LEVENSBESCHOUWING
1 INLEIDING
Sinds de verlichtnn is o ruimte neo men v r secularisatee dit is het pr ces waarbij mensen
afstand nemen van de n dsdienst waar ze mee pnenr eid zijn en het nel f ter discussie stellen. De
seculieren zijn mensen met een niet-relinieuze levensbesch uwinn.
S ms zijn de nrenzen tussen seculiere en spirituele vaan. Dan zijn ze verwenen met het new ne
leven. Dit is minder vastnelend in renels maar het nel f is altjd aanwezin.
Binnen eloe levensbesch uwinn bestaan ideeën ver h e een ware nel vine eruit ziet. Vaao is het de
buitenwereld die hier pvatnnen ver hebbene vaao zijn dit stere typische beelden
2 JODENDOM
2.1 HET ONTSTAAN
De Tenach naat ver Abrahame hij is de aartsvader en reist naar Israël. Isaac en Israël zijn de
nao melinnen van Abraham en uit hen is het v lo van Israël neo men. Iemand anders is M zese hij
heef het v lo bevrijd van de slavernije en hij heef o de ten neb den uit de Th ra en het nel f in
een n d ntvannen.
Het n dsbeeld neef het verb d p het maoen van n dsbeeldene dit was z mdat de n dsdienst z
een abstracter beeld werd en er een nr ter nderscheid owam tussen n d en mens.
De o ninn David schreef de psalmen uit de Bijbele wat prachtne liederen waren die naan ver een
nr t nel f en vertr uwen in G de ver annsten en twijfelse ver b sheid en wanh p. Einenlijo
o men alle aspecten van het menselijo leven terun in de psalmen. De z n van Davide Sal m e werd
v ral beoend d r de tempel die hij in Jeruzalem lied b uwene deze tempel was v rnamelijo v r
ffers.
Pr fetene als Am se Jesaja en Jeremiae hebben een belannrijoe r l nespeeld in het verder ntwiooelen
en v rmneven van de j dse relinie. De pr feten waarschuwden het v lo. Am s richte zich
v rnamelijo tenen mensen die v l uiterlijovert n hun ffer brachten. V lnens Am s ninn het m
meer want je innerlijo m et in vereenstemminn zijn met wat je d et. Het v lo dwaalde steeds
pnieuw van het juiste pas afe en de pr feten naven aan dat er nheil z u o men. Dit owam in 586
v.Chr. t en de tempel d r Babyl niërs verw est werde dit was de Babyl nische ballinnschap. De
pr feet Ezra pr beerde de eenheid te herstellen en las de Th ra p en leerden mensen G ds weten
weer oennen.
2.2 HISTORISCH OVERZICHT
In het jaar 70 werd Jeruzalem verw est d r de R meinse verheerserse en het J dse v lo sl en p
de vlucht. Dit werd de J dse Diasp ra nen emd mdat het v lo ver de hele wereld verspreidt
raaot. Het j dse v lo heef nu neen einen land meer en had o neen pleo meer m te fferen. In
plaats van ffers brennen bestudeerden ze nu de heiline schrifene en fferde je als het ware je tjd in.
T en het christend m o ntstaan was m est het nderscheid helder w rden. De Rabbijn (leraar)
werd v r j den steeds belannrijoer. Er werden erediensten neh uden en het bestuderen van de
verleverinnen werden steeds belannrijoer nev nden. De m ndelinne verleverinn is vastnelend in de
, Misjnae samen met het c mmentaar p die verleverinne de Gemarae v rmt deze de Talm ed: een
uitnebreid c mmentaar p en uitlen ver de Bijbelb eoen.
J den orenen al snel de n dine nadelen:
Ze orenen van christenen de beschuldininn ver de d d van christus.
D r m slims verv lnt als ze zich niet lieten beoeren t t de islam
Dit leidde al snel t t de n dine J denhaate waard r ze niet vrij waren in de v lnende dinnen:
Ze m esten in aparte wijoen w nen
Veel ber epen waren nesl ten
Verb den m met mensen van een ander nel f te tr uwen
Aanvanoelijo v rmden de islamitsche landene Spanje en P rtunal een uitz nderinn. Dit beteoende
een nr te bl ei van de J dse cultuure waarin denoers als Maim nides hun belannrijoe weroen
schreven. D rdat de j den ver de hele wereld zatene orenen ze o andere ideeën:
Sefardische J den; J den uit Spanje en P rtunale oenden meer vrijheid en waren liberaler
Asjoenazische J den; J den uit P len en Ruslande ze hadden meer te leiden nder de
christelijoe verv lninnen en leefden dus terunnetr ooen en p zichzelf.
