lkp;;;;;;;;;;;;;;;;;;Productleer & Voedselbereiding en Communicatie
Leerdoelen W1 en W2
De DIO kent verschillende soorten zoutvervangende mineraalmengsels
De DIO kent natuurlijke smaakmakers en kant-en-klare smaakmakers die geen of nauwelijks
natrium bevatten
De DIO weet wat de informatie op het etiket betekent
De DIO kan receptuur ontwikkelen/aanpassen//bereiden waarin smaakmakers die geen of
nauwelijks zout/natrium bevatten verwerkt worden
De DIO kent het onderscheid tussen vette vis, matig vette vis en magere vis op basis van het
vetpercentage
De DIO kent van vette vis, matig vette vis en magere vis minimaal 6 voorbeelden per soort
De DIO kent de kenmerken van verse vis
De DIO kent de bewaaradviezen van vis
De DIO weet wat de gezondheidseffecten zijn van vis
De DIO weet wat de informatie op het etiket betekent
De DIO kan vette, matig vette en magere vissoorten bereiden, passend binnen het thema van
welvaartziekten
De DIO kan bestaande receptuur met vis geschikt maken voor het thema van welvaartziekten
De Hartstichting
Brochure: Hoge Bloeddruk
Verzadigd vet en onverzadigd vet
Vetten bevatten onmisbare vitamines: A, D, E en K, maar niet alle vetten zijn even gezond. Verzadigd
vet bestaat uit meerdere soorten vetzuren en verhoogt het cholesterolgehalte in het bloed en daarmee
ook de kans op hart- en vaatziekten. Onverzadigd vet verlaagt dit juist. De voorkeur gaat uit naar
producten die onverzadigde vetten bevatten.
Dierlijke bronnen van verzadigd vet:
- Roomboter en margarine in een wikkel
- Volvette kaas en volle melkproducten
- (Vet) vlees
- Chocolade, koek, gebak en snacks
Plantaardige bronnen van verzadigd vet:
- Cacaoboter, palmolie, kokosvet
Ook chocolade bevat veel verzadigde vetten, daarnaast bevat chocolade ook flavonoïden. Dat zijn
antioxidanten. Onderzoek heeft aangetoond dat één blokje pure chocolade per dag een gunstig effect
heeft op de bloeddruk, echter bevat chocolade ook veel calorieën.
Hoe onderscheidt je verzadigd en onverzadigd vet? In het algemeen geldt: hoe zachter, hoe beter.
- Kies voor minder vette kaassoorten zoals 30+ kaas, hüttenkäse, ricotta of magere smeerkaas
of kruidenkaas, wees voorzichtig met buitenlandse kazen zoals brie, camembert, roquefort,
mozzarella en geitenkaas. Halfvolle of magere zuivelproducten en mager vlees zijn een goede
keuze.
- Voor op brood kunt u kiezen uit margarine, halvarine of andere producten. Kies bij voorkeur
voor halvarine, daar zit minder vet en vooral minder verzadigd vet in.
- Kies bij voorkeur voor vloeibare bak- en braadproducten en vloeibare margarines. Deze
bevatten namelijk meestal veel onverzadigde vetten. U kunt ook bakken en braden met olie.
Neem één eetlepel vet of olie per persoon bij de bereiding van uw warme maaltijd.
- Kies in plaats van vlees vaker voor vis. Bij voorkeur twee keer per week, maar tenminste één
keer vette vis. Vis bevat meer onverzadigde vetten dan vlees. Er zijn veel magere vissoorten
zoals kabeljauw, schelvis, koolvis en wijting. Vette vis zoals makreel en zalm bevat veel
gezonde, onverzadigde vetten.
- Bij de keuze voor een saus kunt u zich het best houden aan de regel: witte sauzen zijn vet,
rode niet. Pas vooral op met witte sauzen op basis van melk, room en boter.
Zout (natriumchloride)
1
,Per dag heeft u ongeveer 1 tot 3 gram zout nodig om de hoeveelheid vocht en de samentrekking van
uw spieren te regelen. De gemiddelde Nederlander krijgt helaas zo’n 9 gram zout per dag binnen.
Zout is een belangrijke smaakmaker. Het meeste zout krijgen we binnen door bewerkte
voedingsmiddelen. Verse producten, zoals groente, fruit, pasta, aardappelen en rijst bevatten maar
weinig zout. Dit geldt ook voor niet bewerkt (vers) vlees en vis.
