Inhoud
College CI1 ............................................................................................................................................... 2
Literatuur ............................................................................................................................................. 2
Hoorcollege ......................................................................................................................................... 6
College CI2 ............................................................................................................................................... 9
Literatuur ............................................................................................................................................. 9
Hoorcollege ....................................................................................................................................... 16
College CI3 ............................................................................................................................................. 20
Literatuur ........................................................................................................................................... 20
Hoorcollege ....................................................................................................................................... 23
College SF1 ............................................................................................................................................ 28
Literatuur ........................................................................................................................................... 28
Hoorcollege ....................................................................................................................................... 35
College SF2 ............................................................................................................................................ 42
Literatuur ........................................................................................................................................... 42
Hoorcollege ....................................................................................................................................... 51
College SF3 ............................................................................................................................................ 57
Literatuur ........................................................................................................................................... 57
Hoorcollege ....................................................................................................................................... 69
College OP1 ........................................................................................................................................... 76
Literatuur ........................................................................................................................................... 76
Hoorcollege ....................................................................................................................................... 82
College OP2 ........................................................................................................................................... 86
Literatuur ........................................................................................................................................... 86
Hoorcollege ....................................................................................................................................... 91
Responsiecollege 1 ................................................................................................................................ 94
Responsiecollege 2 ................................................................................................................................ 96
,College CI1
Literatuur
Hoofdstuk 1.1
Het zenuwstelsel bestaat uit twee soorten cellen: neuronen en glia.
Neuronen ontvangen informatie en geven deze door aan andere cellen. Het volwassenen brein bevat
ongeveer 86 miljard neuronen, maar varieert per persoon.
Glia vervult vele functies die moeilijk samen te vatten zijn.
Hersenen bestaan uit individuele cellen.
Belangrijke grondleggers van de neurowetenschappen zijn Charles Sherrington en Santiago Ramon y
Cajal.
Cajal wilde kunstenaar worden, maar zijn vader eiste medicijnen. Daarom heeft hij het gecombineerd
tot anatomisch onderzoeker en illustrator. Waarbij zijn gedetailleerde tekeningen van het
zenuwstelsel nog steeds als definitief worden beschouwd.
Camillo Golgi kwam met een methode die sommige cellen volledig kleurt zonder andere te
beïnvloeden, wat onderzoeker in staat stelde de structuur van een enkele cel te onderzoeken.
Cajal’s onderzoek toonde aan dat zenuwcellen gescheiden blijven, in plaats van in elkaar over te
gaan. Echter hield Golgi vast aan de theorie dat alle zenuwcellen samensmelten.
Neuronen hebben veel gemeen met de rest van de lichaamscellen. Het oppervlak van een cel is het
membraan. Een structuur die de binnenkant van de cel scheidt van de buitenomgeving. De meeste
chemicaliën kunnen het membraan niet passeren, maar eiwitkanalen in het membraan maken een
gecontroleerde stoom van water, zuurstof, natrium, kalium, calcium, chloride en andere belangrijke
chemicaliën mogelijk.
Behalve de rode bloedcellen van zoogdieren, hebben alle dierlijke cellen een kern, de structuur die
de chromosomen bevat.
Een mitochondrion voert metabolische activiteiten uit en levert de energie die de cel voor alle
activiteiten gebruikt. Zij hebben genen die gescheiden zijn kern van de cel en mitochondriën
verschillen genetisch van elkaar.
Bij overactieve mitochondriën → brandstof snel verbranden en oververhit raken (zelfs bij kou).
Minder actieve mitochondriën → vatbaar voor depressie en pijn.
Gemuteerde mitochondriale genen → mogelijk oorzaak autisme.
Ribosomen zijn plaatsen in een cel die nieuwe eiwitmoleculen synthetiseren. Eiwitten leveren
bouwstoffen voor de cel en vergemakkelijken chemische reacties.
Sommige zweven in de cel, andere zitten vast aan het endoplasmatisch reticulum: een netwerk van
dunne buisjes die nieuw gesynthetiseerde eiwitten naar andere locaties transporteren.
