Inhoud
Hoorcollege 1 (06-02): Gametogenese, bevruchting en nidatie ............................................................. 3
Gametogenese .................................................................................................................................... 3
Ontstaan van primordinale kiemcellen (gastrulatie) ....................................................................... 3
Bevruchting.......................................................................................................................................... 6
Transport zaadcellen........................................................................................................................ 6
Eerste week: nidatie ............................................................................................................................ 7
Prenatale ontwikkeling (humaan) ................................................................................................... 7
Bouwplan......................................................................................................................................... 8
Klievingsdelingen ............................................................................................................................. 8
Gastrulatie en de vorming van kiembladen ...................................................................................... 11
Gastrulatie ..................................................................................................................................... 11
Gastrulatieproducten .................................................................................................................... 14
Samenvattend schema van vroege ontwikkeling .............................................................................. 16
Hoorcollege 2 (09-02): Plooivorming en lichaamsholten ...................................................................... 17
Plooivorming ..................................................................................................................................... 17
Organogenese / ontwikkeling kiembladen ........................................................................................ 18
De ontwikkeling van het intra-embryonale mesoderm................................................................. 18
Ontwikkeling van het endoderm ................................................................................................... 24
Samenvatting ................................................................................................................................. 29
Hoorcollege 3 (13-02) ............................................................................................................................ 30
Organogenese.................................................................................................................................... 30
Ontwikkeling van ectoderm........................................................................................................... 30
Neurulatie .......................................................................................................................................... 40
Primaire neurulatie ........................................................................................................................ 40
Secundaire neurulatie ................................................................................................................... 42
Hoorcollege 4 (14-02): Basale ontwikkelingsconcepten........................................................................ 45
Pluripotentie, genetische equivalentie en kloneren ......................................................................... 45
Pluripotentie .................................................................................................................................. 45
Equivalentie van het genoom en klonering ................................................................................... 46
Differentiatie...................................................................................................................................... 48
Patroonvorming en morfogenese...................................................................................................... 50
Hoorcollege 5 (14-02) ............................................................................................................................ 53
Holoprosencephalie........................................................................................................................... 53
Dorsoventrale patroonvorming ..................................................................................................... 54
,Siamese tweelingen........................................................................................................................... 57
Verklaringsmodellen ...................................................................................................................... 58
,Hoorcollege 1 (06-02): Gametogenese, bevruchting en nidatie
Embryologie / ontwikkelingsbiologie: van generatie op generatie waarborgt het proces van
ontwikkeling dat 1 cel honderden verschillenden typen van cellen kan vormen (differentiatie), op een
verbazingwekkende wijze geordend (morfogenese / patroonvorming) vormend het bouwplan.
Leerdoelen:
• Beschrijven hoe versmelting van de zaad- en eicel verloopt
• Beschrijven welke morfologische veranderingen plaatsvinden vanaf de conceptie tot de
periode van organogenese
• Het proces van gastrulatie beschrijven
• Het proces van plooivorming beschrijven en de gevolgen aangeven voor dd-e (onderlinge)
oriëntatie van de kiembladen
• Aangeven wat de derivaten zijn van de kiembladen
Gametogenese
Een primordiale kiemcel (diploïd) is een voorloper van een geslachtscel. Dit moet een gameet
(haploïd) worden. Dit gebeurt in 4 stappen:
1. Ontstaan van primordiale kiemcellen en migratie naar gonaden
- Deze stap is gelijk voor mannen en vrouwen (indifferente fase)
2. Vermeerdering door mitose
3. Meiose (reductie van het aantal chromosomen)
4. Functionele en structurele maturatie
Ontstaan van primordinale kiemcellen (gastrulatie)
Vanuit de zygote (bevruchte eicel) moeten in verschillende stappen ook primordiale kiemcellen
gevormd worden. Oct 4 is een transcriptiefactor die aangeeft of een cel nog veel verschillende dingen
kan worden (Oct 4 pos) of niet (Oct 4 neg).
Tijdens de ontwikkeling van het embryo moet dus ook een groep cellen zich ontwikkelen tot
primordiale kiemcellen (voorlopers van geslachtscellen).
, 1. Locatie en migratie
Primordiale kiemcellen zijn voor het eert herkenbaar in de wand van de dooierzak (dus niet in de
gonaden zelf).
De locatie is verschillend tussen soorten en het migratiepad is dus ook verschillend.
Intermezzo: Teratomen
Wanneer deze kiemcellen op de verkeerde plek komen waar ze niet gereguleerd worden, kunnen ze
ongecontroleerd groeien en zo kunnen er teratomen groeien. (Primordiale kiemcellen zijn Oct 4 Pos.)
Hierin kunnen allerlei soorten weefsels aangetroffen worden.
2. Vermeerdering (mitose)
Mitose vindt al plaats tijdens de migratie. Er is ook nog mitose in de primitieve gonaden.
• Vrouw: kiemcellen ontwikkelen zich tot oögonia
o Tussen de 2e en 5e maand vermeerdert dit zich van 2.000 tot 7.000.000
o Er is een maximaal gevonden aantal en daarna sterft veel af (atresie)
• Man: kiemcellen worden ontwikkeld tot spermatogonia
o Dit gebeurt pas bij de puberteit
o Er is een oneindige pool
Bij spermatogenese ontstaat een type A en type B. Type B wordt verder ontwikkeld en type A kan
weer splitsen in type A of B waardoor er oneindig spermatogonia kunnen worden gemaakt.
Dit is asymmetrische mitotische deling.
3. / 4. Meiose/maturatie
Mannelijke ontwikkeling
Een spermatogonium type B ontwikkelt zich tot
primaire spermatocyt (begonnen met meiose I). De
dochtercellen zijn secundaire spermatocyten en die
ondergaan meiose II. Het eindproduct van 1
spermatogonium type B is 4 spermatiden.
De spermatid is een onvolwassen spermatosoom. Na
spermiogenese ontstaan spermatozoa.
In de testes zitten kleine gekronkelde buisjes. Een
doorsnede ervan zie je in de afbeelding. Spermatozoa
kunnen door het lumen van het buisje naar buiten
getransporteerd worden.
Hoorcollege 1 (06-02): Gametogenese, bevruchting en nidatie ............................................................. 3
Gametogenese .................................................................................................................................... 3
Ontstaan van primordinale kiemcellen (gastrulatie) ....................................................................... 3
Bevruchting.......................................................................................................................................... 6
Transport zaadcellen........................................................................................................................ 6
Eerste week: nidatie ............................................................................................................................ 7
Prenatale ontwikkeling (humaan) ................................................................................................... 7
Bouwplan......................................................................................................................................... 8
Klievingsdelingen ............................................................................................................................. 8
Gastrulatie en de vorming van kiembladen ...................................................................................... 11
Gastrulatie ..................................................................................................................................... 11
Gastrulatieproducten .................................................................................................................... 14
Samenvattend schema van vroege ontwikkeling .............................................................................. 16
Hoorcollege 2 (09-02): Plooivorming en lichaamsholten ...................................................................... 17
Plooivorming ..................................................................................................................................... 17
Organogenese / ontwikkeling kiembladen ........................................................................................ 18
De ontwikkeling van het intra-embryonale mesoderm................................................................. 18
Ontwikkeling van het endoderm ................................................................................................... 24
Samenvatting ................................................................................................................................. 29
Hoorcollege 3 (13-02) ............................................................................................................................ 30
Organogenese.................................................................................................................................... 30
Ontwikkeling van ectoderm........................................................................................................... 30
Neurulatie .......................................................................................................................................... 40
Primaire neurulatie ........................................................................................................................ 40
Secundaire neurulatie ................................................................................................................... 42
Hoorcollege 4 (14-02): Basale ontwikkelingsconcepten........................................................................ 45
Pluripotentie, genetische equivalentie en kloneren ......................................................................... 45
Pluripotentie .................................................................................................................................. 45
Equivalentie van het genoom en klonering ................................................................................... 46
Differentiatie...................................................................................................................................... 48
Patroonvorming en morfogenese...................................................................................................... 50
Hoorcollege 5 (14-02) ............................................................................................................................ 53
Holoprosencephalie........................................................................................................................... 53
Dorsoventrale patroonvorming ..................................................................................................... 54
,Siamese tweelingen........................................................................................................................... 57
Verklaringsmodellen ...................................................................................................................... 58
,Hoorcollege 1 (06-02): Gametogenese, bevruchting en nidatie
Embryologie / ontwikkelingsbiologie: van generatie op generatie waarborgt het proces van
ontwikkeling dat 1 cel honderden verschillenden typen van cellen kan vormen (differentiatie), op een
verbazingwekkende wijze geordend (morfogenese / patroonvorming) vormend het bouwplan.
Leerdoelen:
• Beschrijven hoe versmelting van de zaad- en eicel verloopt
• Beschrijven welke morfologische veranderingen plaatsvinden vanaf de conceptie tot de
periode van organogenese
• Het proces van gastrulatie beschrijven
• Het proces van plooivorming beschrijven en de gevolgen aangeven voor dd-e (onderlinge)
oriëntatie van de kiembladen
• Aangeven wat de derivaten zijn van de kiembladen
Gametogenese
Een primordiale kiemcel (diploïd) is een voorloper van een geslachtscel. Dit moet een gameet
(haploïd) worden. Dit gebeurt in 4 stappen:
1. Ontstaan van primordiale kiemcellen en migratie naar gonaden
- Deze stap is gelijk voor mannen en vrouwen (indifferente fase)
2. Vermeerdering door mitose
3. Meiose (reductie van het aantal chromosomen)
4. Functionele en structurele maturatie
Ontstaan van primordinale kiemcellen (gastrulatie)
Vanuit de zygote (bevruchte eicel) moeten in verschillende stappen ook primordiale kiemcellen
gevormd worden. Oct 4 is een transcriptiefactor die aangeeft of een cel nog veel verschillende dingen
kan worden (Oct 4 pos) of niet (Oct 4 neg).
Tijdens de ontwikkeling van het embryo moet dus ook een groep cellen zich ontwikkelen tot
primordiale kiemcellen (voorlopers van geslachtscellen).
, 1. Locatie en migratie
Primordiale kiemcellen zijn voor het eert herkenbaar in de wand van de dooierzak (dus niet in de
gonaden zelf).
De locatie is verschillend tussen soorten en het migratiepad is dus ook verschillend.
Intermezzo: Teratomen
Wanneer deze kiemcellen op de verkeerde plek komen waar ze niet gereguleerd worden, kunnen ze
ongecontroleerd groeien en zo kunnen er teratomen groeien. (Primordiale kiemcellen zijn Oct 4 Pos.)
Hierin kunnen allerlei soorten weefsels aangetroffen worden.
2. Vermeerdering (mitose)
Mitose vindt al plaats tijdens de migratie. Er is ook nog mitose in de primitieve gonaden.
• Vrouw: kiemcellen ontwikkelen zich tot oögonia
o Tussen de 2e en 5e maand vermeerdert dit zich van 2.000 tot 7.000.000
o Er is een maximaal gevonden aantal en daarna sterft veel af (atresie)
• Man: kiemcellen worden ontwikkeld tot spermatogonia
o Dit gebeurt pas bij de puberteit
o Er is een oneindige pool
Bij spermatogenese ontstaat een type A en type B. Type B wordt verder ontwikkeld en type A kan
weer splitsen in type A of B waardoor er oneindig spermatogonia kunnen worden gemaakt.
Dit is asymmetrische mitotische deling.
3. / 4. Meiose/maturatie
Mannelijke ontwikkeling
Een spermatogonium type B ontwikkelt zich tot
primaire spermatocyt (begonnen met meiose I). De
dochtercellen zijn secundaire spermatocyten en die
ondergaan meiose II. Het eindproduct van 1
spermatogonium type B is 4 spermatiden.
De spermatid is een onvolwassen spermatosoom. Na
spermiogenese ontstaan spermatozoa.
In de testes zitten kleine gekronkelde buisjes. Een
doorsnede ervan zie je in de afbeelding. Spermatozoa
kunnen door het lumen van het buisje naar buiten
getransporteerd worden.
