Samenvatting PNG
Inhoud
Franse Revolutie: ................................................................................................................................. 2
Powerpoint: ..................................................................................................................................... 2
Boek: ................................................................................................................................................ 3
Industriële Revolutie: .......................................................................................................................... 5
PowerPoint: ..................................................................................................................................... 5
Boek: ................................................................................................................................................ 8
De Opkomst van de ‘Ismes’ ............................................................................................................... 11
Powerpoint: ................................................................................................................................... 11
Boek: .............................................................................................................................................. 14
Verharding in het Denken: Realisme, Positivisme, Marxisme........................................................... 18
PowerPoint: ................................................................................................................................... 18
Boek: .............................................................................................................................................. 20
, Franse Revolutie:
Powerpoint:
Traditionele beeld:
Decadente/overdreven/rijke aristocratie en corrupte geestelijkheid die burgers en boeren
onderdrukten.
Spilzieke en van het volk vervreemde koning die geen hervormingen kon doorvoeren.
Derde stand kwam in opstand -> Nationale Vergadering / bestorming Bastille 14 juli 1789.
Traditionele geschiedenis: de revolutie was een samenhangend geheel van vier fasen.
In de eerste fase werd door de zogenaamde derde stand, die de helft van de stemmen in het
parlement bezat, de Nationale Vergadering bijeengeroepen (1789). De koning wilde echter
de adel blijven beschermen, waarop de bestorming van de Bastille volgde.
In de tweede fase, de periode van het terreur in de zomer van 1791, werd de koning
gevangen genomen. Tijdens 1793/1794 vonden velen de dood onder de guillotine. Een waar
schrikbewind van revolutionairen maakte in de tijd die volgde een einde aan het leven van
50.000 mensen.
De derde fase, een gematigd bestuur waar de burgerij de lakens uitdeelde.
De vierde fase begon met de terechtstelling van Robespierre in 1794 en de herinrichting van
het bestuur. En de militaire dictatuur van Napoleon Bonaparte.
De sociaal-economische interpretatie:
Marxistische historici zagen het als een klassenstrijd van de kapitalistische burgerij tegen de feodale
aristocratie, waarbij het kapitalisme dus werd bevorderd.
Anderen als de strijd van een bourgeoisie (landeigenaren en ambtenaren) in verval die het
kapitalisme wilden tegenhouden.
Onderzoek toonde aan dat de adel en de bourgeoisie in economisch opzicht veel gemeen hadden;
1. beide waren in hoofdzaak niet-kapitalistisch ingesteld
2. beide werden geconfronteerd met hoge belastingen
3. rijke burgers konden moeiteloos de adelstand in.
Harde gegevens:
Politieke revolutie viel in een tijd van hoge prijzen, dalende lonen en massale werkeloosheid.
‘Complottheorie’:
Er was een intellectuele samenzwering van filosofen en vrijmetselaars. Echter een rechtstreeks
verband tussen de verlichte ideeën en de revolutie is niet aantoonbaar.
De verschillende groepen:
De aristocraten:
Wilden in een soort nieuwe Fronde hun privileges veiligstellen, daarnaast had een aantal
edelen en burgers (de notabelen) een gemeenschappelijk motief: een einde maken aan de
financiële chaos en het eigendomsrecht consolideren/versterken. Privileges als:
o Monopolie over dorpsmolens, bakkerijen of wijnpersen
o Bepaalde juridische bevoegdheden en politietaken in hun eigen gebied/landgoed
o Het recht op de ontvangst van jaarlijkse renten, af te dragen door alle
landeigenaren/ -bewerkers (lees: boeren) in hun gebied
De 18e-eeuwse landheer leidde aldus een leven van afwachting: hij bestierde niet actief zijn
landgoed, maar leefde slechts in afwachting van de renten en beloningen (“fees”) die
degenen die de grond op zijn landgoed(eren) bewerkten
Initiatief v/d revolutie lag bij de aristocraten die in 1787 de koning dwongen de Staten-
Generaal bijeen te roepen
Toen Frankrijk een grondwet kreeg, had de revolutie haar heilzame betekenis verloren.
,De burgerij:
Kwam zegevierend uit de revolutie. Democratie = opheffing van standenmaatschappij &
juridische belemmeringen & despotisme + bescherming van eigendom.
De Kerk:
Kerkelijk bezit werd onteigend, om te dienen als dekking van het nieuwe papiergeld, de
assignats, die als geld moesten dienen om de schuldenlast af te lossen. Naarmate de verkoop
van de kerkbezittingen vorderde zou de staat de assignaten weer terugkopen van de
houders. Omdat het vertrouwen in de assignaten niet erg groot was en de staat in grote
geldproblemen verkeerde, werd op 17 april 1790 besloten dat de assignaten ook als wettig
betaalmiddel zouden gelden. Maar doordat er te veel in omloop werden gebracht daalde de
waarde al snel.