De vorm van neuronen varieert van neuron tot neuron. Waarmee ze ook te onderscheiden zijn. Ze
hebben lange vertakte uitbreidingen.
Alle neuronen omvatten een soma (cellichaam) en de meeste hebben ook dendrieten, een axon en
presynaptische uiteinden. De kleinste neuronen missen axonen en sommige missen goed
gedefinieerde dendrieten.
Een motorneuron, met soma in de ruggenmerg, ontvangt excitatie via zijn dendrieten en geleidt
impulsen langs zijn axon naar een spier.
,Een sensorisch neuron is aan één uiteinde gespecialiseerd om zeer gevoelig te zijn voor een bepaald
type stimulatie, zoals licht, geluid of aanraking.
De motorneuron geeft signalen vanuit het ruggenmerg naar de spier (om in beweging te komen?),
vandaar dat als je ruggenmerg wordt aangetast dat je verlamd kan raken.
De sensorische neuron geeft signalen vanaf de huid naar binnen, waardoor als iets de huid aanraakt
je dat opmerkt.
Dendrieten zijn vertakkende vezels die aan hun uiteinden smaller worden,
dendriet komt van boom in het Grieks. Het oppervlak van de dendriet is
bekleed met synaptische receptoren, waar de dendriet informatie ontvangt. →
Veel dendrieten bevatten dendritische stekels: korte uitgroeiingen die het
oppervlakte voor synapsen vergroten.
Een cellichaam, of soma, bevat de kern, ribosomen en mitochondriën. Grootste deel van het
metabolische werk van een neuron vindt hier plaats.
Het axon is een dunne vezel met een constante diameter. De axon brengt een impuls over naar
andere neuronen, een orgaan of spier. Axonen kunnen meer dan een meter lang worden.
Veel axonen van gewervelde dieren zijn bedekt met isolerend materiaal dat een myelineschede
wordt genoemd, met onderbrekingen die bekend staan als knooppunten van Ranvier.
Ongewervelde dieren hebben geen myelineschede.
Een neuron kan veel dendrieten hebben, maar slechts één axon. Die wel vertakkingen kan hebben.
Het uiteinde van elke tak heeft een zwelling, een zogenaamde presynaptische terminal, ook wel
eindbol. Daar laat het axon chemicaliën vrij.
Een afferente axon brengt informatie in een structuur. Elke sensorische neuron is afferent. Afferent is
a van admit.
Een efferente axon draagt informatie weg van een structuur. (efferent - export: weg van waar je
bent). Elke motorische neuron is efferent. Efferent is e van exit.
Als de dendrieten en axonen van een cel volledig binnen één enkele structuur liggen, is de cel een
interneuron of intrinsiek neuron van die structuur.
Neuronen variëren in grootte, vorm en functie. En ook de vorm bepaalt de verbindingen met andere
cellen en daarmee zijn functie.
Dendrieten zorgen ervoor dat de cel input van andere neuronen kan ontvangen. Bipolaire neuronen
hebben korte vertakkingen en kunnen soms maar input van slechts 2 andere cellen ontvangen.
Glia vervullen vele functies. Glia is afgeleid van het woord lijm in het Grieks. Wat aanduid dat glia lijm
is die de neuronen bij elkaar houdt. Dat is niet helemaal, maar de term blijft.
In de hersenschors zijn meer gliacellen en in de verschillende andere hersengebieden zijn meer
neuronen dan glia.
, De hersenen hebben verschillende soorten glia.
De stervormige astrocyten wikkelen zich rond de synapsen van functioneel
verwante axonen. Door de verbinding van neuronen te maken, beschermt de
astrocyt deze tegen chemicaliën die rond zweven.
Door ionen en zenders op te nemen en weer vrij te geven, kunnen axonen
berichten in golven verzenden. Astrocyten zijn belangrijk voor het generen
van ritmes, zoals je ademhaling.
Astrocyten synchroniseren de activiteit van een groep neuronen
Astrocyten verwijden de bloedvaten om meer voedingsstoffen naar hersengebieden te brengen die
een verhoogde activiteit hebben. Een mogelijke rol in informatieverwerking is dan ook waarschijnlijk.
Het proces van boodschap doorgeven naar het volgende neuron levert mogelijk een bijdrage aan
leren en geheugen.
Kortom: astrocyten zijn in veel opzichten actieve partners van neuronen.
Kleine cellen, microglia, fungeren als onderdeel van
het immuunsysteem en verwijderen virussen en
schimmels uit de hersenen. Ze vermenigvuldigen
zich na hersenbeschadiging en verwijderen dode of
beschadigde neuronen. Ook verwijderen ze de
zwakste synapsen, wat bijdraagt aan het leren.
Oligodendrocyten in de hersenen en het
ruggenmerg en Schwann-cellen in de periferie van
het lichaam, bouwen de myeline omhulsens die
bepaalde axonen van gewervelde dieren omringen
en isoleren. Ook voorzien ze bepaalde axonen van
voedingsstoffen.
Radiale glia begeleiden migratie van neuronen en
hun axonen en dendrieten tijdens de embryonale
ontwikkeling. Na de embryologische ontwikkeling
worden de radiale glia neuronen of soms worden ze
astrocyten of oligodendrocyten.
De vier grootste elementen van een neuron zijn dendrieten, soma, axon en de presynaptische
terminal.
Het bloed-hersenbarrière is het mechanisme dat de meeste chemicaliën uit de hersenen van
gewervelde dieren uitsluit.
Maar waarom hebben we een bloed-hersenbarrière nodig? In het lichaam worden met een virus
besmette cellen gedood om het lichaam te redden. Maar over het algemeen vervangen de hersenen
geen beschadigde neuronen, als je hersencellen zou moeten opofferen zou het niet goed met je
gaan. Daarom is het belangrijk om hersenbeschadiging te minimaliseren en virussen buiten te
houden. De microglia kunnen ontstekingsreacties maken, wat het virus beschrijdt zonder het neuron
te doden.
De genitale herpes verbergt zich in het zenuwstelsel, veroorzaakt daar weinig schade, maar komt af
en toe tevoorschijn en veroorzaakt nieuwe genitale infecties.
College CI1 ............................................................................................................................................... 2
Literatuur ............................................................................................................................................. 2
Hoorcollege ......................................................................................................................................... 6
College CI2 ............................................................................................................................................... 9
Literatuur ............................................................................................................................................. 9
Hoorcollege ....................................................................................................................................... 16
College CI3 ............................................................................................................................................. 20
Literatuur ........................................................................................................................................... 20
Hoorcollege ....................................................................................................................................... 23
College SF1 ............................................................................................................................................ 28
Literatuur ........................................................................................................................................... 28
Hoorcollege ....................................................................................................................................... 35
College SF2 ............................................................................................................................................ 42
Literatuur ........................................................................................................................................... 42
Hoorcollege ....................................................................................................................................... 51
College SF3 ............................................................................................................................................ 57
Literatuur ........................................................................................................................................... 57
Hoorcollege ....................................................................................................................................... 69
College OP1 ........................................................................................................................................... 76
Literatuur ........................................................................................................................................... 76
Hoorcollege ....................................................................................................................................... 82
College OP2 ........................................................................................................................................... 86
Literatuur ........................................................................................................................................... 86
Hoorcollege ....................................................................................................................................... 91
Responsiecollege 1 ................................................................................................................................ 94
Responsiecollege 2 ................................................................................................................................ 96
,College CI1
Literatuur
Hoofdstuk 1.1
Het zenuwstelsel bestaat uit twee soorten cellen: neuronen en glia.
Neuronen ontvangen informatie en geven deze door aan andere cellen. Het volwassenen brein bevat
ongeveer 86 miljard neuronen, maar varieert per persoon.
Glia vervult vele functies die moeilijk samen te vatten zijn.
Hersenen bestaan uit individuele cellen.
Belangrijke grondleggers van de neurowetenschappen zijn Charles Sherrington en Santiago Ramon y
Cajal.
Cajal wilde kunstenaar worden, maar zijn vader eiste medicijnen. Daarom heeft hij het gecombineerd
tot anatomisch onderzoeker en illustrator. Waarbij zijn gedetailleerde tekeningen van het
zenuwstelsel nog steeds als definitief worden beschouwd.
Camillo Golgi kwam met een methode die sommige cellen volledig kleurt zonder andere te
beïnvloeden, wat onderzoeker in staat stelde de structuur van een enkele cel te onderzoeken.
Cajal’s onderzoek toonde aan dat zenuwcellen gescheiden blijven, in plaats van in elkaar over te
gaan. Echter hield Golgi vast aan de theorie dat alle zenuwcellen samensmelten.
Neuronen hebben veel gemeen met de rest van de lichaamscellen. Het oppervlak van een cel is het
membraan. Een structuur die de binnenkant van de cel scheidt van de buitenomgeving. De meeste
chemicaliën kunnen het membraan niet passeren, maar eiwitkanalen in het membraan maken een
gecontroleerde stoom van water, zuurstof, natrium, kalium, calcium, chloride en andere belangrijke
chemicaliën mogelijk.
Behalve de rode bloedcellen van zoogdieren, hebben alle dierlijke cellen een kern, de structuur die
de chromosomen bevat.
Een mitochondrion voert metabolische activiteiten uit en levert de energie die de cel voor alle
activiteiten gebruikt. Zij hebben genen die gescheiden zijn kern van de cel en mitochondriën
verschillen genetisch van elkaar.
Bij overactieve mitochondriën → brandstof snel verbranden en oververhit raken (zelfs bij kou).
Minder actieve mitochondriën → vatbaar voor depressie en pijn.
Gemuteerde mitochondriale genen → mogelijk oorzaak autisme.
Ribosomen zijn plaatsen in een cel die nieuwe eiwitmoleculen synthetiseren. Eiwitten leveren
bouwstoffen voor de cel en vergemakkelijken chemische reacties.
Sommige zweven in de cel, andere zitten vast aan het endoplasmatisch reticulum: een netwerk van
dunne buisjes die nieuw gesynthetiseerde eiwitten naar andere locaties transporteren.
De vorm van neuronen varieert van neuron tot neuron. Waarmee ze ook te onderscheiden zijn. Ze
hebben lange vertakte uitbreidingen.
Alle neuronen omvatten een soma (cellichaam) en de meeste hebben ook dendrieten, een axon en
presynaptische uiteinden. De kleinste neuronen missen axonen en sommige missen goed
gedefinieerde dendrieten.
Een motorneuron, met soma in de ruggenmerg, ontvangt excitatie via zijn dendrieten en geleidt
impulsen langs zijn axon naar een spier.
,Een sensorisch neuron is aan één uiteinde gespecialiseerd om zeer gevoelig te zijn voor een bepaald
type stimulatie, zoals licht, geluid of aanraking.
De motorneuron geeft signalen vanuit het ruggenmerg naar de spier (om in beweging te komen?),
vandaar dat als je ruggenmerg wordt aangetast dat je verlamd kan raken.
De sensorische neuron geeft signalen vanaf de huid naar binnen, waardoor als iets de huid aanraakt
je dat opmerkt.
Dendrieten zijn vertakkende vezels die aan hun uiteinden smaller worden,
dendriet komt van boom in het Grieks. Het oppervlak van de dendriet is
bekleed met synaptische receptoren, waar de dendriet informatie ontvangt. →
Veel dendrieten bevatten dendritische stekels: korte uitgroeiingen die het
oppervlakte voor synapsen vergroten.
Een cellichaam, of soma, bevat de kern, ribosomen en mitochondriën. Grootste deel van het
metabolische werk van een neuron vindt hier plaats.
Het axon is een dunne vezel met een constante diameter. De axon brengt een impuls over naar
andere neuronen, een orgaan of spier. Axonen kunnen meer dan een meter lang worden.
Veel axonen van gewervelde dieren zijn bedekt met isolerend materiaal dat een myelineschede
wordt genoemd, met onderbrekingen die bekend staan als knooppunten van Ranvier.
Ongewervelde dieren hebben geen myelineschede.
Een neuron kan veel dendrieten hebben, maar slechts één axon. Die wel vertakkingen kan hebben.