Zout bestaat uit twee delen: natrium en chloride. Op de verpakking van voedingsmiddelen staat
meestal de hoeveelheid zout aangegeven soms wordt de hoeveelheid natrium vermeld: 1 gram
natrium komt overeen met 2,5 gram zout. Natrium is de stof die de bloeddruk verhoogt.
Keukenzout bestaat voor 40% uit Natrium en voor 60% uit chloride.
De Gezondheidsraad raadt maximaal 6 gram per dag aan (2400 mg Natrium).
Op 1 theelepel past ongeveer 6 gram zout.
Te veel zout kan de bloeddruk verhogen. En met een hoge bloeddruk wordt de kans op hart- en
vaatziekten groter. U kunt uw bloeddruk verlagen door minder zout te eten en op een gezond gewicht
te blijven.
- Gebruik geen zout bij het koken, (roer)bakken en braden. Voeg eventueel een beetje zout toe
als u het eten op uw bord heeft. U gebruikt dan minder zout.
- Spoel bonen, linzen, kapucijners of maiskorrels uit pot of blik voor gebruik af met water, dan
zijn ze minder zout.
Kalium
Groente en fruit zijn gezond. Ze zitten boordevol vitamines. En ze hebben een gunstige invloed op de
bloeddruk: de bloeddruk gaat erdoor omlaag. In groente en fruit zit veel kalium. Deze stof helpt om het
teveel aan natrium uit het lichaam te verwijderen. Ook vlees, brood en melk bevatten kalium.
Er zijn ook zoutsoorten die minder natrium bevatten, hierin is het natrium gedeeltelijk vervangen door
mineralen als kalium.
- 100 gram kipfilet bevat 0,13 gram zout. Dezelfde hoeveelheid kipschnitzel bevat 1,89 gram
zout.
- Jam bevat per sneetje brood 0,01 gram zout. Dezelfde hoeveelheid pindakaas bevat 0,10
gram zout.
- Eén kroket bevat 0,89 gram zout. Een frikandel bevat 1,68 gram zout.
Producten met veel zout Producten met weinig zout
Kant-en-klaarmaaltijden en gerechten als kant-en-klare Kaas bevat veel zout, maar er zijn ook kaassoorten met
hachee, ragout en goulash minder zout, zoals Maaslander, Maasdammer, Millner,
Emmentaler, Gruyère en Hüttenkäse.
Deze bevatten 25 tot 35% minder zout.
Snacks als kroketten, loempia’s, bitterballen, Minder zoute vleeswaren zijn filet americain, rosbief, licht
saucijzenbroodjes en frikadellen gezouten rookvlees, fricandeau, kalkoenfilet en kipfilet
Soep uit een pak, blik of glas Sommige zoutsoorten bevatten minder natrium,
bijvoorbeeld: JOZO Bewust of LoSalt mineraalzout.
Het natrium is hierin gedeeltelijk vervangen door mineralen
als kalium. Bent u nierpatiënt of slikt u kaliumbesparende
medicijnen? Vraag dan eerst aan uw arts of u zoutsoorten
met kalium mag gebruiken.
Gemarineerd, gekruid en gepaneerd vlees Ongezouten noten. Een handje per dag is een goede keus.
Rookworst, knakworst, hamburgers, saucijzen en slavinken Verse kruiden zoals maggiplant, bieslook, laurierblad,
peterselie, knoflook, oregano, rozemarijn, verse ui en tijm
kun je gebruiken om zonder zout toch smaakvolle gerechten
te maken.
Groenten uit blik en glas, diepvriesgroenten à la crème en Specerijen zonder zout zijn peper, cayennepeper,
zuurkool paprikapoeder, nootmuskaat, kruidnagel en kerrie.
Aardappelpuree uit een pakje en aardappelkroketten
Augurken, zilveruitjes en andere zoetzure producten
Zure en zoute haring, gepaneerde, gemarineerde en
gerookte vis en vis in blik of glas
Schaal- en schelpdieren, zoals garnalen
Smaakmakers als ketjap, sojasaus, ketchup, kant-en-klare
kruidenmixen, bouillonblokjes, aromazout, maggi, mosterd,
sambal en gemengde specerijenmixen zoals vis- en
gehaktkruiden.
Zowel in zoute als zoete drop zit zout. Daarnaast bevat drop
ook de stof glycyrrhizinezuur. Deze stof werkt ook
bloeddrukverhogend. Zoethoutthee en sommige kauwgums
bevatten ook glycyrrhizinezuur.