Instelling staatskerk; priesters voortaan democratisch gekozen. Maar pastoors weigerden de
eed op de Constitution af te leggen en werden daarin vaak gesteund door de parochianen.
De boeren:
De Grande Peur brak uit;
Enerzijds om administratie uit handen van adel te halen.
Ideologische achtergrond als onderdeel van de contrarevolutie. -> men verzette zich tegen
de ontkersteningspolitiek en de controled economy van de jakobijnen.
In de salons had zich de laatste twee decennia van het Ancien Régime een kritische geest ontwikkeld
door:
De politieke controverse rond de mislukte pogingen van de monarchie om de (lokale)
parlementen te onderdrukken
De pogingen van opeenvolgende ministeries nieuwe inkomsten te genereren (voornamelijk
uit belastingen),
De berichten van Franse journalisten over de nieuwe Amerikaanse staat en haar instellingen
en wetten, en
De toenemende aanvallen middels pamfletten op functionarissen en hovelingen in Versailles,
waardoor het vroegere “heilige” imago van de monarchie, de kerk en de bestaande sociale
hiërarchie snel en rigoreus werd afgebroken. Deze “schandaalverhalen” bepaalden steeds
meer de publieke opinie
In mei 1789 komen de Staten-Generaal bijeen, maar de Derde Stand (grotendeels bourgeois-juristen)
accepteerde de gescheiden vergadering niet; zij wenste een gezamenlijke zitting, waar ieder lid als
individu zou kunnen stemmen. Op 17 juni 1789 verklaarde de Derde Stand zichzelf tot “Nationale
Vergadering.” Lodewijk XVI sloot nu, opnieuw onder druk van de adel, de vergaderhal van de
Nationale Vergadering. De Nationale Vergadering bleef echter bijeenkomen in de zogenaamde
“kaatsbaan.” Op 20 juni 1789 zwoeren de leden hier de Eed van de Kaatsbaan: ze zwoeren bij elkaar
te blijven komen, tot er een nieuwe grondwet zou zijn…
Karakteristiek van de Franse Revolutie:
Zelfs de belangrijke veranderingen op wetgevend gebied had precedenten/voorbeelden. De
veranderingen werden gemaakt door mensen opgegroeid uit een periode van voor de revoluties. Er
was veel continuïteit; een generatie moest eerst opgroeien met de nieuwe instituties voordat haar
gedrag en mentaliteit veranderde.
In tegenstelling tot de revoluties die eraan voorafgingen had de Franse Revolutie niet de pretentie
terug te willen keren naar een geïdealiseerd en mythisch verleden.
Boek:
De Financiële Crisis:
,Dat de schuld niettemin een niet te dragen last werd, kwam door de enorme belastingvrijdom en
belastingontduiking door de geprivilegieerde klassen en door een systeem van inning dat uiteindelijk
slechts een klein deel van de opbrengst in de staatskas deed belanden. Slechts de boeren betaalden
belasting. Zo kwam het dat, alhoewel het land welvarend was, de regering op zwart zaad zat.
Calonne produceerde in 1786 een revolutionair plan van belastingherziening, waarvan hij wist dat
het Parlement van Parijs dit nooit zou aanvaarden. Hij riep daarom een ‘vergadering van notabelen’
bijeen in de hoop een ruggesteun voor zijn plan te verwerven. De notabelen vroegen als compensatie
deelname aan de regeringsmacht. Een patstelling ontstond.
Lodewijk XVI ontsloeg Calonne. Brienne trad aan en legde Calonne’s plan alsnog voor aan het
Parlement van Parijs, dat het afwees. Brienne probeerde toen, net als Lodewijk XV en Maupeou, de
parlementen buiten spel te zetten. Dit leidde tot een echte opstand onder de edelen, waardoor het
gouvernement volledig stil kwam te liggen. Er restte Lodewijk niets anders dan in Mei 1789 de Staten
Generaal bijeen te roepen.
Van Staten Generaal naar Assemblé National:
Aangezien de Staten Generaal meer dan anderhalve eeuw lang niet bijeen geweest waren, was er
onduidelijkheid over hoe deze georganiseerd moest worden. Het door de 2e Stand gedomineerde
(weer in ere herstelde) Parlement van Parijs besloot dat de Staten Generaal bijeen diende te komen
als in 1614, in drie aparte standen.
Het doel van de edelen werd aldus duidelijk. Met een liberaal programma (o.a. constitutionele
regering, persoonlijke vrijheden en vrijwaring van willekeurige gevangenzetting), concessies m.b.t.
het betalen van belasting en een bestuur d.m.v. de drie standen in de Staten Generaal hoopten zij de
regeringsmacht voor de 1e en 2e Stand in handen te krijgen.
