennhmnnmachstninnanderendelennvanndenwereldnmistnwillennbreidenn
doorniebiedennstenveroverennennstenbeheereen.
Voorn1880nlaindenfocmenvanndenex aneienmestnnameninnAeie.nNan1880niendenfocmenver laastestnnaarnAfrika.n
O merkelijtknvoorndeeen eriodenieneennaaneienlijtknverhooidnracieme.nDarwin’enevolmtestheorienwerdenn
inneekereneinnmie laastestnomneennverklarininstenievennvoorn‘anderen’n(niest-Emro eanen).n
Inndenkoloniënneijtnnvandaaindendainnoinievoliennvanndencmlstmrelenenneocialenstraneformateensteneien.n
Doorndenelavenhandelnenndenka istalietecheneconomienwerdenninheemeenbevolkiniennalen‘andere’n
beechomwd.nDaarnaaestneijtnnernstostno nhedenn roblemennmestnden‘iestrokkennireneen’nenn
bevolkinieiroe enn(denknaan:nrebelleniroe en nbmrieroorloien).n
Ds psriods van industrialisatis (stostn1770)n- beestaastnmistnmeerderenfaeen.nDenbeiinfaeenvannden
indmestrialieatenwordstndoorneommiiennaaniemerkstnalenmerchanstnca istaliemnofn rosto-indmestralieate.n
Verechil:nnmerchanstnca istaliemn-n rosto-indmestralieate
Bijtn rostonindmestralieateniaastnhestnmestnnamenomnden rodmcteeyestemenndienden‘baeie’nhebbennieleid.n
Bijtnhestnmerchanstnca istaliemeneijtnndenrmwen rodmcstenninndenhandelniekomennennhebbennden
rodmcsteyestementstechnoloiieënnbestrekkinino n rodmcteninnhestnhmie.n
Proto-industralisatis: Den rodmctenvondn laasteno nhestn latelandnmaarniininovernnaarnfabriek.n
-nIndmestrieniekenmerkstndoornhmiehomdelijtkn rodmcteeyesteemn–nhandelarennleverdenrmwenmasterialenn