Geen zout toegevoegd= product bevat alleen van nature aanwezig zout
2
, Ongezouten= product bevat alleen van nature aanwezig zout
Met minder zout= product bevat 33% minder zout dan een vergelijkbaar product
Natriumarm= speciaal gemaakt voor natriumbeperkt dieet
Het Voedingscentrum
Pagina: Vis
Vis is een onderdeel van een gezonde voeding. Het staat in de Schijf van Vijf.
Vis is goed voor de gezondheid. Visvetzuren zijn goed voor je hart en bloedvaten. Daarom is het
advies 1 keer per week vis te eten. Bij voorkeur vette vis, zoals makreel, haring, sardines of zalm.
Schaal- en schelpdieren, zoals kreeft, oesters en mosselen, zijn officieel geen vissen, maar tellen in
de Schijf van Vijf mee als (magere) vis.
Nederlanders eten gemiddeld 70 gram vis per week. Dit komt overeen met 1 x in de 2 weken vis.
Er zijn veel mensen die helemaal geen vis eten.
Bewaren
Verse vis
Verse vis bewaar je zo dicht mogelijk bij het vriespunt. Deze vis moet bij voorkeur dezelfde dag nog
worden opgegeten, eventueel de volgende dag. De vis is het best te bewaren door hem in
vershoudfolie te wikkelen en met heel veel ijsblokjes te bedekken.
Diepvries
Magere vis is in de diepvries ongeveer 6 maanden houdbaar. Vette vis blijft ingevroren 3 maanden
goed, net als bereide vis, zoals kibbeling en gerookte paling.
Vis in pot of blik
Bij vis in pot of blik geldt de houdbaarheidsdatum op de verpakking. De vis blijft buiten de koelkast
goed. Zodra de verpakking geopend is, moet de vis in de koelkast bewaard worden. De vis is dan nog
2 dagen houdbaar in de koelkast bij een temperatuur van 4 graden Celsius.
Bereide vis
Bereide vis kan 2 dagen bewaard worden in de koelkast bij een temperatuur van 4 graden Celsius.
Ook kan het ingevroren worden voor 3 maanden.
Gerookte vis
Gerookte vis kan min of meer ongemerkt bederven. Daarom moet bij vacuümverpakte gerookte vis
goed op de houdbaarheidsdatum gelet worden en moet het bewaard worden in de koelkast bij 4
graden Celsius. Na opening van de verpakking is gerookte vis nog 2 dagen houdbaar in de koelkast.
Dat geldt ook voor los verpakte gerookte vis.
Na ontdooien niet opnieuw invriezen
‘Na ontdooien niet opnieuw invriezen’ staat op diepvriesproducten. De kwaliteit kan namelijk
achteruitgaan als je het na ontdooien nogmaals invriest. Ook staat erbij hoe lang en bij welke
temperatuur het product bewaard moet blijven.
Bereiden
Vis kan op allerlei manieren worden bereid: van koken, bakken en grillen tot roerbakken. Over het
algemeen is vis snel gaar. Afhankelijk van de dikte kun je uitgaan van 3 tot 10 minuten in de pan en 15
tot 20 minuten in de oven.
Vis kan ook rauw worden gegeten, zoals in sushi. Het is dan wel belangrijk dat hij goed vers is. Ook is
er bij sommige soorten een kleine kans op haringworm. Bij hele vis is het belangrijk de ingewanden te
verwijderen. Verder is het belangrijk hygiënisch te werken bij het klaarmaken van vis om bijvoorbeeld
kruisbesmetting te voorkomen.
Gezondheidseffecten
De meeste vis (en schaal- en schelpdieren) is rijk aan de vitamine B12 en de mineralen jodium, fosfor
en seleen. Het is een bron van vitamine B6. Vis bevat van nature eiwit en vet. Vette vis is bovendien
rijk aan vitamine D en vitamine B2 en bevat vitamine A. Vislever is rijk aan vitamine A. Vis bevat ijzer,
maar minder dan vlees, omdat er minder bloed in zit.
Onderstaande gezondheidseffecten gelden ook voor schaal- en schelpdieren.
Bescherming tegen hart- en vaatziekten
In vergelijking met vlees bevat vis meer onverzadigd vet. Een deel van het onverzadigde vet bestaat
uit de visvetzuren DHA en EPA. Vis eten is vooral belangrijk vanwege deze visvetzuren. Er zijn sterke
aanwijzingen dat het eten van vis samenhangt met een lager risico op hart- en vaatziekten.
Sterfte
Minimaal 1 keer per week vis eten ten opzichte van minder dan eens per maand hangt samen met
ongeveer 15% lager risico op overlijden aan bepaalde hartziekten.
3