De 3e Stand was hier mordicus tegen. De bourgeoisie had geen enkele behoefte geregeerd te
worden door wereldse en geestelijke heren. De 3e Stand die aanvankelijk de edelen had gesteund in
hun strijd tegen het ‘despotisme’ van de ministers van de koning, wantrouwde de adel plotseling in
zeer sterke mate. Deze klassentegenstelling vergiftigde de Revolutie onmiddellijk en maakte
vreedzame hervorming onmogelijk. De bourgeoisie radicaliseerde.
Op 17 juni riep de 3e Stand zich uit tot ‘Assemblé National’. Lodewijk XVI liet, onder druk van de
edelen, de zaal afsluiten, maar de 3e Stand vond een andere ruimte en zwoer op 20 juni de Eed van
de Kaatsbaan, waarin zij verklaarden niet uiteen te zullen gaan totdat zij een constitutie hadden
opgesteld.
Tegen de traditie van eeuwen in had de koning de zijde van de edelen gekozen. Maar door gebrek
aan leiderschap en adequaat optreden had hij de controle over de gebeurtenissen rondom de Staten
Generaal volledig verloren en was hij niet langer het symbool waaromheen de burgerij zich kon
scharen. Onder druk van zijn directe omgeving, die hem vertelde dat zijn waardigheid en autoriteit
geschonden waren, vatte hij het plan op militair in te grijpen.
De Lagere Klassen in Actie:
Intussen begonnen ook de lagere klassen in het land zich te roeren. Hun levensomstandigheden
waren die jaren bijzonder slecht t.g.v. een slechte oogst in 1788 en het wegvallen van
handelsactiviteiten door het plotselinge einde van de oorlog in Amerika. Steunmaatregelen, tijdens
het Ancien Regime gebruikelijk, bleven uit. De regering was als verlamt. Arbeidsonrust brak uit en op
het platteland verklaarden de boeren niet langer hun afdrachten aan de heer te zullen doen en geen
belastingen meer te zullen betalen.
De burgerij in de steden was bang voor de horden bedelaars en desperado’s en begon zich te
bewapenen. Zo kwam een Parijse menigte op 14 juli naar de Bastille, een middeleeuws fort, op zoek
naar wapens. Met de hulp van enkele getrainde artilleristen lukte het de Bastille in te nemen, waarbij
enige soldaten van het garnizoen vermoord werden. De inname van de Bastille was, onbedoeld, de
redding van de Assemblé in Versailles. De koning legde zich neer bij de situatie in Parijs, erkende een
burgercomité als nieuwe gemeentelijke regering en zond zijn troepen weg.
,Op het platteland ging het van kwaad tot erger. Er ontstond paniek, overal ging het gerucht dat ‘de
roversbenden eraan kwamen’. Boeren bewapenden zich om hun huizen en gewassen te beschermen.
Maar vervolgens richtten zij hun aandacht op de huizen der heren, die zij soms platbrandden maar
waar zij in ieder geval de administratie vernietigden. Op deze wijze wisten zij zich met geweld van het
heerlijke regime te ontdoen.
De Eerste Hervormingen door de Assemblé National:
Op 26 augustus vaardigde de Assemblé de Verklaring van de Rechten van de Mens en Burger uit.
Hierin werden de grondbeginselen van de nieuwe staat bevestigd: de heerschappij van de wet, gelijk
individueel burgerschap en collectieve soevereiniteit van het volk. De natuurlijke rechten van de mens
waren ‘vrijheid, eigendom, veiligheid en verzet tegen onderdrukking’. Tegelijkertijd werden
gegarandeerd vrijheid van meningsuiting en godsdienst, geen arrestatie en veroordeling zonder
eerlijk proces en het openstaan van ambten voor allen (voorzover zij aan de criteria voldeden).
In september 1789 startte de Assemblé de plannenmakerij voor een nieuwe regering. Hierbij
kwamen degenen die een parlement met twee kamers en een vetorecht voor de koning voorstonden
te staan tegenover de ‘patriotten’, die een éénkamerig parlement en slechts een uitstellend veto
voor de koning wensten. De Assemblé National verhuisde naar Parijs, waar deze spoedig onder
invloed raakte van radicale elementen in de stad. Op deze wijze wonnen de patriotten het pleit voor
een wetgevende vergadering van slechts één kamer.
Constitutionele Veranderingen:
Tijdgenoten, onder wie Edmund Burke, waren ontzet door de grondigheid en het fanatisme waarmee
de Fransen hun nationale instituties vernietigden. Dat werkelijk alles moest verdwijnen had te maken
met het feit, dat alles ook deel uitmaakte van een compleet systeem van privileges en ongelijke
rechten.
