Samenvatting 2.13 OOA - uitwerking college leertheorieën

Cyclus 2.13 OOA: college leertheorieën
 Waarom gedragswetenschap voor tandartsen?
o 80% vindt naar de tandarts gaan niet leuk
o 40% is bang voor de tandarts
 12% is zeer angstg
 4% is fobisch
 Vrijwel alle orale pathologie is gevolg van gedrag!
o Voedingsgedrag  cariës, erosie, zuigfescariës
o Mondhygiënegedrag  parodontale problemen, cariës
o Parafunctes  gebitsslijtage, kaakgewrichtsproblemen
o Roken/alcohol  parodontts, mondkanker
o Psychische stoornissen/psychofarmatca  diverse mondproblemen, denk ook aan monddrooogte, knarsen
o Angst voor de tandarts  verslechtering gebit en QOL
 Leren: verandering van gedrag op grond van ervaring  leren door ervaring.
 Habituate: onze reacte op niet-veranderde prikkels verminderd na verloop van tjd.
o Reacte op prikkels wordt minder en vanzelfsprekend: bril, tkkende klok, geurstokjes.
o VB. poetsen met parodontax.
o VB. poetsen met elektrische tandenborstel  eerst voel je trillen en daarna niet meer.
 Dishabituate: als de prikkel veranderd word je je er weer van bewust.
 Sensitsate: een verhoging van de reacte op een stmulus.
o Geef aan waarom mensen gevoeliger zijn dan andere.
o Overmate gevoelig op wat in de omgeving gebeurt.
o Overdreven reactes op onverwachte (en mogelijke bedreigende) prikkels vooral tjdens verhoogde emotonele
arousal (opwinding)  overmatg gevoelig worden.
 Je zintuigen oefenen hier invloed op uit en laten je al zien of iets bedreigend is of niet.
 VB. spookhuis zie en hoor je altjd alles.
o In thk sensitsate en habituate niet zelf sturen  zorgt niet gelijk voor gedragsgevolgen. Daarom ook
onderscheiden van klassieke en operante conditoneren.
 Geen acteve reacte die zorgt voor bepaald gedrag ookal is er een lichamelijke reacte. Maar niet zo sterk
gelinkt als operant en klassiek conditoneren.
 Non-associatee leren
o Habituate en sensitsate zijn het resultaat van blootstelling aan slechts één prikkel (stmulus).
o Een stap verder: de koppeling van prikkels (stmuli) en reactes (responsen)
 Klassieke conditonering
 Operante conditonering
 Klassiek en operant conditoneren
o Klassiek  associate van voedsel met bel na een verloop van tjd. Bij normale omstandigheden 
ongeconditoneerde stmulus (vlees) met ongeconditoneerd respons (speeksel).
 VB. bij mensen: “this won’t hurt a lot”  conditonerende stmulus met respons: oh het doet toch wel
pijn.
 Link tussen dat eerst neutraal was en daarna geconditoneerd wordt.
 Tandheelkunde
 Na pijnreactes  veel angstge patënten associëren tandarts met veel pijn.
 Wennen aan tandarts: kinderen hebben nog geen slechte ervaring gemaakt. Nog geen
associatef leren heef plaatsgevonden. Angstreacte kan uitgelokt worden door associatef leren.
 Rekening houden met:
 Timing: hoe sneller op elkaar opvolgt  hoe meer de link wordt.
o Niet bij operante conditonering?
 Voorspelbaarheid: hoe betrouwbaarder heet is  hoe meer de link wordt.
 Sterkte van signaal: iets wat meer pijn doet  link wordt versterkt.
 Aandacht  niet opleten  pijn is nergens mee te associëren (boren wordt niet meer gevoeld
door afeiding).
 Stmulus-generalsisate en –discriminate
o Stmulus-generalisate: reageren op beltoon, iedereen heef dezelfde beltoon dus
iedereen reageert.
o Discrimiante: Maar niet op iedere ringtoon reageren, sommige zijn nog wel te
onderscheiden.
 Hangt af hoe sensibel je op iets reageert.

, Tandheelkunde:




o Operant  uitgangspunt: het gedrag wordt bevorderd, leert sociaal wenselijk gedrag aan of drukt sociaal
wenselijk gedrag onder. Beloning is beter dan strafen. Met belonen kun je sneller reageren dan met strafen.
Makkelijk te uiten wat je vindt van het bepaalde gedrag.
 Operante conditonering = een proces waarin organismen leren om op hun omgeving te
reageren, op een manier die zoveel mogelijk positeve gevolgen en zo weinig mogelijk negateve
gevolgen creëert
 Operante respons = een reacte die efect heef op de omgeving.




 Bekrachtging (stmuleren)  bekrachtger verhoogt de kans dat operant gedrag opnieuw plaatsvindt.
 Positeve beloning/bbekrachtging  toevoegen van stmulus  alles waar je je beter door gaat
voelen (geld, snoep, mooiere tanden doordat er schaamte aanwezig was)  toediening
bekrachtging leidt tot toename van het gedrag.
o Snoep, mooi gebit, geld.
 Negateve beloning/bbekrachtging  verwijderen van stmulus. Wegnemen van de
bekrachtging leidt tot een toename van gedrag. Iets wat vervelend is wegnemen, is een
positeve stmulate. Je gaat gedrag meer vertonen.
o VB. Gordel omdoen aan de hand van het geluidje. Wat weg genomen wordt is iets wat
je vervelend vindt en dat brengt je in een positeve staat.
o VB. bij hoofdpijn paracetamol nemen  tweede keer sneller paracetamol nemen
omdat je hoofdpijn hebt.
o VB. afspraak afellen  angst hoef niet verdragen te worden  gedrag herhaalt zich
volgende keer weer  afspraak wordt volgende keer weer sneller afgebeld en beloond
door de rust door niet naar de afspraak te moeten.
 Het gewenste gedrag? Iets vaker doen: vaker = positeve beloning, iets minder vaak doen =
negateve beloning.
 Strafen  verlaagt de kans dat operant gedrag opnieuw plaatsvindt.
 Positeve strae  onvoldoende krijgen door veel te stappen  minder snel geneigd om het
gedrag van de onvoldoende te vertonen = gedrag wordt gevolgd door een onplezierige stmulus
waardoor de kans dat het gedrag opnieuw plaatsvindt kleiner wordt.
o VB. pijn bij tandarts. Je voelt je gestraf door de pijn.
 Negateve strae  iemand had eerst een mooi gebit en ging zorg mijden  mooi gebit verdwijnt
 het mijden treedt minder vaak op  vaker de tandarts bezoeken  in ideale situate herstel