Ontwikkelingspsychologie
Inhoudsopgave
Webcollege – introductie en vijf verschillende visies op ontwikkeling...................................................1
Leerdoelen..........................................................................................................................................1
Ontwikkelingspsychologie...................................................................................................................1
Nature en nurture...............................................................................................................................1
Psychodynamisch perspectief.............................................................................................................2
Behavioristische perspectief...............................................................................................................2
Cognitief perspectief...........................................................................................................................2
Systemisch perspectief.......................................................................................................................2
Evolutionair perspectief......................................................................................................................2
Webcollege – behaviorisme....................................................................................................................3
Leerdoelen..........................................................................................................................................3
Behaviorisme......................................................................................................................................3
Behavioristisch perspectief.................................................................................................................3
Klassieke conditionering - Pavlov....................................................................................................3
Operante conditionering - Skinner..................................................................................................3
Sociaal cognitieve leertheorie - Bandura........................................................................................3
Neuropsychologen..............................................................................................................................3
Webcollege – cognitieve perspectief......................................................................................................4
Leerdoelen..........................................................................................................................................4
Cognitieve ontwikkeling (Piaget).........................................................................................................4
Sensomotorische fase.....................................................................................................................4
Pre-operationele fase.....................................................................................................................5
Concreet operationele fase.............................................................................................................5
Formeel operationele fase..............................................................................................................5
Morele ontwikkeling (Kohlberg).........................................................................................................5
Model van Kohlberg........................................................................................................................5
Informatieverwerkingstheorie............................................................................................................6
Informatieverwerking baby’s..........................................................................................................6
Informatieverwerking peuters en kleuters......................................................................................6
Informatieverwerking schooltijd.....................................................................................................6
Informatieverwerking adolescentie................................................................................................6
Webcollege – psychodynamisch perspectief..........................................................................................7
, Leerdoelen..........................................................................................................................................7
Psychodynamisch perspectief.............................................................................................................7
Psychosociale theorie van Erikson......................................................................................................7
Vertrouwen vs wantrouwen...........................................................................................................7
Autonomie vs schaamte/twijfel......................................................................................................8
Initiatief vs schuld...........................................................................................................................8
Vlijt vs minderwaardigheid.............................................................................................................8
Identiteit vs identiteitsverwarring...................................................................................................8
Intimiteit vs isolement....................................................................................................................8
Generativiteit vs stagnatie..............................................................................................................9
Integriteit vs wanhoop....................................................................................................................9
Webcollege – systemisch perspectief...................................................................................................10
Leerdoelen........................................................................................................................................10
Systemisch perspectief.....................................................................................................................10
Lev Vygotsky.....................................................................................................................................10
Vygotsky vs Piaget............................................................................................................................10
Verschillen Vygotsky en Piaget......................................................................................................11
Sociaal ecologisch model Bronfenbrenner........................................................................................11
Micro systeem..............................................................................................................................11
Meso systeem...............................................................................................................................11
Exo systeem..................................................................................................................................11
Macro systeem.............................................................................................................................11
Webcollege – Hechting.........................................................................................................................13
Leerdoelen........................................................................................................................................13
Hechting...........................................................................................................................................13
Onderzoek Harlow............................................................................................................................13
Bowbly..............................................................................................................................................13
Aard van hechting.............................................................................................................................13
Onderzoek van Ainsworth................................................................................................................13
Vreemdesituatieprocedure...........................................................................................................13
Veilige hechting.............................................................................................................................14
Angst-vermijdend hechtingspatroon............................................................................................14
Angstig-ambivalent hechtingspatroon..........................................................................................14
Gedesorganiseerd-gedesoriënteerd hechtingspatroon................................................................14
Tijdens de les....................................................................................................................................14
Zelfdeterminatietheorie....................................................................................................................14
,Webcollege – Het basisschoolkind........................................................................................................15
Leerdoelen........................................................................................................................................15
Erik Erikson.......................................................................................................................................15
Zelfbeeld...........................................................................................................................................15
Theory of mind.............................................................................................................................15
Algemeen zelfbeeld..........................................................................................................................15
Sociale vergelijking...........................................................................................................................16
Social referencing.........................................................................................................................16
Vriendschappen................................................................................................................................16
Stadium 1: Vriendschap gebaseerd op gedrag van anderen.........................................................16
Stadium 2: Vriendschap gebaseerd op vertrouwen......................................................................16
Stadium 3: Vriendschap gebaseerd op psychische nabijheid........................................................16
Populaire kinderen...........................................................................................................................16
Genderidentiteit...............................................................................................................................16
Pesten...............................................................................................................................................16
Tegen pesten.................................................................................................................................17
,Webcollege – introductie en vijf verschillende visies op
ontwikkeling.