Bestuurlijk gezien werd het land volledig gedecentraliseerd, waarbij Frankrijk werd opgedeeld in 83
departementen met daaronder een uniforme gemeentelijke organisatie. Alle lokale functionarissen,
tot de officier van justitie en belastinginner toe, werden lokaal gekozen. Deze decentralisatie had
tevens tot gevolg dat er op lokaal niveau geen enkele vertegenwoordiging van de centrale regering
was en dat lokale gemeenschappen zelf konden bepalen of zij landelijke wetgeving invoerden of niet.
Onder de Constitutie van 1791 werd de soevereiniteit uitgeoefend door de Wetgevende Vergadering,
die uit één kamer bestond. De koning kon wetgeving uit- maar niet afstellen. In juni 1791 trachtte
Lodewijk uit zijn koninkrijk te ontsnappen teneinde vanuit het buitenland deel te nemen aan de
oppositie. Hij werd gearresteerd te Varennes, teruggebracht naar Parijs en gedwongen zich in zijn rol
van constitutioneel monarch te schikken.
De Onenigheid met de Kerk:
Voor de clerus werd de ‘Constitution Civile du Clergé’ ontworpen in 1790. Hierin werd een nationale
kerk opgericht, waarbij het aantal bisdommen werd gereduceerd tot 83 (die daarmee overeen
kwamen met de departementen). Bisschoppen werd verboden enige pauselijk gezag m.b.t. hun
aanvaarding van het ambt te erkennen.
Het Vaticaan verklaarde de constitutie een moedwillige wederrechtelijke toe-eigening van macht
over de Katholieke kerk. Maar de paus ging verder en veroordeelde de gehele Revolutie en al haar
verworvenheden. De Constituante reageerde door alle Franse geestelijken te verplichten een eed
van trouw aan de constitutie af te leggen. De ene helft deed dat, de andere niet.
Industriële Revolutie:
PowerPoint:
, Toen de technologische vernieuwingen elkaar in de tweede helft van de 18e eeuw in snel tempo
opvolgden, zijn wij van een Industriële Revolutie gaan spreken. Industrialisering betekent
mechanisering van de productie: vervanging van menselijke en dierlijke arbeidskracht door
machines, aangedreven door energie uit fossiele bronnen. Tegelijkertijd ontstaat nieuwe
productievorm: Fabrieksarbeid.
IR betekende fundamentele breuk met het verleden op diverse terreinen. Complex van
interdependente/samenhangende veranderingen op demografisch, economisch, institutioneel,
sociaal en cultureel terrein. (oorzaak en gevolg vaak moeilijk aan te geven).
Moderne economische groei sneller en betreft landbouw, handel en industrie. Door onderlinge
beïnvloeding ontstaat één geïntegreerd economisch systeem. Bovendien worden de nationale
economieën steeds meer internationaal afhankelijk van elkaar.
Agrarische Revolutie zorgde voor:
Voedseloverschot.
Beschikbaarheid arbeidskrachten voor de industrie.
Bevolkingsgroei.
Andere begunstigende factoren:
Beperkte macht gilden en de overheid. (Glorious Revolution 1688, macht in handen van het
parlement)
Opname en creëren van een omvangrijk handelsnetwerk (“Rule Britannia. Britannia rule the
waves”)
Commerciële oriëntatie / open tijdgeest / klimaat van ondernemingszin (vgl. republiek)
Grote technologische kennis
Belemmeringen:
Invoering Corn laws in 1815; geen goedkoop buitenlands graan mocht worden geïmporteerd
totdat het graan op de Britse markt een vastgestelde maximumprijs had bereikt.
Opheffing in 1846 door:
Gezamenlijke campagne arbeidersbeweging en industriële middle class (angst voor revolutie)
Massale Ierse aardappelhongersnood
IJzer en Katoen:
De transformatie van de nijverheid van ambachtelijk naar industrieel kon echter alleen plaatsvinden
doordat tegelijkertijd vernieuwingen plaatsvonden in de landbouw- en de transportsector. Daarom
omschakeling naar moderne productiemethoden in katoen en ijzer het meest succesvol.
Katoenindustrie:
Belang technische vernieuwingen
Urbanisatie en verleggen plattelands-thuiswerk naar stad
Gunstig ondernemersklimaat; onuitputtelijk reservoir goedkope arbeidskrachten.
Heel goede afzetmogelijkheden (ook buitenlands)
IJzerindustrie:
IJzer- en staalproductie vormen goede indicator voor transformatieproces naar industriële
economie.
IJzerproductie tot 1750 kostbaar proces; gebruik nieuwe energiebron als steenkool gaf
belangrijke impuls. Ontstaan grootschalige kapitaalintensieve ondernemingen.
