Psychologie van de communicator hoorcolleges 4-5
HC4: het talige dier/taalvermogen 28-05-2018
In dit hoorcollege staat taal centraal. We staan kort stl bij hoe mensen hun taalvermogen
ontwikkelen, maar we gaan vooral in op het begrijpen van woorden, zinnen en verhalen. De focus
hierbij ligt op het begrijpen van geschreven taal. En wat betekent het eigenlijk als we zeggen een
tekst te begrijpen?
Wat is taal?
Wat zijn universele kenmerken van taal?
Als we het hebben over taal dan hebben we het over Nederlands, Duits, Engels. Talen die in
verschillende landen wordt gebruikt om te communiceren. Een bredere vorm van communiceren:
dieren die met elkaar communiceren kunnen we ook taal noemen, vormen van kunst die ook kunnen
communiceren. Deze vormen vallen echter buiten het bereik van dit college.
Taalvermogen onderscheid ons van dieren.
Universele kenmerken van taal
- Taal staat complexe communicate toe
o Wij hebben als mensen veel meer mogelijkheden om te communiceren. Door taal
kunnen wij over complexere zaken communiceren (abstracte dingen, dingen die niet
in de ruimte zijn, die nog niet gebeurd zijn of al reeds gebeurd zijn).
o Dit is het eerste universele kenmerk van taal = alle talen hebben het vermogen om
uitspraak te doen over complexe zaken.
- Ieder mens ontwikkelt ten minste een taal
o Man has an instnctve tendency tos peak, as we see in the babble of our young
children, while no child has an instnctve tendency to bake, brew or wite – Charles
Darwin. Iedereen die gezond is, ontwikkelt taal op een gegeven moment. Deze
ontwikkeling begint al vanaf jongs af aan. Dit doen we zonder dat het expliciet aan
ons geleerd wordt. Als we niet gepusht worden om een taal te ontwikkelen zullen we
tot een zekere hoogte een taal ontwikkelen. Het wordt dus automatsch ontwikkeld
als je in een sociale context terecht komt. Voorbeeld in het hoorcollege: 2 baby’s die
brabbelen tegen elkaar. Hoe kunnen we eigenlijk weten dat ze niet zomaar geluiden
maken maar echt communiceren?
Maken van geluiden versus communicate.
Ze wachten op elkaar/ze wachten op hun beurt waardoor ze lijken te
reageren op elkaar.
Ze doen elkaar na.
Er is oogcontact, ze kijken elkaar aan.
Ze lijken te lachen.
- Taal is createf
o We kunnen zinnen maken die we nog nooit eerder hebben gehoord. Door snelle
actvate van de betekenis van woorden en het actveren van regels in je hoofd kun je
taal begrijpen en verschillende zinnen maken. Regels van zinnen = syntax.
Uit welke systemen bestaat taal?
- Fonologie = systeem van klanken.
o Elke taal heef verschillende klanken, deze klanken noemen we fonemen. Elke
individuele taal heef een subset van deze fonemen. In het Nederlands hebben we 40
verschillende fonemen, verschillende klanken.
o Nederlands bijvoorbeeld het verschil tussen een L en een R, en de V en W. Andere
talen hebben dit verschil niet en horen dit verschil niet omdat zij in hun eigen taal
, deze fonemen niet kennen. Je kan dan wel een klank communiceren die daarop lijkt,
maar is niet exact hetzelfde. Je zal altjd horen dat iemand op latere leefijd deze
tweede taal heef aangeleerd.
o Uit een reeds van klanken moet je door middel van segmentate verschillende
woorden onderscheiden. Je spreekt niet elk woord helemaal uit (geen afzonderlijke
woorden), maar verschillende klanken. Hierdoor is het moeilijker om in een andere
taal woorden te onderscheiden en klinkt het als een lange brij. Een spreker houdt
dus niet na elk woord een korte pauze, ook al ervaren we dit zo. Dat komt omdat ons
brein dat doet, ons brein voegt korte pauzes toe tussen woorden tjdens het proces
van segmentate. ortom, segmentate zit dus in ons hoofd en moeten we leren.
Fouten in het proces van segmentate komt vooral voor in het liedjes. Denk
aan mama appelsap. Hieruit blijkt dat we ook te maken hebben met top-
down processing. Als je de woorden niet begrijpt dan maakt je brein er wat
anders, iets vaags van.
o Het omzeten van een reeks woorden naar klanken = fonologisch bewustzijn.
Oorzaak van dyslexie kan mogelijk fonologisch bewustzijn zijn. Om te kunnen lezen
moetje woorden omzeten in klanken, als je moeite hebt met klanken onderscheiden
dan heb je ook moeite met leren lezen. Engelse kinderen leren pas later lezen dan
andere kinderen. Engels is een orthografsche diepere taal dan Italiaans of
Nederlands. Dit betekent dat de mapping van het schrijven en uitspraak niet zo
makkelijk is. Orthografsche diepere taal hangt dus samen met wanneer kinderen
leren lezen.
- Morfologie = systeem van woorden/morfemen (morfeem is de kleinste talige eenheid met
een betekenis).
o [Stoel] is 1 morfeem en [stoelen][en] zijn 2 morfemen.
o Volwassene (eentalig) kent zo’n 80.000-100.00 morfemen.
o Morfologisch complexe woorden
Verbuigingen en vervoegingen, zoals stoelen, stoeltje.
Afgeleide vormen, zoals van een zelfstandig naamwoord een werkwoord
maken. [breek][baar]
Samengestelde woorden (woord+woord), zoals [tuin][stoel].
- Syntax (grammatca) = systeem van regels om woorden te combineren.
o We hebben een beperkt aantal woorden, maar een onbeperkt aantal zinnen.
o Verschillende grammatcale regels kunnen toch tot dezelfde zinnen leiden.
De drie systemen (fonologie, morfologie en syntax) van taal vallen onder de vorm van taal. We
kunnen verder ook nog onderscheid maken in de inhoud van taal (noemen we ook wel semantek) en
het gebruik van taal (ook wel pragmatek genoemd).
- Semantek = betekenis van taal. Semantek houdt zich bezig met de betekenis van taal
(morfemen, woorden, zinnen, discourse). Deze wordt bestudeerd los van de context. Er
wordt alleen rekening gehouden met de betekenis van losse woorden.
- Pragmatek = er wordt nu ook rekening gehouden zowel de context als de betekenis van taal.
Het is eigenlijk de niet-leterlijke betekenis van een zin (als je het wel leterlijk neemt dan
spreken we dus over semantek). We zeggen vaak iets anders dan wat we bedoelen (denk
aan ironie).
Andere technische termen
- Lemma = abstracte representate van woord. Inclusief syntax, zonder fonologie. Het is de
hoofdvorm, zoals [lopen].
- Lexeem = woordvorm afgeleid van lemma, zoals [loopt] want dat is de afgeleide vorm van
het lemma [lopen].
HC4: het talige dier/taalvermogen 28-05-2018
In dit hoorcollege staat taal centraal. We staan kort stl bij hoe mensen hun taalvermogen
ontwikkelen, maar we gaan vooral in op het begrijpen van woorden, zinnen en verhalen. De focus
hierbij ligt op het begrijpen van geschreven taal. En wat betekent het eigenlijk als we zeggen een
tekst te begrijpen?
Wat is taal?
Wat zijn universele kenmerken van taal?
Als we het hebben over taal dan hebben we het over Nederlands, Duits, Engels. Talen die in
verschillende landen wordt gebruikt om te communiceren. Een bredere vorm van communiceren:
dieren die met elkaar communiceren kunnen we ook taal noemen, vormen van kunst die ook kunnen
communiceren. Deze vormen vallen echter buiten het bereik van dit college.
Taalvermogen onderscheid ons van dieren.
Universele kenmerken van taal
- Taal staat complexe communicate toe
o Wij hebben als mensen veel meer mogelijkheden om te communiceren. Door taal
kunnen wij over complexere zaken communiceren (abstracte dingen, dingen die niet
in de ruimte zijn, die nog niet gebeurd zijn of al reeds gebeurd zijn).
o Dit is het eerste universele kenmerk van taal = alle talen hebben het vermogen om
uitspraak te doen over complexe zaken.
- Ieder mens ontwikkelt ten minste een taal
o Man has an instnctve tendency tos peak, as we see in the babble of our young
children, while no child has an instnctve tendency to bake, brew or wite – Charles
Darwin. Iedereen die gezond is, ontwikkelt taal op een gegeven moment. Deze
ontwikkeling begint al vanaf jongs af aan. Dit doen we zonder dat het expliciet aan
ons geleerd wordt. Als we niet gepusht worden om een taal te ontwikkelen zullen we
tot een zekere hoogte een taal ontwikkelen. Het wordt dus automatsch ontwikkeld
als je in een sociale context terecht komt. Voorbeeld in het hoorcollege: 2 baby’s die
brabbelen tegen elkaar. Hoe kunnen we eigenlijk weten dat ze niet zomaar geluiden
maken maar echt communiceren?
Maken van geluiden versus communicate.
Ze wachten op elkaar/ze wachten op hun beurt waardoor ze lijken te
reageren op elkaar.
Ze doen elkaar na.
Er is oogcontact, ze kijken elkaar aan.
Ze lijken te lachen.
- Taal is createf
o We kunnen zinnen maken die we nog nooit eerder hebben gehoord. Door snelle
actvate van de betekenis van woorden en het actveren van regels in je hoofd kun je
taal begrijpen en verschillende zinnen maken. Regels van zinnen = syntax.
Uit welke systemen bestaat taal?
- Fonologie = systeem van klanken.
o Elke taal heef verschillende klanken, deze klanken noemen we fonemen. Elke
individuele taal heef een subset van deze fonemen. In het Nederlands hebben we 40
verschillende fonemen, verschillende klanken.
o Nederlands bijvoorbeeld het verschil tussen een L en een R, en de V en W. Andere
talen hebben dit verschil niet en horen dit verschil niet omdat zij in hun eigen taal
, deze fonemen niet kennen. Je kan dan wel een klank communiceren die daarop lijkt,
maar is niet exact hetzelfde. Je zal altjd horen dat iemand op latere leefijd deze
tweede taal heef aangeleerd.
o Uit een reeds van klanken moet je door middel van segmentate verschillende
woorden onderscheiden. Je spreekt niet elk woord helemaal uit (geen afzonderlijke
woorden), maar verschillende klanken. Hierdoor is het moeilijker om in een andere
taal woorden te onderscheiden en klinkt het als een lange brij. Een spreker houdt
dus niet na elk woord een korte pauze, ook al ervaren we dit zo. Dat komt omdat ons
brein dat doet, ons brein voegt korte pauzes toe tussen woorden tjdens het proces
van segmentate. ortom, segmentate zit dus in ons hoofd en moeten we leren.
Fouten in het proces van segmentate komt vooral voor in het liedjes. Denk
aan mama appelsap. Hieruit blijkt dat we ook te maken hebben met top-
down processing. Als je de woorden niet begrijpt dan maakt je brein er wat
anders, iets vaags van.
o Het omzeten van een reeks woorden naar klanken = fonologisch bewustzijn.
Oorzaak van dyslexie kan mogelijk fonologisch bewustzijn zijn. Om te kunnen lezen
moetje woorden omzeten in klanken, als je moeite hebt met klanken onderscheiden
dan heb je ook moeite met leren lezen. Engelse kinderen leren pas later lezen dan
andere kinderen. Engels is een orthografsche diepere taal dan Italiaans of
Nederlands. Dit betekent dat de mapping van het schrijven en uitspraak niet zo
makkelijk is. Orthografsche diepere taal hangt dus samen met wanneer kinderen
leren lezen.
- Morfologie = systeem van woorden/morfemen (morfeem is de kleinste talige eenheid met
een betekenis).
o [Stoel] is 1 morfeem en [stoelen][en] zijn 2 morfemen.
o Volwassene (eentalig) kent zo’n 80.000-100.00 morfemen.
o Morfologisch complexe woorden
Verbuigingen en vervoegingen, zoals stoelen, stoeltje.
Afgeleide vormen, zoals van een zelfstandig naamwoord een werkwoord
maken. [breek][baar]
Samengestelde woorden (woord+woord), zoals [tuin][stoel].
- Syntax (grammatca) = systeem van regels om woorden te combineren.
o We hebben een beperkt aantal woorden, maar een onbeperkt aantal zinnen.
o Verschillende grammatcale regels kunnen toch tot dezelfde zinnen leiden.
De drie systemen (fonologie, morfologie en syntax) van taal vallen onder de vorm van taal. We
kunnen verder ook nog onderscheid maken in de inhoud van taal (noemen we ook wel semantek) en
het gebruik van taal (ook wel pragmatek genoemd).
- Semantek = betekenis van taal. Semantek houdt zich bezig met de betekenis van taal
(morfemen, woorden, zinnen, discourse). Deze wordt bestudeerd los van de context. Er
wordt alleen rekening gehouden met de betekenis van losse woorden.
- Pragmatek = er wordt nu ook rekening gehouden zowel de context als de betekenis van taal.
Het is eigenlijk de niet-leterlijke betekenis van een zin (als je het wel leterlijk neemt dan
spreken we dus over semantek). We zeggen vaak iets anders dan wat we bedoelen (denk
aan ironie).
Andere technische termen
- Lemma = abstracte representate van woord. Inclusief syntax, zonder fonologie. Het is de
hoofdvorm, zoals [lopen].
- Lexeem = woordvorm afgeleid van lemma, zoals [loopt] want dat is de afgeleide vorm van
het lemma [lopen].