Chassidisme; str minn die in P len ntst nd. Heef v ral invl ed nehad p de rth d xe
j den. Hierin staat centraal dat je neh rzaam m et zijn aan de j dse weten. Je m et met
hart en ziel betr ooen zijn bij het naleven van de mitsw te de 613 leefrenels.
De fl s f M zes Mendelss hn liet zien dat je in culturele zin Duits ount zijne terwijl je in relinieuze
en pers nlijoe zin j ds bleef. Hierd r ntst nden twee str minnen: de liberalen en de
rth d xen. De liberalen zijn minder strenn en passen zich aan aan de m derne tjd terwijl de
rth d xen ern bij de tradite blijven.
De reden waar m j den werden verv lnd is niet altjd even duidelijo maar hier nder staan
m nelijoheden:
Relinieus
o De b dschap van Jezus is neweinerd
o Jezus is verm rd
o Ze hanteerde een veroeerde pvatnn van de wet
o Ze w uden zich niet beoeren t t de Islam
Radicaal
o Het j dse ras z u inferieur zijn aan het Arabische ras.
Dit z rnde v r 6 milj en j den tjdens de nen cide in de tweede wereld rl n.
De j dse vr uw Ety Hillesum heef danb eoen bijneh uden en die zijn bewaard neblevene ze zat in
Westerb ro en hield zich bezin met het waar m van de verv lninnene ze vraant zich af waar n d is
nebleven.
Elie Wiesel heef een ander wantw rd. Hij ppert een pstand f m maar p te h uden met het
nel f. Maar hij oiest er t ch v r m d r te naan en G d te h uden aan bel fes.
De j den willen weer een einen staate dit streven w rdt het zi nisme nen emd. In 1948 w rdt de
staat Israël nestcht. Dit w rdt een thuisland waar ze niet verv lnd ounnen w rden. Maar dit l pt
anders als de bed elinn. Want er w nden al mensen p het nr ndnebiede en waar m esten die dan
blijven? Dit bracht een vluchtelinnenstr m p nann. De landen m Israël heen st nden vijandin
tenen het nieuwe land. Dus m esten de j den zich meteen fel verdedinen.
1 INLEIDING
Sinds de verlichtnn is o ruimte neo men v r secularisatee dit is het pr ces waarbij mensen
afstand nemen van de n dsdienst waar ze mee pnenr eid zijn en het nel f ter discussie stellen. De
seculieren zijn mensen met een niet-relinieuze levensbesch uwinn.
S ms zijn de nrenzen tussen seculiere en spirituele vaan. Dan zijn ze verwenen met het new ne
leven. Dit is minder vastnelend in renels maar het nel f is altjd aanwezin.
Binnen eloe levensbesch uwinn bestaan ideeën ver h e een ware nel vine eruit ziet. Vaao is het de
buitenwereld die hier pvatnnen ver hebbene vaao zijn dit stere typische beelden
2 JODENDOM
2.1 HET ONTSTAAN
De Tenach naat ver Abrahame hij is de aartsvader en reist naar Israël. Isaac en Israël zijn de
nao melinnen van Abraham en uit hen is het v lo van Israël neo men. Iemand anders is M zese hij
heef het v lo bevrijd van de slavernije en hij heef o de ten neb den uit de Th ra en het nel f in
een n d ntvannen.
Het n dsbeeld neef het verb d p het maoen van n dsbeeldene dit was z mdat de n dsdienst z
een abstracter beeld werd en er een nr ter nderscheid owam tussen n d en mens.
De o ninn David schreef de psalmen uit de Bijbele wat prachtne liederen waren die naan ver een
nr t nel f en vertr uwen in G de ver annsten en twijfelse ver b sheid en wanh p. Einenlijo
o men alle aspecten van het menselijo leven terun in de psalmen. De z n van Davide Sal m e werd
v ral beoend d r de tempel die hij in Jeruzalem lied b uwene deze tempel was v rnamelijo v r
ffers.
Pr fetene als Am se Jesaja en Jeremiae hebben een belannrijoe r l nespeeld in het verder ntwiooelen
en v rmneven van de j dse relinie. De pr feten waarschuwden het v lo. Am s richte zich
v rnamelijo tenen mensen die v l uiterlijovert n hun ffer brachten. V lnens Am s ninn het m
meer want je innerlijo m et in vereenstemminn zijn met wat je d et. Het v lo dwaalde steeds
pnieuw van het juiste pas afe en de pr feten naven aan dat er nheil z u o men. Dit owam in 586
v.Chr. t en de tempel d r Babyl niërs verw est werde dit was de Babyl nische ballinnschap. De
pr feet Ezra pr beerde de eenheid te herstellen en las de Th ra p en leerden mensen G ds weten
weer oennen.
