Dr. Peter Epe RA
Wim Hoffmann RA
Jaarverslaggeving
Uitwerkingen docent
Achtste druk
Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten
, Inhoud
1 Externe verslaggeving: relaties met andere vakgebieden en ontwikkeling 3
Deel 1 Bedrijfseconomische en juridische grondslagen van de externe verslaggeving 6
2 Waarde en winst 7
3 Verslaggevingsprincipes van de boekhoudkundige waarde- en winstbepaling 10
4 Regelgevers en toezichthouders 14
5 Regelgeving: materiële en formele aspecten van de publicatieplicht 17
Deel 2 De basisoverzichten van de externe verslaggeving: balans, resultatenrekening en
kasstroomoverzicht 21
6 Vaste activa 22
7 Vlottende activa 28
8 Eigen vermogen 36
9 Vreemd vermogen 39
10 Resultatenrekening 42
11 Kasstroomoverzicht 46
Deel 3 Winst- en vermogensbepaling in geval van prijsfluctuaties 48
12 Instandhoudingsdoelstellingen en waarderingsgrondslagen 49
13 Historischekostenstelsel 51
14 Vervangingswaardestelsel 58
15 Overige winstbepalingsstelsels 72
Deel 4 Concernvorming 71
16 Kapitaalbelangen 72
17 Consolidatie 79
Deel 5 Overige onderwerpen 87
18 Vreemde valuta 88
19 Winstbelasting 96
Hoofdstukoverstijgende vraagstukken 107
De uitwerkingen van de in het opgavenboek met een sterretje aangeduide vraagstukken en de
casussen – bedoeld voor zelfstudie – zijn beschikbaar voor de studenten op de website:
www.jaarverslaggeving.noordhoff.nl.
© 2017 | Noordhoff Uitgevers bv 2
,1 Externe verslaggeving: relaties met andere
vakgebieden en ontwikkeling
1.1 Een handelsonderneming
a Balans per 31 december 2016 (bedragen € 1.000)
Vaste activa Eigen vermogen 625
Gebouwen 336 Langlopende schulden
Auto’s 90 9%-hypothecaire lening 180
––– Kortlopende schulden
426 Crediteuren 110
Vlottende activa
Voorraad 100
Debiteuren 90
Liquide middelen 299
–––
489
––– –––
915 915
Toelichting:
• Gebouwen: € 352.000 – € 16.000 = € 336.000
• Auto’s: € 150.000 – € 60.000 = € 90.000
• Voorraad: 2 000 (3 000 + 18 000 – 19 000) € 50 = € 100.000
• Debiteuren: € 1.900.000 – € 1.810.000 = € 90.000
• Liquide middelen:
Saldo 1 januari 2016 € 83.000
Ontvangsten:
– Debiteuren 1 januari 2016 € 85.000 +
– Uit hoofde van verkopen in 2016 € 1.810.000 +
– Storting privégeld eigenaren € 50.000 +
Uitgaven:
– Crediteuren 1 januari 2016 € 165.000 –
– Uit hoofde van inkopen in 2016 € 790.000 –
– Uitgekeerde winst over 2015 € 40.000 –
– Aflossing lening € 20.000 –
– Interest lening € 18.000 –
– Lonen en sociale lasten € 696.000 –
––––––––––
Saldo 31 december 2016 € 299.000
• Eigen vermogen: Saldopost
• 9% hypothecaire lening: € 200.000 – € 20.000 = € 180.000
• Crediteuren: € 900.000 – € 790.000 = € 110.000
b Eigen vermogen 31 december 2016 € 625.000
Eigen vermogen 1 januari 2016 € 455.000 –
––––––––
Vermogenstoename € 170.000
Stortingen € 50.000 –
Onttrekkingen € 40.000 +
––––––––
Winst 2016 € 160.000
© 2017 | Noordhoff Uitgevers bv 3
, c Resultatenrekening over 2016
Opbrengst verkopen 19 000 € 100 = € 1.900.000
Kostprijs verkopen 19 000 € 50 = € 950.000
Lonen en sociale lasten € 696.000
Interestlasten 9% van € 200.000 = € 18.000
Afschrijvingen:
• Gebouwen 4% van € 400.000 = € 16.000
• Auto’s 40% van € 150.000 = € 60.000
––––––––
€ 1.740.000
––––––––––
Winst € 160.000
Vraagstuk 1.2 Koninklijke Reesink nv
winst vóór aftrek van belasting betaalde interest
a 1 RTV = 100%
gemiddeld totale vermogen
€ 15,30 € 3,50 € 18,80
= 100% 100% 6,5%
€ 289,50 € 289,50
2 REV vóór aftrek van belasting
winst vóór aftrek van belasting
= 100%
gemiddeld eigen vermogen
€ 15,30
= 100% 16,1%
€ 95,00
3 REV na aftrek van belasting
nettowinst
= 100%
gemiddeld eigen vermogen
€ 11,10
= 100% 11,7%
€ 95,00
b Dit wordt veroorzaakt door de afwijking van de rentabiliteit van het vreemd vermogen
(RVV) ten opzichte van de rentabiliteit van het totale vermogen (RTV).