Het uiteinde van elke tak heeft een zwelling, een zogenaamde presynaptische terminal, ook wel
eindbol. Daar laat het axon chemicaliën vrij.
Een afferente axon brengt informatie in een structuur. Elke sensorische neuron is afferent. Afferent is
a van admit.
Een efferente axon draagt informatie weg van een structuur. (efferent - export: weg van waar je
bent). Elke motorische neuron is efferent. Efferent is e van exit.
Als de dendrieten en axonen van een cel volledig binnen één enkele structuur liggen, is de cel een
interneuron of intrinsiek neuron van die structuur.
Neuronen variëren in grootte, vorm en functie. En ook de vorm bepaalt de verbindingen met andere
cellen en daarmee zijn functie.
Dendrieten zorgen ervoor dat de cel input van andere neuronen kan ontvangen. Bipolaire neuronen
hebben korte vertakkingen en kunnen soms maar input van slechts 2 andere cellen ontvangen.
Glia vervullen vele functies. Glia is afgeleid van het woord lijm in het Grieks. Wat aanduid dat glia lijm
is die de neuronen bij elkaar houdt. Dat is niet helemaal, maar de term blijft.
In de hersenschors zijn meer gliacellen en in de verschillende andere hersengebieden zijn meer
neuronen dan glia.
, De hersenen hebben verschillende soorten glia.
De stervormige astrocyten wikkelen zich rond de synapsen van functioneel
verwante axonen. Door de verbinding van neuronen te maken, beschermt de
astrocyt deze tegen chemicaliën die rond zweven.
Door ionen en zenders op te nemen en weer vrij te geven, kunnen axonen
berichten in golven verzenden. Astrocyten zijn belangrijk voor het generen
van ritmes, zoals je ademhaling.
Astrocyten synchroniseren de activiteit van een groep neuronen
Astrocyten verwijden de bloedvaten om meer voedingsstoffen naar hersengebieden te brengen die
een verhoogde activiteit hebben. Een mogelijke rol in informatieverwerking is dan ook waarschijnlijk.
Het proces van boodschap doorgeven naar het volgende neuron levert mogelijk een bijdrage aan
leren en geheugen.
Kortom: astrocyten zijn in veel opzichten actieve partners van neuronen.
Kleine cellen, microglia, fungeren als onderdeel van
het immuunsysteem en verwijderen virussen en
schimmels uit de hersenen. Ze vermenigvuldigen
zich na hersenbeschadiging en verwijderen dode of
beschadigde neuronen. Ook verwijderen ze de
zwakste synapsen, wat bijdraagt aan het leren.
Oligodendrocyten in de hersenen en het
ruggenmerg en Schwann-cellen in de periferie van
het lichaam, bouwen de myeline omhulsens die
bepaalde axonen van gewervelde dieren omringen
en isoleren. Ook voorzien ze bepaalde axonen van
voedingsstoffen.
Radiale glia begeleiden migratie van neuronen en
hun axonen en dendrieten tijdens de embryonale
ontwikkeling. Na de embryologische ontwikkeling
worden de radiale glia neuronen of soms worden ze
astrocyten of oligodendrocyten.
De vier grootste elementen van een neuron zijn dendrieten, soma, axon en de presynaptische
terminal.
Het bloed-hersenbarrière is het mechanisme dat de meeste chemicaliën uit de hersenen van
gewervelde dieren uitsluit.
Maar waarom hebben we een bloed-hersenbarrière nodig? In het lichaam worden met een virus
besmette cellen gedood om het lichaam te redden. Maar over het algemeen vervangen de hersenen
geen beschadigde neuronen, als je hersencellen zou moeten opofferen zou het niet goed met je
gaan. Daarom is het belangrijk om hersenbeschadiging te minimaliseren en virussen buiten te
houden. De microglia kunnen ontstekingsreacties maken, wat het virus beschrijdt zonder het neuron
te doden.
De genitale herpes verbergt zich in het zenuwstelsel, veroorzaakt daar weinig schade, maar komt af
en toe tevoorschijn en veroorzaakt nieuwe genitale infecties.