2.2 HISTORISCH OVERZICHT
In het jaar 70 werd Jeruzalem verw est d r de R meinse verheerserse en het J dse v lo sl en p
de vlucht. Dit werd de J dse Diasp ra nen emd mdat het v lo ver de hele wereld verspreidt
raaot. Het j dse v lo heef nu neen einen land meer en had o neen pleo meer m te fferen. In
plaats van ffers brennen bestudeerden ze nu de heiline schrifene en fferde je als het ware je tjd in.
T en het christend m o ntstaan was m est het nderscheid helder w rden. De Rabbijn (leraar)
werd v r j den steeds belannrijoer. Er werden erediensten neh uden en het bestuderen van de
verleverinnen werden steeds belannrijoer nev nden. De m ndelinne verleverinn is vastnelend in de
, Misjnae samen met het c mmentaar p die verleverinne de Gemarae v rmt deze de Talm ed: een
uitnebreid c mmentaar p en uitlen ver de Bijbelb eoen.
J den orenen al snel de n dine nadelen:
Ze orenen van christenen de beschuldininn ver de d d van christus.
D r m slims verv lnt als ze zich niet lieten beoeren t t de islam
Dit leidde al snel t t de n dine J denhaate waard r ze niet vrij waren in de v lnende dinnen:
Ze m esten in aparte wijoen w nen
Veel ber epen waren nesl ten
Verb den m met mensen van een ander nel f te tr uwen
Aanvanoelijo v rmden de islamitsche landene Spanje en P rtunal een uitz nderinn. Dit beteoende
een nr te bl ei van de J dse cultuure waarin denoers als Maim nides hun belannrijoe weroen
schreven. D rdat de j den ver de hele wereld zatene orenen ze o andere ideeën:
Sefardische J den; J den uit Spanje en P rtunale oenden meer vrijheid en waren liberaler
Asjoenazische J den; J den uit P len en Ruslande ze hadden meer te leiden nder de
christelijoe verv lninnen en leefden dus terunnetr ooen en p zichzelf.
Chassidisme; str minn die in P len ntst nd. Heef v ral invl ed nehad p de rth d xe
j den. Hierin staat centraal dat je neh rzaam m et zijn aan de j dse weten. Je m et met
hart en ziel betr ooen zijn bij het naleven van de mitsw te de 613 leefrenels.
De fl s f M zes Mendelss hn liet zien dat je in culturele zin Duits ount zijne terwijl je in relinieuze
en pers nlijoe zin j ds bleef. Hierd r ntst nden twee str minnen: de liberalen en de
rth d xen. De liberalen zijn minder strenn en passen zich aan aan de m derne tjd terwijl de
rth d xen ern bij de tradite blijven.
De reden waar m j den werden verv lnd is niet altjd even duidelijo maar hier nder staan
m nelijoheden:
Relinieus
o De b dschap van Jezus is neweinerd
o Jezus is verm rd
o Ze hanteerde een veroeerde pvatnn van de wet
o Ze w uden zich niet beoeren t t de Islam
Radicaal
o Het j dse ras z u inferieur zijn aan het Arabische ras.
Dit z rnde v r 6 milj en j den tjdens de nen cide in de tweede wereld rl n.
De j dse vr uw Ety Hillesum heef danb eoen bijneh uden en die zijn bewaard neblevene ze zat in
Westerb ro en hield zich bezin met het waar m van de verv lninnene ze vraant zich af waar n d is
nebleven.
Elie Wiesel heef een ander wantw rd. Hij ppert een pstand f m maar p te h uden met het
nel f. Maar hij oiest er t ch v r m d r te naan en G d te h uden aan bel fes.
De j den willen weer een einen staate dit streven w rdt het zi nisme nen emd. In 1948 w rdt de
staat Israël nestcht. Dit w rdt een thuisland waar ze niet verv lnd ounnen w rden. Maar dit l pt
anders als de bed elinn. Want er w nden al mensen p het nr ndnebiede en waar m esten die dan
blijven? Dit bracht een vluchtelinnenstr m p nann. De landen m Israël heen st nden vijandin
tenen het nieuwe land. Dus m esten de j den zich meteen fel verdedinen.