IJzer en steenkool vervingen hout als bouwmateriaal en als brandstof. (voorwaarde railway-
boom)
Expansie in katoen- en ijzerindustrie -> ontstaan nieuwe sociale groep: industriële elite (self-made
men)
De Nederlanden en de IR:
Inhoud
Franse Revolutie: ................................................................................................................................. 2
Powerpoint: ..................................................................................................................................... 2
Boek: ................................................................................................................................................ 3
Industriële Revolutie: .......................................................................................................................... 5
PowerPoint: ..................................................................................................................................... 5
Boek: ................................................................................................................................................ 8
De Opkomst van de ‘Ismes’ ............................................................................................................... 11
Powerpoint: ................................................................................................................................... 11
Boek: .............................................................................................................................................. 14
Verharding in het Denken: Realisme, Positivisme, Marxisme........................................................... 18
PowerPoint: ................................................................................................................................... 18
Boek: .............................................................................................................................................. 20
, Franse Revolutie:
Powerpoint:
Traditionele beeld:
Decadente/overdreven/rijke aristocratie en corrupte geestelijkheid die burgers en boeren
onderdrukten.
Spilzieke en van het volk vervreemde koning die geen hervormingen kon doorvoeren.
Derde stand kwam in opstand -> Nationale Vergadering / bestorming Bastille 14 juli 1789.
Traditionele geschiedenis: de revolutie was een samenhangend geheel van vier fasen.
In de eerste fase werd door de zogenaamde derde stand, die de helft van de stemmen in het
parlement bezat, de Nationale Vergadering bijeengeroepen (1789). De koning wilde echter
de adel blijven beschermen, waarop de bestorming van de Bastille volgde.
In de tweede fase, de periode van het terreur in de zomer van 1791, werd de koning
gevangen genomen. Tijdens 1793/1794 vonden velen de dood onder de guillotine. Een waar
schrikbewind van revolutionairen maakte in de tijd die volgde een einde aan het leven van
50.000 mensen.
De derde fase, een gematigd bestuur waar de burgerij de lakens uitdeelde.
De vierde fase begon met de terechtstelling van Robespierre in 1794 en de herinrichting van
het bestuur. En de militaire dictatuur van Napoleon Bonaparte.
De sociaal-economische interpretatie:
Marxistische historici zagen het als een klassenstrijd van de kapitalistische burgerij tegen de feodale
aristocratie, waarbij het kapitalisme dus werd bevorderd.
Anderen als de strijd van een bourgeoisie (landeigenaren en ambtenaren) in verval die het
kapitalisme wilden tegenhouden.
Onderzoek toonde aan dat de adel en de bourgeoisie in economisch opzicht veel gemeen hadden;
1. beide waren in hoofdzaak niet-kapitalistisch ingesteld
2. beide werden geconfronteerd met hoge belastingen
3. rijke burgers konden moeiteloos de adelstand in.
Harde gegevens:
Politieke revolutie viel in een tijd van hoge prijzen, dalende lonen en massale werkeloosheid.
‘Complottheorie’:
Er was een intellectuele samenzwering van filosofen en vrijmetselaars. Echter een rechtstreeks
verband tussen de verlichte ideeën en de revolutie is niet aantoonbaar.
De verschillende groepen:
De aristocraten:
Wilden in een soort nieuwe Fronde hun privileges veiligstellen, daarnaast had een aantal
edelen en burgers (de notabelen) een gemeenschappelijk motief: een einde maken aan de
financiële chaos en het eigendomsrecht consolideren/versterken. Privileges als:
o Monopolie over dorpsmolens, bakkerijen of wijnpersen
o Bepaalde juridische bevoegdheden en politietaken in hun eigen gebied/landgoed
o Het recht op de ontvangst van jaarlijkse renten, af te dragen door alle
landeigenaren/ -bewerkers (lees: boeren) in hun gebied
De 18e-eeuwse landheer leidde aldus een leven van afwachting: hij bestierde niet actief zijn
landgoed, maar leefde slechts in afwachting van de renten en beloningen (“fees”) die
degenen die de grond op zijn landgoed(eren) bewerkten
Initiatief v/d revolutie lag bij de aristocraten die in 1787 de koning dwongen de Staten-
Generaal bijeen te roepen
Toen Frankrijk een grondwet kreeg, had de revolutie haar heilzame betekenis verloren.
,De burgerij:
Kwam zegevierend uit de revolutie. Democratie = opheffing van standenmaatschappij &
juridische belemmeringen & despotisme + bescherming van eigendom.
De Kerk:
Kerkelijk bezit werd onteigend, om te dienen als dekking van het nieuwe papiergeld, de
assignats, die als geld moesten dienen om de schuldenlast af te lossen. Naarmate de verkoop
van de kerkbezittingen vorderde zou de staat de assignaten weer terugkopen van de
houders. Omdat het vertrouwen in de assignaten niet erg groot was en de staat in grote
geldproblemen verkeerde, werd op 17 april 1790 besloten dat de assignaten ook als wettig
betaalmiddel zouden gelden. Maar doordat er te veel in omloop werden gebracht daalde de
waarde al snel.
