ESSAY
Het verbinden van de theorie met de praktijk
(Pragmatisme in het onderwijs)
Open Universiteit | Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen
S37211 | Eindopdracht filosofie
Auteur: Gerwin van Delst
Studentnummer: 851900872
Email:
, Inleiding
De kern van dit essay zal liggen op hoe mijn discipline presteert aan de hand van de
filosofisch wetenschappelijke positie waar ik voor sta. In deze inleiding geef ik mijn
standpunt weer en verderop in het essay voorzie ik dit standpunt van argumenten. Ik besluit
het essay met de conclusie.
Mijn standpunt met betrekking tot onderwijswetenschappen is “pragmatisme”. In deze
wetenschapsfilosofische stroming staat centraal dat men zich focust op het verbinden van de
praktijk met de theorie. Theorieën wil je, volgens James, geverifieerd krijgen in de praktijk.
In de onderwijspraktijk handelt en denkt men in termen van het oplossen van praktische
problemen. Theorieën moeten functioneel zijn!
Als docent krijg je constant zogenoemd “wetenschappelijk bewezen” concepten aangeboden
om toe te passen in de onderwijspraktijk. Onderwijs is echter altijd in beweging. Dit komt
omdat onderwijstoepassingen, die ontstaan vanuit “wetenschappelijke” inzichten, nooit een
gedane zaak zijn. Het is niet alsmaar toepasbaar, zoals bijvoorbeeld de wet van de
zwaartekracht van Newton. De variabelen zijn vrijwel nooit constant, kennis verandert relatief
snel en is altijd in concept. Onderwijskundigen moeten dus kunnen omgaan met onzekerheden
bij het bedrijven van hun “wetenschap”.
In dit essay staan de volgende vragen centraal:
Wat is wetenschap?
En is onderwijskunde in die hoedanigheid een wetenschap?
De weg naar het pragmatisme
Velen opperen dat kennis komt van de wetenschap en velen hebben dus de vraag “wat is
wetenschap?” proberen te beantwoorden. Ook de grens tussen wetenschap en pseudo
wetenschap (demarcatiecriterium) hebben diverse knappe koppen, mede in collectieve vorm
(bijvoorbeeld de Wiener Kreis), meermaals proberen te bepalen. Vanuit de oudheid is dit al
het geval, maar men is eigenlijk nooit tot sluitende antwoorden gekomen op bovengenoemde
vraagstukken. Deze vraag ga ik helaas ook niet kunnen tackelen in dit essay, maar ik kan wel
mijn standpunt weergeven zoals ik denk dat we tot nieuwe kennis kunnen komen en deze toe
kunnen passen in de onderwijswetenschappen .
Systematische theorie ontwikkeling over wat wetenschappelijke kennis is en hoe deze tot
stand komt, is pas echt begin negentienhonderd begonnen. Zo ontstond de ‘Wiener Kreis’,
ofwel de logisch positivisten. Deze ‘Wiener Kreis’ was een debatclub, op zoek naar een goede
fundering voor wetenschappelijke kennis. Volgens de logisch positivisten moet een uitspraak
logisch of empirisch zijn. Wat dat betreft komen deze uitgangspunten het dichtst bij het
pragmatisme, daar ze allebei op verificatie gericht zijn. De uitspraak ‘Zien is geloven’ heeft
voor beiden betekenis. De empirist verifieert door middel van waarneming, experiment of
logische gevolgtrekking. Volgens William James observeert de pragmatist het resultaat van de
toepassing van een idee in de praktijk.
De Wiener Kreis kende haar critici in onder andere Popper (kritisch rationalisme,
falsificationisme), Kuhn (met zijn paradigma’s en meer historisch en sociaal gerichte insteek)
en Lakatos (met zijn verfijnd falsificationisme), maar toen kwam Paul Feyerabend… Alle
voorgenoemde theorie ontwikkelingen daar gelaten, relativeerde Paul Feyerabend op een
Het verbinden van de theorie met de praktijk
(Pragmatisme in het onderwijs)
Open Universiteit | Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen
S37211 | Eindopdracht filosofie
Auteur: Gerwin van Delst
Studentnummer: 851900872
Email:
, Inleiding
De kern van dit essay zal liggen op hoe mijn discipline presteert aan de hand van de
filosofisch wetenschappelijke positie waar ik voor sta. In deze inleiding geef ik mijn
standpunt weer en verderop in het essay voorzie ik dit standpunt van argumenten. Ik besluit
het essay met de conclusie.
Mijn standpunt met betrekking tot onderwijswetenschappen is “pragmatisme”. In deze
wetenschapsfilosofische stroming staat centraal dat men zich focust op het verbinden van de
praktijk met de theorie. Theorieën wil je, volgens James, geverifieerd krijgen in de praktijk.
In de onderwijspraktijk handelt en denkt men in termen van het oplossen van praktische
problemen. Theorieën moeten functioneel zijn!
Als docent krijg je constant zogenoemd “wetenschappelijk bewezen” concepten aangeboden
om toe te passen in de onderwijspraktijk. Onderwijs is echter altijd in beweging. Dit komt
omdat onderwijstoepassingen, die ontstaan vanuit “wetenschappelijke” inzichten, nooit een
gedane zaak zijn. Het is niet alsmaar toepasbaar, zoals bijvoorbeeld de wet van de
zwaartekracht van Newton. De variabelen zijn vrijwel nooit constant, kennis verandert relatief
snel en is altijd in concept. Onderwijskundigen moeten dus kunnen omgaan met onzekerheden
bij het bedrijven van hun “wetenschap”.
In dit essay staan de volgende vragen centraal:
Wat is wetenschap?
En is onderwijskunde in die hoedanigheid een wetenschap?
De weg naar het pragmatisme
Velen opperen dat kennis komt van de wetenschap en velen hebben dus de vraag “wat is
wetenschap?” proberen te beantwoorden. Ook de grens tussen wetenschap en pseudo
wetenschap (demarcatiecriterium) hebben diverse knappe koppen, mede in collectieve vorm
(bijvoorbeeld de Wiener Kreis), meermaals proberen te bepalen. Vanuit de oudheid is dit al
het geval, maar men is eigenlijk nooit tot sluitende antwoorden gekomen op bovengenoemde
vraagstukken. Deze vraag ga ik helaas ook niet kunnen tackelen in dit essay, maar ik kan wel
mijn standpunt weergeven zoals ik denk dat we tot nieuwe kennis kunnen komen en deze toe
kunnen passen in de onderwijswetenschappen .
Systematische theorie ontwikkeling over wat wetenschappelijke kennis is en hoe deze tot
stand komt, is pas echt begin negentienhonderd begonnen. Zo ontstond de ‘Wiener Kreis’,
ofwel de logisch positivisten. Deze ‘Wiener Kreis’ was een debatclub, op zoek naar een goede
fundering voor wetenschappelijke kennis. Volgens de logisch positivisten moet een uitspraak
logisch of empirisch zijn. Wat dat betreft komen deze uitgangspunten het dichtst bij het
pragmatisme, daar ze allebei op verificatie gericht zijn. De uitspraak ‘Zien is geloven’ heeft
voor beiden betekenis. De empirist verifieert door middel van waarneming, experiment of
logische gevolgtrekking. Volgens William James observeert de pragmatist het resultaat van de
toepassing van een idee in de praktijk.
De Wiener Kreis kende haar critici in onder andere Popper (kritisch rationalisme,
falsificationisme), Kuhn (met zijn paradigma’s en meer historisch en sociaal gerichte insteek)
en Lakatos (met zijn verfijnd falsificationisme), maar toen kwam Paul Feyerabend… Alle
voorgenoemde theorie ontwikkelingen daar gelaten, relativeerde Paul Feyerabend op een