€ 3,50 € 3,50
De RVV is 100% = 100% = 1,8%. Omdat de
€ 289,50 € 95,00 € 194,50
vreemdvermogenverschaffers een lagere vergoeding eisen voor het ter beschikking
stellen van hun vermogen dan de RTV, komt de rentabiliteit van het eigen vermogen
vóór aftrek van belasting hoger uit dan de RTV. Men spreekt in dit verband van een
positieve hefboomwerking.
Vlottende activa € 194,80
c 1 Current ratio = 1,45
Kortlopende verplichtingen € 134,50
2 Als norm wordt wel gesteld dat de current ratio ongeveer 1,5 à 2 moet zijn; de
current ratio van Reesink zit hier per 31 december 2015 net onder.
Bij de berekende current ratio dienen nog enkele kanttekeningen geplaatst te
worden:
• De vlottende activa bestaan voor 60% uit voorraden; in geval van een
opslagduur van de voorraden van bijvoorbeeld twee maanden en van een
betalingstermijn van de debiteuren van eveneens twee maanden, zal het in de
voorraden geïnvesteerde vermogen gemiddeld pas na drie maanden in
geldvorm vrijkomen.
• Onder de voorzieningen kunnen op korte termijn betalingsverplichtingen
schuilen; deze dienen voor de berekening van de current ratio te worden
meegenomen.
• De current ratio houdt geen rekening met mogelijke dispositieruimte op
rekening-courantkredieten.
Verder is het van belang op te merken dat het bepalen van de liquiditeit aan de
hand van de balans (statische liquiditeit) slechts een momentopname is; zo
worden bijvoorbeeld financiële verplichtingen die kort na balansdatum ontstaan,
zoals uitgaven ten behoeve van het productieproces en loonbetalingen, niet in de
beoordeling betrokken. De liquiditeit is daarom beter te beoordelen aan de hand
© 2017 | Noordhoff Uitgevers bv 4
Wim Hoffmann RA
Jaarverslaggeving
Uitwerkingen docent
Achtste druk
Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten
, Inhoud
1 Externe verslaggeving: relaties met andere vakgebieden en ontwikkeling 3
Deel 1 Bedrijfseconomische en juridische grondslagen van de externe verslaggeving 6
2 Waarde en winst 7
3 Verslaggevingsprincipes van de boekhoudkundige waarde- en winstbepaling 10
4 Regelgevers en toezichthouders 14
5 Regelgeving: materiële en formele aspecten van de publicatieplicht 17
Deel 2 De basisoverzichten van de externe verslaggeving: balans, resultatenrekening en
kasstroomoverzicht 21
6 Vaste activa 22
7 Vlottende activa 28
8 Eigen vermogen 36
9 Vreemd vermogen 39
10 Resultatenrekening 42
11 Kasstroomoverzicht 46
Deel 3 Winst- en vermogensbepaling in geval van prijsfluctuaties 48
12 Instandhoudingsdoelstellingen en waarderingsgrondslagen 49
13 Historischekostenstelsel 51
14 Vervangingswaardestelsel 58
15 Overige winstbepalingsstelsels 72
Deel 4 Concernvorming 71
16 Kapitaalbelangen 72
17 Consolidatie 79
Deel 5 Overige onderwerpen 87
18 Vreemde valuta 88
19 Winstbelasting 96
Hoofdstukoverstijgende vraagstukken 107
De uitwerkingen van de in het opgavenboek met een sterretje aangeduide vraagstukken en de
casussen – bedoeld voor zelfstudie – zijn beschikbaar voor de studenten op de website:
www.jaarverslaggeving.noordhoff.nl.
© 2017 | Noordhoff Uitgevers bv 2
,1 Externe verslaggeving: relaties met andere
vakgebieden en ontwikkeling
1.1 Een handelsonderneming
a Balans per 31 december 2016 (bedragen € 1.000)
Vaste activa Eigen vermogen 625
Gebouwen 336 Langlopende schulden
Auto’s 90 9%-hypothecaire lening 180
––– Kortlopende schulden
426 Crediteuren 110
Vlottende activa
Voorraad 100
Debiteuren 90
Liquide middelen 299
–––
489
––– –––
915 915
Toelichting:
• Gebouwen: € 352.000 – € 16.000 = € 336.000
• Auto’s: € 150.000 – € 60.000 = € 90.000
• Voorraad: 2 000 (3 000 + 18 000 – 19 000) € 50 = € 100.000
• Debiteuren: € 1.900.000 – € 1.810.000 = € 90.000
• Liquide middelen:
Saldo 1 januari 2016 € 83.000
Ontvangsten:
– Debiteuren 1 januari 2016 € 85.000 +
– Uit hoofde van verkopen in 2016 € 1.810.000 +
– Storting privégeld eigenaren € 50.000 +
Uitgaven:
– Crediteuren 1 januari 2016 € 165.000 –
– Uit hoofde van inkopen in 2016 € 790.000 –
– Uitgekeerde winst over 2015 € 40.000 –
– Aflossing lening € 20.000 –
– Interest lening € 18.000 –
– Lonen en sociale lasten € 696.000 –
––––––––––
Saldo 31 december 2016 € 299.000
• Eigen vermogen: Saldopost
• 9% hypothecaire lening: € 200.000 – € 20.000 = € 180.000
• Crediteuren: € 900.000 – € 790.000 = € 110.000
b Eigen vermogen 31 december 2016 € 625.000
Eigen vermogen 1 januari 2016 € 455.000 –
––––––––
Vermogenstoename € 170.000
Stortingen € 50.000 –
Onttrekkingen € 40.000 +
––––––––
Winst 2016 € 160.000
© 2017 | Noordhoff Uitgevers bv 3
, c Resultatenrekening over 2016
Opbrengst verkopen 19 000 € 100 = € 1.900.000
Kostprijs verkopen 19 000 € 50 = € 950.000
Lonen en sociale lasten € 696.000
Interestlasten 9% van € 200.000 = € 18.000
Afschrijvingen:
• Gebouwen 4% van € 400.000 = € 16.000
• Auto’s 40% van € 150.000 = € 60.000
––––––––
€ 1.740.000
––––––––––
Winst € 160.000
Vraagstuk 1.2 Koninklijke Reesink nv
winst vóór aftrek van belasting betaalde interest
a 1 RTV = 100%
gemiddeld totale vermogen
€ 15,30 € 3,50 € 18,80
= 100% 100% 6,5%
€ 289,50 € 289,50
2 REV vóór aftrek van belasting
winst vóór aftrek van belasting
= 100%
gemiddeld eigen vermogen
€ 15,30
= 100% 16,1%
€ 95,00
3 REV na aftrek van belasting
nettowinst
= 100%
gemiddeld eigen vermogen
€ 11,10
= 100% 11,7%
€ 95,00
b Dit wordt veroorzaakt door de afwijking van de rentabiliteit van het vreemd vermogen
(RVV) ten opzichte van de rentabiliteit van het totale vermogen (RTV).
€ 3,50 € 3,50
De RVV is 100% = 100% = 1,8%. Omdat de
€ 289,50 € 95,00 € 194,50
vreemdvermogenverschaffers een lagere vergoeding eisen voor het ter beschikking
stellen van hun vermogen dan de RTV, komt de rentabiliteit van het eigen vermogen
vóór aftrek van belasting hoger uit dan de RTV. Men spreekt in dit verband van een
positieve hefboomwerking.
Vlottende activa € 194,80
c 1 Current ratio = 1,45
Kortlopende verplichtingen € 134,50
2 Als norm wordt wel gesteld dat de current ratio ongeveer 1,5 à 2 moet zijn; de
current ratio van Reesink zit hier per 31 december 2015 net onder.
Bij de berekende current ratio dienen nog enkele kanttekeningen geplaatst te
worden:
• De vlottende activa bestaan voor 60% uit voorraden; in geval van een
opslagduur van de voorraden van bijvoorbeeld twee maanden en van een
betalingstermijn van de debiteuren van eveneens twee maanden, zal het in de
voorraden geïnvesteerde vermogen gemiddeld pas na drie maanden in
geldvorm vrijkomen.
• Onder de voorzieningen kunnen op korte termijn betalingsverplichtingen
schuilen; deze dienen voor de berekening van de current ratio te worden
meegenomen.
• De current ratio houdt geen rekening met mogelijke dispositieruimte op
rekening-courantkredieten.
Verder is het van belang op te merken dat het bepalen van de liquiditeit aan de
hand van de balans (statische liquiditeit) slechts een momentopname is; zo
worden bijvoorbeeld financiële verplichtingen die kort na balansdatum ontstaan,
zoals uitgaven ten behoeve van het productieproces en loonbetalingen, niet in de
beoordeling betrokken. De liquiditeit is daarom beter te beoordelen aan de hand
© 2017 | Noordhoff Uitgevers bv 4