Instelling staatskerk; priesters voortaan democratisch gekozen. Maar pastoors weigerden de
eed op de Constitution af te leggen en werden daarin vaak gesteund door de parochianen.
De boeren:
De Grande Peur brak uit;
Enerzijds om administratie uit handen van adel te halen.
Ideologische achtergrond als onderdeel van de contrarevolutie. -> men verzette zich tegen
de ontkersteningspolitiek en de controled economy van de jakobijnen.
In de salons had zich de laatste twee decennia van het Ancien Régime een kritische geest ontwikkeld
door:
De politieke controverse rond de mislukte pogingen van de monarchie om de (lokale)
parlementen te onderdrukken
De pogingen van opeenvolgende ministeries nieuwe inkomsten te genereren (voornamelijk
uit belastingen),
De berichten van Franse journalisten over de nieuwe Amerikaanse staat en haar instellingen
en wetten, en
De toenemende aanvallen middels pamfletten op functionarissen en hovelingen in Versailles,
waardoor het vroegere “heilige” imago van de monarchie, de kerk en de bestaande sociale
hiërarchie snel en rigoreus werd afgebroken. Deze “schandaalverhalen” bepaalden steeds
meer de publieke opinie
In mei 1789 komen de Staten-Generaal bijeen, maar de Derde Stand (grotendeels bourgeois-juristen)
accepteerde de gescheiden vergadering niet; zij wenste een gezamenlijke zitting, waar ieder lid als
individu zou kunnen stemmen. Op 17 juni 1789 verklaarde de Derde Stand zichzelf tot “Nationale
Vergadering.” Lodewijk XVI sloot nu, opnieuw onder druk van de adel, de vergaderhal van de
Nationale Vergadering. De Nationale Vergadering bleef echter bijeenkomen in de zogenaamde
“kaatsbaan.” Op 20 juni 1789 zwoeren de leden hier de Eed van de Kaatsbaan: ze zwoeren bij elkaar
te blijven komen, tot er een nieuwe grondwet zou zijn…
Karakteristiek van de Franse Revolutie:
Zelfs de belangrijke veranderingen op wetgevend gebied had precedenten/voorbeelden. De
veranderingen werden gemaakt door mensen opgegroeid uit een periode van voor de revoluties. Er
was veel continuïteit; een generatie moest eerst opgroeien met de nieuwe instituties voordat haar
gedrag en mentaliteit veranderde.
In tegenstelling tot de revoluties die eraan voorafgingen had de Franse Revolutie niet de pretentie
terug te willen keren naar een geïdealiseerd en mythisch verleden.
Boek:
De Financiële Crisis:
,Dat de schuld niettemin een niet te dragen last werd, kwam door de enorme belastingvrijdom en
belastingontduiking door de geprivilegieerde klassen en door een systeem van inning dat uiteindelijk
slechts een klein deel van de opbrengst in de staatskas deed belanden. Slechts de boeren betaalden
belasting. Zo kwam het dat, alhoewel het land welvarend was, de regering op zwart zaad zat.
Calonne produceerde in 1786 een revolutionair plan van belastingherziening, waarvan hij wist dat
het Parlement van Parijs dit nooit zou aanvaarden. Hij riep daarom een ‘vergadering van notabelen’
bijeen in de hoop een ruggesteun voor zijn plan te verwerven. De notabelen vroegen als compensatie
deelname aan de regeringsmacht. Een patstelling ontstond.
Lodewijk XVI ontsloeg Calonne. Brienne trad aan en legde Calonne’s plan alsnog voor aan het
Parlement van Parijs, dat het afwees. Brienne probeerde toen, net als Lodewijk XV en Maupeou, de
parlementen buiten spel te zetten. Dit leidde tot een echte opstand onder de edelen, waardoor het
gouvernement volledig stil kwam te liggen. Er restte Lodewijk niets anders dan in Mei 1789 de Staten
Generaal bijeen te roepen.
Van Staten Generaal naar Assemblé National:
Aangezien de Staten Generaal meer dan anderhalve eeuw lang niet bijeen geweest waren, was er
onduidelijkheid over hoe deze georganiseerd moest worden. Het door de 2e Stand gedomineerde
(weer in ere herstelde) Parlement van Parijs besloot dat de Staten Generaal bijeen diende te komen
als in 1614, in drie aparte standen.
Het doel van de edelen werd aldus duidelijk. Met een liberaal programma (o.a. constitutionele
regering, persoonlijke vrijheden en vrijwaring van willekeurige gevangenzetting), concessies m.b.t.
het betalen van belasting en een bestuur d.m.v. de drie standen in de Staten Generaal hoopten zij de
regeringsmacht voor de 1e en 2e Stand in handen te krijgen.