Literatuur
Literatuur Feldman:
Hoofdstuk 1 -1.1 en 1.1.1
Hoofdstuk 2 – 2.1
Hoofdstuk 3 – 3.2.2
Leerdoelen
- Weten wat ontwikkelingspsychologie inhoudt.
- Weten wat nature-nurture debat inhoudt.
- Inzicht hebben in de verschillende perspectieven van kijken naar ontwikkeling.
Ontwikkelingspsychologie
Ontwikkelingspsychologie is een wetenschappelijke studie naar groei, verandering en stabiliteit van
conceptie tot adolescentie.
De ontwikkelingspsychologie probeert universele ontwikkelingsprincipes te doorgronden
- Persoonlijkheidsontwikkeling
o Kijkt naar de duurzame eigenschappen die de ene persoon van de andere onderscheiden.
o Karaktereigenschappen, gedrag
- Fysieke ontwikkeling
o Kijkt naar de invloed van de hersenen, het zenuwstelsel, de zintuigen en de behoefte aan
eten, drinken en slaap op ons gedrag.
o Gewicht, lengte, spiergroei
- Cognitieve ontwikkeling
o Kijkt naar de intellectuele vermogens, waaronder leren, geheugen, het oplossen van
problemen en intelligentie.
o Hersenproces, leerproces, taalleer, leervermogen
- Sociale ontwikkeling
o Kijkt naar de ontwikkeling en de verandering van sociale relaties en interacties met
anderen.
o Relaties
Aan de hand van bovenstaande punten kan je beter rekening houden met alle kinderen in je les.
Nature en nurture
Bij nature gaat het erover dat je gedrag wordt bepaald door biologische of erfelijke factoren. Je hebt
alles al in je op het moment dat je de wereld op komt. Als omgeving heb je hier weinig invloed op.
Bij nurture wordt gedrag bepaald door sociaal milieu. Het gedrag wordt hierbij juist beïnvloed door
de omgeving. Je wordt geboren als een soort ‘’onbeschreven blad’’ waarbij je omgeving dit blad gaat
vullen.
Hoe zit dit met criminaliteit? Of met intelligentie?
Hiervoor is het nodig om onderzoek te doen, dit kan bijvoorbeeld met eeneiige tweelingen. Als je
deze beide in een andere omgeving zet, blijft het gedrag hetzelfde of veranderd deze juist.
1
, Psychodynamisch perspectief
Vanuit dit perspectief wordt geredeneerd dat je gedrag wordt gemotiveerd door innerlijke krachten,
herinneringen en conflicten waarvan je je zelf niet (nauwelijks) bewust bent. Deze innerlijke krachten
(oorsprong in de kindertijd) blijven iemands gedrag beïnvloeden.
Dit perspectief heeft vooral betrekking op de persoonlijkheidsontwikkeling van kinderen.
Belangrijke namen en theorieën:
- Psychoanalytische theorie van Freud
- Psychosociale theorie van Erikson
- Marcia’s theorie van identiteitsontwikkeling
Behavioristische perspectief
Het behavioristische perspectief staat recht tegenover het psychodynamische perspectief en gaat uit
van direct waarneembaar gedrag. Waarbij het gedrag wordt beïnvloed door externe stimuli. Ofwel de
invloed van de omgeving (nurture) die dus bepalend is voor de ontwikkeling. Dit perspectief heeft
betrekking op alle ontwikkelingsgebieden.
Belangrijke namen en theorieën:
- Klassieke conditionering van Pavlov
- Operante conditionering van Skinner
Cognitief perspectief
Er wordt gekeken naar hoe verwerken kinderen en volwassenen informatie en welke invloed heeft de
manier van denken en begrijpen op je gedrag? Hierbij wordt gekeken naar de oorsprong van ons
begrip en welke processen stellen ons in staat om de wereld te leren kennen, te begrijpen en erover
na te denken.
Dit perspectief heeft vooral betrekking op de cognitieve ontwikkeling van kinderen.
Belangrijke namen en theorieën:
- De cognitieve theorie van Piaget
- De informatieverwerkingstheorie
- Kohlbergs theorie van morele ontwikkeling
Systemisch perspectief
Hier staat centraal dat de ontwikkeling van een kind uniek is en in een complexe sociale en culturele
context moet worden geplaatst. Het gaat dus om zowel de fysieke- als de cognitieve- als de
persoonlijkheids- en sociale ontwikkeling.
Belangrijke namen en theorieën:
- Het bio-ecologisch model van Bronfenbrenner
- De socioculturele theorie van Vygotsky
Evolutionair perspectief
Gedrag is het resultaat van de genetische erfenis van onze voorouders (nature). In de praktijk kan het
handig zijn om gedragsgenetica proberen te achterhalen en zo hoe mensen bepaalde
gedragskenmerken erven en in hoeverre de omgeving bepaalt of die kenmerken zich wel of niet
manifesteren.
Belangrijke namen en theorieën:
- Darwin
2
Inhoudsopgave
Webcollege – introductie en vijf verschillende visies op ontwikkeling...................................................1
Leerdoelen..........................................................................................................................................1
Ontwikkelingspsychologie...................................................................................................................1
Nature en nurture...............................................................................................................................1
Psychodynamisch perspectief.............................................................................................................2
Behavioristische perspectief...............................................................................................................2
Cognitief perspectief...........................................................................................................................2
Systemisch perspectief.......................................................................................................................2
Evolutionair perspectief......................................................................................................................2
Webcollege – behaviorisme....................................................................................................................3
Leerdoelen..........................................................................................................................................3
Behaviorisme......................................................................................................................................3
Behavioristisch perspectief.................................................................................................................3
Klassieke conditionering - Pavlov....................................................................................................3
Operante conditionering - Skinner..................................................................................................3
Sociaal cognitieve leertheorie - Bandura........................................................................................3
Neuropsychologen..............................................................................................................................3
Webcollege – cognitieve perspectief......................................................................................................4
Leerdoelen..........................................................................................................................................4
Cognitieve ontwikkeling (Piaget).........................................................................................................4
Sensomotorische fase.....................................................................................................................4
Pre-operationele fase.....................................................................................................................5
Concreet operationele fase.............................................................................................................5
Formeel operationele fase..............................................................................................................5
Morele ontwikkeling (Kohlberg).........................................................................................................5
Model van Kohlberg........................................................................................................................5
Informatieverwerkingstheorie............................................................................................................6
Informatieverwerking baby’s..........................................................................................................6
Informatieverwerking peuters en kleuters......................................................................................6
Informatieverwerking schooltijd.....................................................................................................6
Informatieverwerking adolescentie................................................................................................6
Webcollege – psychodynamisch perspectief..........................................................................................7
, Leerdoelen..........................................................................................................................................7
Psychodynamisch perspectief.............................................................................................................7
Psychosociale theorie van Erikson......................................................................................................7
Vertrouwen vs wantrouwen...........................................................................................................7
Autonomie vs schaamte/twijfel......................................................................................................8
Initiatief vs schuld...........................................................................................................................8
Vlijt vs minderwaardigheid.............................................................................................................8
Identiteit vs identiteitsverwarring...................................................................................................8
Intimiteit vs isolement....................................................................................................................8
Generativiteit vs stagnatie..............................................................................................................9
Integriteit vs wanhoop....................................................................................................................9
Webcollege – systemisch perspectief...................................................................................................10
Leerdoelen........................................................................................................................................10
Systemisch perspectief.....................................................................................................................10
Lev Vygotsky.....................................................................................................................................10
Vygotsky vs Piaget............................................................................................................................10
Verschillen Vygotsky en Piaget......................................................................................................11
Sociaal ecologisch model Bronfenbrenner........................................................................................11
Micro systeem..............................................................................................................................11
Meso systeem...............................................................................................................................11
Exo systeem..................................................................................................................................11
Macro systeem.............................................................................................................................11
Webcollege – Hechting.........................................................................................................................13
Leerdoelen........................................................................................................................................13
Hechting...........................................................................................................................................13
Onderzoek Harlow............................................................................................................................13
Bowbly..............................................................................................................................................13
Aard van hechting.............................................................................................................................13
Onderzoek van Ainsworth................................................................................................................13
Vreemdesituatieprocedure...........................................................................................................13
Veilige hechting.............................................................................................................................14
Angst-vermijdend hechtingspatroon............................................................................................14
Angstig-ambivalent hechtingspatroon..........................................................................................14
Gedesorganiseerd-gedesoriënteerd hechtingspatroon................................................................14
Tijdens de les....................................................................................................................................14
Zelfdeterminatietheorie....................................................................................................................14
,Webcollege – Het basisschoolkind........................................................................................................15
Leerdoelen........................................................................................................................................15
Erik Erikson.......................................................................................................................................15
Zelfbeeld...........................................................................................................................................15
Theory of mind.............................................................................................................................15
Algemeen zelfbeeld..........................................................................................................................15
Sociale vergelijking...........................................................................................................................16
Social referencing.........................................................................................................................16
Vriendschappen................................................................................................................................16
Stadium 1: Vriendschap gebaseerd op gedrag van anderen.........................................................16
Stadium 2: Vriendschap gebaseerd op vertrouwen......................................................................16
Stadium 3: Vriendschap gebaseerd op psychische nabijheid........................................................16
Populaire kinderen...........................................................................................................................16
Genderidentiteit...............................................................................................................................16
Pesten...............................................................................................................................................16
Tegen pesten.................................................................................................................................17
,Webcollege – introductie en vijf verschillende visies op
ontwikkeling.
Literatuur
Literatuur Feldman:
Hoofdstuk 1 -1.1 en 1.1.1
Hoofdstuk 2 – 2.1
Hoofdstuk 3 – 3.2.2
Leerdoelen
- Weten wat ontwikkelingspsychologie inhoudt.
- Weten wat nature-nurture debat inhoudt.
- Inzicht hebben in de verschillende perspectieven van kijken naar ontwikkeling.
Ontwikkelingspsychologie
Ontwikkelingspsychologie is een wetenschappelijke studie naar groei, verandering en stabiliteit van
conceptie tot adolescentie.
De ontwikkelingspsychologie probeert universele ontwikkelingsprincipes te doorgronden
- Persoonlijkheidsontwikkeling
o Kijkt naar de duurzame eigenschappen die de ene persoon van de andere onderscheiden.
o Karaktereigenschappen, gedrag
- Fysieke ontwikkeling
o Kijkt naar de invloed van de hersenen, het zenuwstelsel, de zintuigen en de behoefte aan
eten, drinken en slaap op ons gedrag.
o Gewicht, lengte, spiergroei
- Cognitieve ontwikkeling
o Kijkt naar de intellectuele vermogens, waaronder leren, geheugen, het oplossen van
problemen en intelligentie.
o Hersenproces, leerproces, taalleer, leervermogen
- Sociale ontwikkeling
o Kijkt naar de ontwikkeling en de verandering van sociale relaties en interacties met
anderen.
o Relaties
Aan de hand van bovenstaande punten kan je beter rekening houden met alle kinderen in je les.
Nature en nurture
Bij nature gaat het erover dat je gedrag wordt bepaald door biologische of erfelijke factoren. Je hebt
alles al in je op het moment dat je de wereld op komt. Als omgeving heb je hier weinig invloed op.
Bij nurture wordt gedrag bepaald door sociaal milieu. Het gedrag wordt hierbij juist beïnvloed door
de omgeving. Je wordt geboren als een soort ‘’onbeschreven blad’’ waarbij je omgeving dit blad gaat
vullen.
Hoe zit dit met criminaliteit? Of met intelligentie?
Hiervoor is het nodig om onderzoek te doen, dit kan bijvoorbeeld met eeneiige tweelingen. Als je
deze beide in een andere omgeving zet, blijft het gedrag hetzelfde of veranderd deze juist.
1
, Psychodynamisch perspectief
Vanuit dit perspectief wordt geredeneerd dat je gedrag wordt gemotiveerd door innerlijke krachten,
herinneringen en conflicten waarvan je je zelf niet (nauwelijks) bewust bent. Deze innerlijke krachten
(oorsprong in de kindertijd) blijven iemands gedrag beïnvloeden.
Dit perspectief heeft vooral betrekking op de persoonlijkheidsontwikkeling van kinderen.
Belangrijke namen en theorieën:
- Psychoanalytische theorie van Freud
- Psychosociale theorie van Erikson
- Marcia’s theorie van identiteitsontwikkeling
Behavioristische perspectief
Het behavioristische perspectief staat recht tegenover het psychodynamische perspectief en gaat uit
van direct waarneembaar gedrag. Waarbij het gedrag wordt beïnvloed door externe stimuli. Ofwel de
invloed van de omgeving (nurture) die dus bepalend is voor de ontwikkeling. Dit perspectief heeft
betrekking op alle ontwikkelingsgebieden.
Belangrijke namen en theorieën:
- Klassieke conditionering van Pavlov
- Operante conditionering van Skinner
Cognitief perspectief
Er wordt gekeken naar hoe verwerken kinderen en volwassenen informatie en welke invloed heeft de
manier van denken en begrijpen op je gedrag? Hierbij wordt gekeken naar de oorsprong van ons
begrip en welke processen stellen ons in staat om de wereld te leren kennen, te begrijpen en erover
na te denken.
Dit perspectief heeft vooral betrekking op de cognitieve ontwikkeling van kinderen.
Belangrijke namen en theorieën:
- De cognitieve theorie van Piaget
- De informatieverwerkingstheorie
- Kohlbergs theorie van morele ontwikkeling
Systemisch perspectief
Hier staat centraal dat de ontwikkeling van een kind uniek is en in een complexe sociale en culturele
context moet worden geplaatst. Het gaat dus om zowel de fysieke- als de cognitieve- als de
persoonlijkheids- en sociale ontwikkeling.
Belangrijke namen en theorieën:
- Het bio-ecologisch model van Bronfenbrenner
- De socioculturele theorie van Vygotsky
Evolutionair perspectief
Gedrag is het resultaat van de genetische erfenis van onze voorouders (nature). In de praktijk kan het
handig zijn om gedragsgenetica proberen te achterhalen en zo hoe mensen bepaalde
gedragskenmerken erven en in hoeverre de omgeving bepaalt of die kenmerken zich wel of niet
manifesteren.
Belangrijke namen en theorieën:
- Darwin
2
