Doelstellingen TLP 2:
Gynaecologie: Anatomie, ziekteleer & OZT
2.24 Gynaecologie: Anatomie
-Je kan met betrekking tot de vrouwelijke geslachtsorganen
de bouw en ligging beschrijven
Tip: Atlas der Anatomie – Frank H. Netter (blz 350-354)
Inwendige organen:
*Ovarium: het ovarium ligt in beide zijden van de laterale
bekkenwand in de fossa ovarica, en wordt begrensd door
de a. iliaca communis. Het ovarium ligt intraperitoneaal en
is amandelvormig.
*Tuba uterina (zie plaatje volgende pagina): de tuba
bestaat uit het infundibulum (hieraan zitten de fimbriae
vast, dit zijn vingers die de gesprongen eicel oppakken),
ampulla (verbreding/ verdikking van de eierstok, spierlaag)
en de istmus (maakt een verbinding met de uterus). Een EUG groeit in dit deel. De binnenbekleding
bestaat uit trilhaarepitheel gevuld met een vloeistof. De tuba uterina ligt intraperitoneaal.
*Uterus: tussen urineblaas en rectum in het kleine bekken ligt de uterus. De uterus ziet eruit als een
afgeplatte peer en bestaat uit een lichaam (corpus uteri) en een hals (cervix uteri). De wanden van de
uterus bestaan uit endometrium, myometrium en perimetrium. De corpus en fundus uteri liggen
intraperitoneaal, de cervix ligt extraperitoneaal/subperitoneaal.
*Cervix (baarmoederhals)
*Portio uteri (baarmoedermond): de portio ligt aan het einde van de uterus en gaat over in de
vagina.
*Vagina: de vagina loopt van cervix uteri tot vestibulum vaginae en is een dunwandig hol orgaan.
*Fornix vaginae pars posterior: dit is het laatste deel van de vagina.
Omdat de uterus bij de vrouw tussen de urineblaas en het rectum ligt, wijken de peritoneale
verhoudingen af van die in het mannelijk bekken. Omdat uterus, eileiders en eierstokken door het
buikvlies worden overtrokken, ontstaat aan beide zijden van de uterus een frontaal, door buikvlies
bedekt blad: ligament latum uteri. Dit ligament deelt het vrouwelijk bekken in een voorste buikvlies
(excavatio vesico-uterina) en een achterste buikvlies (excavatio recto-uterina). Deze laatste is ook
wel de holte van Douglas, en is een echt buikvliesplooi.
Uitwendige organen:
*Labia majora: de labia bedekken de rima pudendi (schaamspleet) aan de buitenzijde en het zijn
langwerpige huidplooien
*Labium minor: liggen binnen de labia majora en het zijn vetvrije huidplooien.
*Vestibulum vaginae: dit is de schedevoorhof die uit de urethra en de vagina mond
*Glandula vestibulares major (klier van Bartholin): deze klier ligt net naast de kleine schaamlippen in
de grote schaamlippen
*Clitoris: dit is een uiteinde van een zwellichaam en bestaat uit een crus, corpus en een glans. De
clitoris is met lig. suspensorium clitoridis aan onderrand van symfyse bevestigd.
, -Je kan met betrekking tot de vrouwelijke geslachtsorganen de onderdelen en functies benoemen
Onderdelen Functies
Ovarium *Rijping eicellen
*Productie hormonen (follikel in rijping: oestrogeen/ follikelrest: progesteron door gele
lichaam)
*Ovulatie
*Productie van eicellen
à Hoe ouder de vrouw is, hoe meer littekenweefsel op het ovarium. Dit komt door elke
ovulatie, dit veroorzaakt een scheur en zorgt voor littekens. Door deze verlittekening kan er
geen eisprong meer plaatsvinden.
In het ovarium rijpen de vrouwelijke eicellen. De eicellen die bevruchtingsrijp zijn, worden
cyclisch door de eileider richting uterus getransporteerd. Als het tot bevruchting komt,
nestelt het jonge embryo zich in het slijmvlies van de uterus. Het ovarium wordt omgeven
door een stevig bindweefselkapsel, tunica albuginea, dat een epitheliale bedekking heeft
(kubische cellen voor oppervlak van ovarium na eisprong te herstellen). De binnenzijde
wordt door een stevig bindweefselgeraamte (stroma ovarii) doorgetrokken en
onderverdeeld in cortex ovarii (schors) en medulla ovarii (merg). Het merg is rijk aan
bloedvaten en zenuwen en bevat endocriene cellen. In de schors bevinden zich eifollikels in
verschillende stadia.
Tuba uterina *Transport eicellen
*Oppakken/vangen van de eicel
*Bevruchting
à Het duurt ongeveer 6 dagen voordat de eicel bij de uterus is. Een eicel kan bevrucht
worden binnen 24 tot 48 uur, het liefst binnen 12 uur. De tuba kop is beweeglijk en kan zelfs
los van het ovarium zitten. Als er een verdikking komt in de wand van het ovarium weet de
tuba dat daar de eisprong plaatsvindt (dit kan ook op een verkeerde plek zitten).
Uterus *Groei en ontwikkeling bevruchte eicel
*Contractie bij bevalling
*Opbouw/afstoting van het baarmoederslijmvlies (reinigingsproces uterus)
De baarmoeder is een dikwandig spierorgaan dat in het midden van het kleine bekken ligt.
Het corpus uteri wordt door peritoneum overtrokken. De kop van de baarmoeder (fundus
uteri) is het gedeelte dat boven de versmeltingspunten van de eileiders uitsteekt. Bij de
overgang van baarmoederlichaam naar hals bevindt zich een vernauwing (isthmus uteri). De
hals (cervix uteri) is rond en met een deel (portio vaginalis cervicis) steekt de hals in de
vagina. De binnenkant van de uterus bestaat uit een door slijmvlies bedekte, spleetvormige
holte (cavitas uteri).
Endometrium Binnenste wand van de uterus met baarmoederslijmvlies. Het is rijk doorbloedt en de
functie is het produceren van slijm en zorgen voor innesteling van de bevruchte eicel
Myometrium Middelste laag dat een spierlaag is, met als functie samentrekken baarmoeder bij
menstruatie en bevalling
Perimetrium Dit is de buitenste laag met bindweefsel, met als functie stevigheid.
Cavum uteri Dit is de holte van de uterus die erg smal is
Cervix *Bescherming door middel van een grote slijmprop
Het cervicale kanaal (canalis cervicis) is spoelvormig en heeft een spleetachtig
oppervlaktereliëf. Hier liggen klieren die slijm produceren.
Portio uteri *In- en uitgang (baby, sperma)
Vagina *Geboortekanaal
*In- en uitgang
*Seksuele functie
*Beschermende functie door pH graad (zuurmilieu)
, Fornix vaginae *Voor extra ruimte van de uterus/zwangerschap
Labia majora *Bescherming van clitoris, urethra, vagina en klier van Bartholin
Labia minora *Bescherming van clitoris, urethra en vagina
Glandula vestibulares *Bevochtigen van uitwendige regio
major
Clitoris *Opwinding/seksueel genot
-Welke ligamenten zijn verbonden met de uterus? Geef de medische term en beschrijf de ligging.
Banden verbonden met uterus:
*Ligament ovarii proprium: tussen uterus en ovarium
*Ligament recto-uterinum (in plica rectouterina): band van rectum naar baarmoeder
*Ligament latum uteri (brede ligament): plooi van het peritoneum, de band loopt over de fundus
uterus en corpus uteri heen
*Ligament rotundum/teres uteri: loopt door het lieskanaal bij de vrouw van os coxae naar grote
schaamlippen
Andere ligamenten
*Ligament suspensorium ovarium: van ovarium naar de bovenhoek os coxae met a. en v. ovarica
*Ligament cardinale
= verdikking van het bindweefsel aan de zijkant naar het bekken toe bij de cervix uteri om
deze op zijn plek te houden
Gynaecologie: Anatomie, ziekteleer & OZT
2.24 Gynaecologie: Anatomie
-Je kan met betrekking tot de vrouwelijke geslachtsorganen
de bouw en ligging beschrijven
Tip: Atlas der Anatomie – Frank H. Netter (blz 350-354)
Inwendige organen:
*Ovarium: het ovarium ligt in beide zijden van de laterale
bekkenwand in de fossa ovarica, en wordt begrensd door
de a. iliaca communis. Het ovarium ligt intraperitoneaal en
is amandelvormig.
*Tuba uterina (zie plaatje volgende pagina): de tuba
bestaat uit het infundibulum (hieraan zitten de fimbriae
vast, dit zijn vingers die de gesprongen eicel oppakken),
ampulla (verbreding/ verdikking van de eierstok, spierlaag)
en de istmus (maakt een verbinding met de uterus). Een EUG groeit in dit deel. De binnenbekleding
bestaat uit trilhaarepitheel gevuld met een vloeistof. De tuba uterina ligt intraperitoneaal.
*Uterus: tussen urineblaas en rectum in het kleine bekken ligt de uterus. De uterus ziet eruit als een
afgeplatte peer en bestaat uit een lichaam (corpus uteri) en een hals (cervix uteri). De wanden van de
uterus bestaan uit endometrium, myometrium en perimetrium. De corpus en fundus uteri liggen
intraperitoneaal, de cervix ligt extraperitoneaal/subperitoneaal.
*Cervix (baarmoederhals)
*Portio uteri (baarmoedermond): de portio ligt aan het einde van de uterus en gaat over in de
vagina.
*Vagina: de vagina loopt van cervix uteri tot vestibulum vaginae en is een dunwandig hol orgaan.
*Fornix vaginae pars posterior: dit is het laatste deel van de vagina.
Omdat de uterus bij de vrouw tussen de urineblaas en het rectum ligt, wijken de peritoneale
verhoudingen af van die in het mannelijk bekken. Omdat uterus, eileiders en eierstokken door het
buikvlies worden overtrokken, ontstaat aan beide zijden van de uterus een frontaal, door buikvlies
bedekt blad: ligament latum uteri. Dit ligament deelt het vrouwelijk bekken in een voorste buikvlies
(excavatio vesico-uterina) en een achterste buikvlies (excavatio recto-uterina). Deze laatste is ook
wel de holte van Douglas, en is een echt buikvliesplooi.
Uitwendige organen:
*Labia majora: de labia bedekken de rima pudendi (schaamspleet) aan de buitenzijde en het zijn
langwerpige huidplooien
*Labium minor: liggen binnen de labia majora en het zijn vetvrije huidplooien.
*Vestibulum vaginae: dit is de schedevoorhof die uit de urethra en de vagina mond
*Glandula vestibulares major (klier van Bartholin): deze klier ligt net naast de kleine schaamlippen in
de grote schaamlippen
*Clitoris: dit is een uiteinde van een zwellichaam en bestaat uit een crus, corpus en een glans. De
clitoris is met lig. suspensorium clitoridis aan onderrand van symfyse bevestigd.
, -Je kan met betrekking tot de vrouwelijke geslachtsorganen de onderdelen en functies benoemen
Onderdelen Functies
Ovarium *Rijping eicellen
*Productie hormonen (follikel in rijping: oestrogeen/ follikelrest: progesteron door gele
lichaam)
*Ovulatie
*Productie van eicellen
à Hoe ouder de vrouw is, hoe meer littekenweefsel op het ovarium. Dit komt door elke
ovulatie, dit veroorzaakt een scheur en zorgt voor littekens. Door deze verlittekening kan er
geen eisprong meer plaatsvinden.
In het ovarium rijpen de vrouwelijke eicellen. De eicellen die bevruchtingsrijp zijn, worden
cyclisch door de eileider richting uterus getransporteerd. Als het tot bevruchting komt,
nestelt het jonge embryo zich in het slijmvlies van de uterus. Het ovarium wordt omgeven
door een stevig bindweefselkapsel, tunica albuginea, dat een epitheliale bedekking heeft
(kubische cellen voor oppervlak van ovarium na eisprong te herstellen). De binnenzijde
wordt door een stevig bindweefselgeraamte (stroma ovarii) doorgetrokken en
onderverdeeld in cortex ovarii (schors) en medulla ovarii (merg). Het merg is rijk aan
bloedvaten en zenuwen en bevat endocriene cellen. In de schors bevinden zich eifollikels in
verschillende stadia.
Tuba uterina *Transport eicellen
*Oppakken/vangen van de eicel
*Bevruchting
à Het duurt ongeveer 6 dagen voordat de eicel bij de uterus is. Een eicel kan bevrucht
worden binnen 24 tot 48 uur, het liefst binnen 12 uur. De tuba kop is beweeglijk en kan zelfs
los van het ovarium zitten. Als er een verdikking komt in de wand van het ovarium weet de
tuba dat daar de eisprong plaatsvindt (dit kan ook op een verkeerde plek zitten).
Uterus *Groei en ontwikkeling bevruchte eicel
*Contractie bij bevalling
*Opbouw/afstoting van het baarmoederslijmvlies (reinigingsproces uterus)
De baarmoeder is een dikwandig spierorgaan dat in het midden van het kleine bekken ligt.
Het corpus uteri wordt door peritoneum overtrokken. De kop van de baarmoeder (fundus
uteri) is het gedeelte dat boven de versmeltingspunten van de eileiders uitsteekt. Bij de
overgang van baarmoederlichaam naar hals bevindt zich een vernauwing (isthmus uteri). De
hals (cervix uteri) is rond en met een deel (portio vaginalis cervicis) steekt de hals in de
vagina. De binnenkant van de uterus bestaat uit een door slijmvlies bedekte, spleetvormige
holte (cavitas uteri).
Endometrium Binnenste wand van de uterus met baarmoederslijmvlies. Het is rijk doorbloedt en de
functie is het produceren van slijm en zorgen voor innesteling van de bevruchte eicel
Myometrium Middelste laag dat een spierlaag is, met als functie samentrekken baarmoeder bij
menstruatie en bevalling
Perimetrium Dit is de buitenste laag met bindweefsel, met als functie stevigheid.
Cavum uteri Dit is de holte van de uterus die erg smal is
Cervix *Bescherming door middel van een grote slijmprop
Het cervicale kanaal (canalis cervicis) is spoelvormig en heeft een spleetachtig
oppervlaktereliëf. Hier liggen klieren die slijm produceren.
Portio uteri *In- en uitgang (baby, sperma)
Vagina *Geboortekanaal
*In- en uitgang
*Seksuele functie
*Beschermende functie door pH graad (zuurmilieu)
, Fornix vaginae *Voor extra ruimte van de uterus/zwangerschap
Labia majora *Bescherming van clitoris, urethra, vagina en klier van Bartholin
Labia minora *Bescherming van clitoris, urethra en vagina
Glandula vestibulares *Bevochtigen van uitwendige regio
major
Clitoris *Opwinding/seksueel genot
-Welke ligamenten zijn verbonden met de uterus? Geef de medische term en beschrijf de ligging.
Banden verbonden met uterus:
*Ligament ovarii proprium: tussen uterus en ovarium
*Ligament recto-uterinum (in plica rectouterina): band van rectum naar baarmoeder
*Ligament latum uteri (brede ligament): plooi van het peritoneum, de band loopt over de fundus
uterus en corpus uteri heen
*Ligament rotundum/teres uteri: loopt door het lieskanaal bij de vrouw van os coxae naar grote
schaamlippen
Andere ligamenten
*Ligament suspensorium ovarium: van ovarium naar de bovenhoek os coxae met a. en v. ovarica
*Ligament cardinale
= verdikking van het bindweefsel aan de zijkant naar het bekken toe bij de cervix uteri om
deze op zijn plek te houden