De 3e Stand was hier mordicus tegen. De bourgeoisie had geen enkele behoefte geregeerd te
worden door wereldse en geestelijke heren. De 3e Stand die aanvankelijk de edelen had gesteund in
hun strijd tegen het ‘despotisme’ van de ministers van de koning, wantrouwde de adel plotseling in
zeer sterke mate. Deze klassentegenstelling vergiftigde de Revolutie onmiddellijk en maakte
vreedzame hervorming onmogelijk. De bourgeoisie radicaliseerde.
Op 17 juni riep de 3e Stand zich uit tot ‘Assemblé National’. Lodewijk XVI liet, onder druk van de
edelen, de zaal afsluiten, maar de 3e Stand vond een andere ruimte en zwoer op 20 juni de Eed van
de Kaatsbaan, waarin zij verklaarden niet uiteen te zullen gaan totdat zij een constitutie hadden
opgesteld.
Tegen de traditie van eeuwen in had de koning de zijde van de edelen gekozen. Maar door gebrek
aan leiderschap en adequaat optreden had hij de controle over de gebeurtenissen rondom de Staten
Generaal volledig verloren en was hij niet langer het symbool waaromheen de burgerij zich kon
scharen. Onder druk van zijn directe omgeving, die hem vertelde dat zijn waardigheid en autoriteit
geschonden waren, vatte hij het plan op militair in te grijpen.
De Lagere Klassen in Actie:
Intussen begonnen ook de lagere klassen in het land zich te roeren. Hun levensomstandigheden
waren die jaren bijzonder slecht t.g.v. een slechte oogst in 1788 en het wegvallen van
handelsactiviteiten door het plotselinge einde van de oorlog in Amerika. Steunmaatregelen, tijdens
het Ancien Regime gebruikelijk, bleven uit. De regering was als verlamt. Arbeidsonrust brak uit en op
het platteland verklaarden de boeren niet langer hun afdrachten aan de heer te zullen doen en geen
belastingen meer te zullen betalen.
De burgerij in de steden was bang voor de horden bedelaars en desperado’s en begon zich te
bewapenen. Zo kwam een Parijse menigte op 14 juli naar de Bastille, een middeleeuws fort, op zoek
naar wapens. Met de hulp van enkele getrainde artilleristen lukte het de Bastille in te nemen, waarbij
enige soldaten van het garnizoen vermoord werden. De inname van de Bastille was, onbedoeld, de
redding van de Assemblé in Versailles. De koning legde zich neer bij de situatie in Parijs, erkende een
burgercomité als nieuwe gemeentelijke regering en zond zijn troepen weg.
,Op het platteland ging het van kwaad tot erger. Er ontstond paniek, overal ging het gerucht dat ‘de
roversbenden eraan kwamen’. Boeren bewapenden zich om hun huizen en gewassen te beschermen.
Maar vervolgens richtten zij hun aandacht op de huizen der heren, die zij soms platbrandden maar
waar zij in ieder geval de administratie vernietigden. Op deze wijze wisten zij zich met geweld van het
heerlijke regime te ontdoen.
De Eerste Hervormingen door de Assemblé National:
Op 26 augustus vaardigde de Assemblé de Verklaring van de Rechten van de Mens en Burger uit.
Hierin werden de grondbeginselen van de nieuwe staat bevestigd: de heerschappij van de wet, gelijk
individueel burgerschap en collectieve soevereiniteit van het volk. De natuurlijke rechten van de mens
waren ‘vrijheid, eigendom, veiligheid en verzet tegen onderdrukking’. Tegelijkertijd werden
gegarandeerd vrijheid van meningsuiting en godsdienst, geen arrestatie en veroordeling zonder
eerlijk proces en het openstaan van ambten voor allen (voorzover zij aan de criteria voldeden).
In september 1789 startte de Assemblé de plannenmakerij voor een nieuwe regering. Hierbij
kwamen degenen die een parlement met twee kamers en een vetorecht voor de koning voorstonden
te staan tegenover de ‘patriotten’, die een éénkamerig parlement en slechts een uitstellend veto
voor de koning wensten. De Assemblé National verhuisde naar Parijs, waar deze spoedig onder
invloed raakte van radicale elementen in de stad. Op deze wijze wonnen de patriotten het pleit voor
een wetgevende vergadering van slechts één kamer.
Constitutionele Veranderingen:
Tijdgenoten, onder wie Edmund Burke, waren ontzet door de grondigheid en het fanatisme waarmee
de Fransen hun nationale instituties vernietigden. Dat werkelijk alles moest verdwijnen had te maken
met het feit, dat alles ook deel uitmaakte van een compleet systeem van privileges en ongelijke
rechten.
Bestuurlijk gezien werd het land volledig gedecentraliseerd, waarbij Frankrijk werd opgedeeld in 83
departementen met daaronder een uniforme gemeentelijke organisatie. Alle lokale functionarissen,
tot de officier van justitie en belastinginner toe, werden lokaal gekozen. Deze decentralisatie had
tevens tot gevolg dat er op lokaal niveau geen enkele vertegenwoordiging van de centrale regering
was en dat lokale gemeenschappen zelf konden bepalen of zij landelijke wetgeving invoerden of niet.
Onder de Constitutie van 1791 werd de soevereiniteit uitgeoefend door de Wetgevende Vergadering,
die uit één kamer bestond. De koning kon wetgeving uit- maar niet afstellen. In juni 1791 trachtte
Lodewijk uit zijn koninkrijk te ontsnappen teneinde vanuit het buitenland deel te nemen aan de
oppositie. Hij werd gearresteerd te Varennes, teruggebracht naar Parijs en gedwongen zich in zijn rol
van constitutioneel monarch te schikken.
De Onenigheid met de Kerk:
Voor de clerus werd de ‘Constitution Civile du Clergé’ ontworpen in 1790. Hierin werd een nationale
kerk opgericht, waarbij het aantal bisdommen werd gereduceerd tot 83 (die daarmee overeen
kwamen met de departementen). Bisschoppen werd verboden enige pauselijk gezag m.b.t. hun
aanvaarding van het ambt te erkennen.
Het Vaticaan verklaarde de constitutie een moedwillige wederrechtelijke toe-eigening van macht
over de Katholieke kerk. Maar de paus ging verder en veroordeelde de gehele Revolutie en al haar
verworvenheden. De Constituante reageerde door alle Franse geestelijken te verplichten een eed
van trouw aan de constitutie af te leggen. De ene helft deed dat, de andere niet.
Industriële Revolutie:
PowerPoint:
, Toen de technologische vernieuwingen elkaar in de tweede helft van de 18e eeuw in snel tempo
opvolgden, zijn wij van een Industriële Revolutie gaan spreken. Industrialisering betekent
mechanisering van de productie: vervanging van menselijke en dierlijke arbeidskracht door
machines, aangedreven door energie uit fossiele bronnen. Tegelijkertijd ontstaat nieuwe
productievorm: Fabrieksarbeid.
IR betekende fundamentele breuk met het verleden op diverse terreinen. Complex van
interdependente/samenhangende veranderingen op demografisch, economisch, institutioneel,
sociaal en cultureel terrein. (oorzaak en gevolg vaak moeilijk aan te geven).
Moderne economische groei sneller en betreft landbouw, handel en industrie. Door onderlinge
beïnvloeding ontstaat één geïntegreerd economisch systeem. Bovendien worden de nationale
economieën steeds meer internationaal afhankelijk van elkaar.
Agrarische Revolutie zorgde voor:
Voedseloverschot.
Beschikbaarheid arbeidskrachten voor de industrie.
Bevolkingsgroei.
Andere begunstigende factoren:
Beperkte macht gilden en de overheid. (Glorious Revolution 1688, macht in handen van het
parlement)
Opname en creëren van een omvangrijk handelsnetwerk (“Rule Britannia. Britannia rule the
waves”)
Commerciële oriëntatie / open tijdgeest / klimaat van ondernemingszin (vgl. republiek)
Grote technologische kennis
Belemmeringen:
Invoering Corn laws in 1815; geen goedkoop buitenlands graan mocht worden geïmporteerd
totdat het graan op de Britse markt een vastgestelde maximumprijs had bereikt.
Opheffing in 1846 door:
Gezamenlijke campagne arbeidersbeweging en industriële middle class (angst voor revolutie)
Massale Ierse aardappelhongersnood
IJzer en Katoen:
De transformatie van de nijverheid van ambachtelijk naar industrieel kon echter alleen plaatsvinden
doordat tegelijkertijd vernieuwingen plaatsvonden in de landbouw- en de transportsector. Daarom
omschakeling naar moderne productiemethoden in katoen en ijzer het meest succesvol.
Katoenindustrie:
Belang technische vernieuwingen
Urbanisatie en verleggen plattelands-thuiswerk naar stad
Gunstig ondernemersklimaat; onuitputtelijk reservoir goedkope arbeidskrachten.
Heel goede afzetmogelijkheden (ook buitenlands)
IJzerindustrie:
IJzer- en staalproductie vormen goede indicator voor transformatieproces naar industriële
economie.
IJzerproductie tot 1750 kostbaar proces; gebruik nieuwe energiebron als steenkool gaf
belangrijke impuls. Ontstaan grootschalige kapitaalintensieve ondernemingen.
IJzer en steenkool vervingen hout als bouwmateriaal en als brandstof. (voorwaarde railway-
boom)
Expansie in katoen- en ijzerindustrie -> ontstaan nieuwe sociale groep: industriële elite (self-made
men)
De Nederlanden en de IR:
