Probleem 5 minor Medische Psychologie
Algemene informatie nieren
De nieren filteren het bloed door afvalstoffen te verwijderen. Ze zijn gelokaliseerd in de rug (hoger dan
verwacht) en hebben ongeveer de grootte van een vuist. Ze laten de eiwitten, glucose en vitaminen in het
bloed zitten, de afvalstoffen komen in je urine terecht. De nieren houden het zout- en waterlevel in balans
en zorgen voor hormonen die verantwoordelijk zijn voor je bloeddruk in stand houden, rode bloedlichamen
aanmaken en sterke botten. Ook zorgen ze ervoor dat er stoffen worden omgezet in vitamine D
Nieren kunnen beschadigd raken door ziektes, infecties/ontstekingen, hoge bloeddruk, medicatie en
diabetes. Als de nieren niet goed meer werken, kunnen ze de afvalstoffen niet meer goed uit je bloed
filteren, waardoor deze zich ophopen en je jezelf langzaam vergiftigt. Meestal merk je hier pas wat van als
de nieren gezamenlijk nog zo’n 30% werken, maar je kan beginnen met het te merken vanaf ongeveer 50%
Klachten die vaak voorkomen bij schade aan de nieren zijn vermoeidheid, jeuk, misselijkheid,
slapeloosheid, rusteloze benen, gebrek aan eetlust en het vasthouden van vocht (wat tot een
hogere bloeddruk leidt)
Er zijn veel psychologische en lichamelijke gevolgen verbonden, die breder zijn dan enkel de
symptomen (zoals retinopathie)
Men kan ervoor kiezen om een pre-emptieve transplantatie aan te gaan, waarbij er een transplantatie plaats
vindt voordat de persoon moet dialyseren. Dialyse fungeert als een kunstnier. De bijwerkingen zijn veelal
vermoeidheid en het geeft een verhoogde kans op hart- en vaatziekten. Men ziet dialyseren niet als leven,
maar als overleven
Peritoneaaldialyse: Het buikvlies filtert de afvalstoffen uit het bloed, via een katheter in je buik.
Het is een behandeling die thuis gedaan kan worden en daarom meer vrijheid en energie geeft.
Zo’n 4 à 5 keer per dag wordt er gedurende een minuut of 40 spoelvocht in de buik gepompt,
waarbij het buikvlies als een filter dient. Nadelen hiervan zijn dat het bijvoorbeeld erg
onaangenaam is, het voor bepaalde infecties kan zorgen, een opgezwollen buik en een risico op
gewichtstoename. Tevens kan iemand die in het verleden een buikoperatie heeft gehad, deze
behandeling niet ontvangen
Hemodialyse: Een kunstnier in een machine filtert je bloed. De machine wordt aangesloten op een
bloedvat. Het is een intensieve en vermoeiende behandeling, waarvoor je drie keer per week naar
het ziekenhuis moet komen. Het heeft een grote aanslag op de bloedvaten en het hart. Tevens kan
het zorgen voor groei van infecties
Men komt in aanmerking voor een transplantatie met een daling in functie van ongeveer 90%
Informatie Anonieme Nierdonatie (transplantatie.info)
Anonieme donoren zijn een belangrijke aanvulling op het donatie bij leven programma. Een anonieme
donor kan direct iemand op de wachtlijst helpen, maar kan in veel gevallen ook meerdere mensen helpen
door een keten in gang te zetten. Dit heet domino- of ketentransplantatie. Er gebeurt tegenwoordig
ongeveer 1 donatie per maand
Overwegingen bij anonieme nierdonatie
De redenen om te kiezen voor anonieme nierdonatie zijn voor iedereen anders. De een vind het passen bij
zijn visie op het leven. De ander heeft van dichtbij meegemaakt hoe ingrijpend een nierziekte kan zijn, of
heeft over de problematiek in de media gehoord en wil daarom iemand helpen. Soms is een schokkende
gebeurtenis ook een motivatie om een nier te geven: wanneer bijvoorbeeld een naaste ernstig ziek is, of
plotseling is gestorven. Door een nierdonatie kunnen zij iemand anders een kans op een nieuw leven geven.
Het is dus een zeer persoonlijke keuze. De keuze moet weloverwogen en een vrijwillige beslissing
zijn. Tevens moet de donor gezond zijn
Het is belangrijk om goed voorbereid het donatieproces in te gaan. Aangezien weinig mensen anonieme
nierdonatie overwegen, volgt naast de algemene voorlichting en voorbereidingen nog een extra gesprek met
een psycholoog. Dit wordt gedaan om te onderzoeken of potentiële donoren geen psychologische schade
van een eventuele donatie zouden kunnen oplopen, maar zeker ook om de beste begeleiding te kunnen
bieden bij het maken van de keuze voor anonieme nierdonatie
1
, Er zijn geen aanwijzingen dat de risico’s en uitkomsten na anonieme nierdonatie bij leven anders zijn
dan na een donatie aan een bekende ontvanger. Zowel medisch- als psychologische uitkomsten zijn
vergelijkbaar
Anonimiteit
De donor heeft geen contact met de ontvanger om de privacy van beide partijen te waarborgen. Het komt
weleens voor dat donoren dit moeilijk vinden. De nier is afgestaan, de donor krijgt te horen of de nier het
doet en daarna is het opeens klaar. Ze vinden het lastig om de donatie af te sluiten en zouden graag willen
weten of het goed gaat met de ontvanger. Andere donoren vinden anonimiteit juist prettig. Het zorgt voor
rust en na de donatie kan men zich volledig op eigen herstel richten. Daarnaast vinden ze het een fijn idee
dat de ontvanger zich niet verplicht hoeft te voelen tot bedanken
Het is wel mogelijk om via een anonieme kaart een boodschap voor de ontvanger achter te
laten, en vice versa
Niertransplantatie (erasmucmc.nl)
Aan de hand van landelijk vastgelegde voorwaarden wordt vastgesteld of iemand in aanmerking komt voor
niertransplantatie. Deze voorwaarden luiden als volgt:
Er is sprake van (beginnend) nierfalen.
Er zijn geen andere, ernstig lichamelijke aandoeningen die een bezwaar vormen voor een
transplantatie.
De patiënt begrijpt wat een niertransplantatie inhoudt en is ook in staat om te voldoen aan de
leefregels na de operatie.
Soorten niertransplantatie
Niertransplantatie met een levende donor.
Niertransplantatie met een orgaan van een overleden (postmortale) donor.
Cross-over niertransplantatie.
Niertransplantatie door de bloedgroep heen.
Met een levende donornier zijn er meerdere voordelen, dit kan namelijk pre-emptief (voordat iemand aan
dialyseren toe is).
Leefadviezen na niertransplantatie
Na een niertransplantatie begint een nieuwe levensfase. Dit betekent een ander leefpatroon met andere
regels, bijvoorbeeld op het gebied van voeding. Denk hierbij aan het niet meer eten van rauw eten, het meer
wassen van eten. Tevens is er een kans op afstoting en moet er levenslang medicatie geslikt worden
Preemptive transplantation and the transplant first initiative – Davis
Een niertransplantatie geeft betere lange termijn overleving dan blijven dialyseren. De beste
overlevingskans vindt men bij preemptive kidney transplant (PKT), waarbij er een transplantatie plaatsvindt
voor men begint met dialyseren. Dit is de focus van Transplant first, een initiatief in end-stage renal disease
(ESRD) verzorging.
Impact of preemptive transplantation
Bij Transplant first komen leiders uit alle disciplines van de geneeskunde bijeen om vast te stellen wat de
knelpunten waren bij preventieve niertransplantatie (PKT) en wat moet worden gedaan om de toegang tot
PKT te verbeteren
Het belang van deze kwestie is ingebed in de toenemende aantallen op de wachtlijst voor transplantaties
en de verbeterde uitkomsten die zijn aangetoond door ontvangers van PKT
Voordelen:
- Afgenomen rejectiegraad (meer overleving)
- Onderhouden werkgelegenheid van de ontvanger
- Bij jongeren: verbeterde groei en kwaliteit van leven
- Kostenbesparing door dialyse te vermijden
- Minder dialyse uberhaupt
- Minder hepatitis
2
, - Minder cardiale sustolische disfunctie (samentrekking van het hart) en hypertensie
- Minder vertraagde transplantaatfunctie
- Afgenomen hospitalisaties
Limitaties:
- Onhaalbaar om alle karakteristieken van de ontvanger in overweging te nemen, die wel invloed
zouden kunnen hebben op de uitkomst
- Residual native kidney function kan als een confounder optreden, omdat de eigen nieren niet
worden verwijderd. Echter zijn onderzoeken nog gemixt
Acces to preemptive transplantation
Er is een verschil in wie er meer toegang heeft tot pre-emptieve transplantatie. De ontvangers van PKT zijn
vaak jong, blank, hoger opgeleid (middelbare school vs. college) en niet diabetisch. Het ligt er ook aan hoe
jouw toegang tot zorg is en hoe snel je doorverwezen wordt naar een nefroloog. Als je dan doorverwezen
wordt, kan een nefroloog alsnog beslissen om PKT niet te bespreken als de patiënt een slechte gezondheid
heeft, niet therapietrouw is, meerdere medische problemen heeft, te oud is, geen verzekering voor medicatie
en een gezondheidsverzekering die niet voldoende is om de kosten van de transplantatie te verzekeren
Barriers to preemptive transplantation
Er is sprake van verschillende barrières, waaronder het geloof dat dialyse vooraf moet gaan aan
transplantatie, dat transplantatie de laatste behandeling is en de discomfort in het vragen naar een levende
donor. Ruim 27% bespreekt transplantatie pas nádat ze gestart zijn met dialyse. Vroege bewustzijn van
levende donortransplantatie lijkt geassocieerd te zijn met algehele waarschijnlijkheid van het ondergaan de
procedure
Men moet er echter rekening mee houden dat iedereen zijn/haar behoefte voor zorg anders
ervaart en niet iedereen staat er voor open om onderwezen te worden over de verschillende
behandelingsmogelijkheden voor ESRD
Increasing preemptive transplantation
We weten dat de toegang tot transplantatie evaluaties gehinderd wordt daar late verwijzingen naar
nefrologie en transplantatiecentra, laksheid van nefrologen in het voorop stellen van transplantatie aan het
begin van de behandeling en te weinig educatie over transplantatie aan het begin van de CKD-training.
Tevens speelt onduidelijkheid en financiële aspecten ook een rol
Conclusion
De optimale therapie voor patiënten met ESRD is preëmptieve niertransplantatie. Dit is te wijten aan de
functie van de allotransplantaat en niet aan de resterende nierfunctie. Verbeteringen in de toegang van
patiënten tot nefrologie en transplantatiezorg zijn nodig. Dit vereist een betere opleiding van zorgverleners,
waaronder dialyse-eenheden. Er zal ook aandacht moeten worden besteed aan gemeenschapsonderwijs over
donatie van levende wezens en aan het beleid rond de dekking van de gezondheid van levende donors
Quality of life assessed with the medical outcomes study short form 36-item health survey of patients
on renal replacement therapy: a systematic review and meta-analysis – Liem, Bosch, Arends,
Heijenbronk-Kal & Hunink
Gezondheid gerelateerde KvL is steeds belangrijker als uitkomstmeting van verschillende renal
replacement therapies (RRTs). Er is echter veel onzekerheid over de verschillen in KvL tussen hemodialyse
(HD) en peritoneale dialyse (PD) patiënten en de KvL van dialyse patiënten en en renale transplantatie
(RT) patiënten na aanpassen voor covariaten
Het doel van het onderzoek was om de gepubliceerde literatuur over de SF-36 samen te vatten als een
maatstaf voor de gezondheidsgerelateerde kwaliteit van leven van patiënten die HD, PD en RTx ontvangen.
Verder was het onze doelstelling om de SF-36-scores te vergelijken tussen behandelingsgroepen aangepast
voor leeftijd en prevalentie van diabetes als comorbiditeit
Methode
Er is hier gebruik gemaakt van een literatuurstudie, waarbij de literatuur uit verschillende databases werd
gehaald. Verder werd er gebruik gemaakt van de SF-36
3
Algemene informatie nieren
De nieren filteren het bloed door afvalstoffen te verwijderen. Ze zijn gelokaliseerd in de rug (hoger dan
verwacht) en hebben ongeveer de grootte van een vuist. Ze laten de eiwitten, glucose en vitaminen in het
bloed zitten, de afvalstoffen komen in je urine terecht. De nieren houden het zout- en waterlevel in balans
en zorgen voor hormonen die verantwoordelijk zijn voor je bloeddruk in stand houden, rode bloedlichamen
aanmaken en sterke botten. Ook zorgen ze ervoor dat er stoffen worden omgezet in vitamine D
Nieren kunnen beschadigd raken door ziektes, infecties/ontstekingen, hoge bloeddruk, medicatie en
diabetes. Als de nieren niet goed meer werken, kunnen ze de afvalstoffen niet meer goed uit je bloed
filteren, waardoor deze zich ophopen en je jezelf langzaam vergiftigt. Meestal merk je hier pas wat van als
de nieren gezamenlijk nog zo’n 30% werken, maar je kan beginnen met het te merken vanaf ongeveer 50%
Klachten die vaak voorkomen bij schade aan de nieren zijn vermoeidheid, jeuk, misselijkheid,
slapeloosheid, rusteloze benen, gebrek aan eetlust en het vasthouden van vocht (wat tot een
hogere bloeddruk leidt)
Er zijn veel psychologische en lichamelijke gevolgen verbonden, die breder zijn dan enkel de
symptomen (zoals retinopathie)
Men kan ervoor kiezen om een pre-emptieve transplantatie aan te gaan, waarbij er een transplantatie plaats
vindt voordat de persoon moet dialyseren. Dialyse fungeert als een kunstnier. De bijwerkingen zijn veelal
vermoeidheid en het geeft een verhoogde kans op hart- en vaatziekten. Men ziet dialyseren niet als leven,
maar als overleven
Peritoneaaldialyse: Het buikvlies filtert de afvalstoffen uit het bloed, via een katheter in je buik.
Het is een behandeling die thuis gedaan kan worden en daarom meer vrijheid en energie geeft.
Zo’n 4 à 5 keer per dag wordt er gedurende een minuut of 40 spoelvocht in de buik gepompt,
waarbij het buikvlies als een filter dient. Nadelen hiervan zijn dat het bijvoorbeeld erg
onaangenaam is, het voor bepaalde infecties kan zorgen, een opgezwollen buik en een risico op
gewichtstoename. Tevens kan iemand die in het verleden een buikoperatie heeft gehad, deze
behandeling niet ontvangen
Hemodialyse: Een kunstnier in een machine filtert je bloed. De machine wordt aangesloten op een
bloedvat. Het is een intensieve en vermoeiende behandeling, waarvoor je drie keer per week naar
het ziekenhuis moet komen. Het heeft een grote aanslag op de bloedvaten en het hart. Tevens kan
het zorgen voor groei van infecties
Men komt in aanmerking voor een transplantatie met een daling in functie van ongeveer 90%
Informatie Anonieme Nierdonatie (transplantatie.info)
Anonieme donoren zijn een belangrijke aanvulling op het donatie bij leven programma. Een anonieme
donor kan direct iemand op de wachtlijst helpen, maar kan in veel gevallen ook meerdere mensen helpen
door een keten in gang te zetten. Dit heet domino- of ketentransplantatie. Er gebeurt tegenwoordig
ongeveer 1 donatie per maand
Overwegingen bij anonieme nierdonatie
De redenen om te kiezen voor anonieme nierdonatie zijn voor iedereen anders. De een vind het passen bij
zijn visie op het leven. De ander heeft van dichtbij meegemaakt hoe ingrijpend een nierziekte kan zijn, of
heeft over de problematiek in de media gehoord en wil daarom iemand helpen. Soms is een schokkende
gebeurtenis ook een motivatie om een nier te geven: wanneer bijvoorbeeld een naaste ernstig ziek is, of
plotseling is gestorven. Door een nierdonatie kunnen zij iemand anders een kans op een nieuw leven geven.
Het is dus een zeer persoonlijke keuze. De keuze moet weloverwogen en een vrijwillige beslissing
zijn. Tevens moet de donor gezond zijn
Het is belangrijk om goed voorbereid het donatieproces in te gaan. Aangezien weinig mensen anonieme
nierdonatie overwegen, volgt naast de algemene voorlichting en voorbereidingen nog een extra gesprek met
een psycholoog. Dit wordt gedaan om te onderzoeken of potentiële donoren geen psychologische schade
van een eventuele donatie zouden kunnen oplopen, maar zeker ook om de beste begeleiding te kunnen
bieden bij het maken van de keuze voor anonieme nierdonatie
1
, Er zijn geen aanwijzingen dat de risico’s en uitkomsten na anonieme nierdonatie bij leven anders zijn
dan na een donatie aan een bekende ontvanger. Zowel medisch- als psychologische uitkomsten zijn
vergelijkbaar
Anonimiteit
De donor heeft geen contact met de ontvanger om de privacy van beide partijen te waarborgen. Het komt
weleens voor dat donoren dit moeilijk vinden. De nier is afgestaan, de donor krijgt te horen of de nier het
doet en daarna is het opeens klaar. Ze vinden het lastig om de donatie af te sluiten en zouden graag willen
weten of het goed gaat met de ontvanger. Andere donoren vinden anonimiteit juist prettig. Het zorgt voor
rust en na de donatie kan men zich volledig op eigen herstel richten. Daarnaast vinden ze het een fijn idee
dat de ontvanger zich niet verplicht hoeft te voelen tot bedanken
Het is wel mogelijk om via een anonieme kaart een boodschap voor de ontvanger achter te
laten, en vice versa
Niertransplantatie (erasmucmc.nl)
Aan de hand van landelijk vastgelegde voorwaarden wordt vastgesteld of iemand in aanmerking komt voor
niertransplantatie. Deze voorwaarden luiden als volgt:
Er is sprake van (beginnend) nierfalen.
Er zijn geen andere, ernstig lichamelijke aandoeningen die een bezwaar vormen voor een
transplantatie.
De patiënt begrijpt wat een niertransplantatie inhoudt en is ook in staat om te voldoen aan de
leefregels na de operatie.
Soorten niertransplantatie
Niertransplantatie met een levende donor.
Niertransplantatie met een orgaan van een overleden (postmortale) donor.
Cross-over niertransplantatie.
Niertransplantatie door de bloedgroep heen.
Met een levende donornier zijn er meerdere voordelen, dit kan namelijk pre-emptief (voordat iemand aan
dialyseren toe is).
Leefadviezen na niertransplantatie
Na een niertransplantatie begint een nieuwe levensfase. Dit betekent een ander leefpatroon met andere
regels, bijvoorbeeld op het gebied van voeding. Denk hierbij aan het niet meer eten van rauw eten, het meer
wassen van eten. Tevens is er een kans op afstoting en moet er levenslang medicatie geslikt worden
Preemptive transplantation and the transplant first initiative – Davis
Een niertransplantatie geeft betere lange termijn overleving dan blijven dialyseren. De beste
overlevingskans vindt men bij preemptive kidney transplant (PKT), waarbij er een transplantatie plaatsvindt
voor men begint met dialyseren. Dit is de focus van Transplant first, een initiatief in end-stage renal disease
(ESRD) verzorging.
Impact of preemptive transplantation
Bij Transplant first komen leiders uit alle disciplines van de geneeskunde bijeen om vast te stellen wat de
knelpunten waren bij preventieve niertransplantatie (PKT) en wat moet worden gedaan om de toegang tot
PKT te verbeteren
Het belang van deze kwestie is ingebed in de toenemende aantallen op de wachtlijst voor transplantaties
en de verbeterde uitkomsten die zijn aangetoond door ontvangers van PKT
Voordelen:
- Afgenomen rejectiegraad (meer overleving)
- Onderhouden werkgelegenheid van de ontvanger
- Bij jongeren: verbeterde groei en kwaliteit van leven
- Kostenbesparing door dialyse te vermijden
- Minder dialyse uberhaupt
- Minder hepatitis
2
, - Minder cardiale sustolische disfunctie (samentrekking van het hart) en hypertensie
- Minder vertraagde transplantaatfunctie
- Afgenomen hospitalisaties
Limitaties:
- Onhaalbaar om alle karakteristieken van de ontvanger in overweging te nemen, die wel invloed
zouden kunnen hebben op de uitkomst
- Residual native kidney function kan als een confounder optreden, omdat de eigen nieren niet
worden verwijderd. Echter zijn onderzoeken nog gemixt
Acces to preemptive transplantation
Er is een verschil in wie er meer toegang heeft tot pre-emptieve transplantatie. De ontvangers van PKT zijn
vaak jong, blank, hoger opgeleid (middelbare school vs. college) en niet diabetisch. Het ligt er ook aan hoe
jouw toegang tot zorg is en hoe snel je doorverwezen wordt naar een nefroloog. Als je dan doorverwezen
wordt, kan een nefroloog alsnog beslissen om PKT niet te bespreken als de patiënt een slechte gezondheid
heeft, niet therapietrouw is, meerdere medische problemen heeft, te oud is, geen verzekering voor medicatie
en een gezondheidsverzekering die niet voldoende is om de kosten van de transplantatie te verzekeren
Barriers to preemptive transplantation
Er is sprake van verschillende barrières, waaronder het geloof dat dialyse vooraf moet gaan aan
transplantatie, dat transplantatie de laatste behandeling is en de discomfort in het vragen naar een levende
donor. Ruim 27% bespreekt transplantatie pas nádat ze gestart zijn met dialyse. Vroege bewustzijn van
levende donortransplantatie lijkt geassocieerd te zijn met algehele waarschijnlijkheid van het ondergaan de
procedure
Men moet er echter rekening mee houden dat iedereen zijn/haar behoefte voor zorg anders
ervaart en niet iedereen staat er voor open om onderwezen te worden over de verschillende
behandelingsmogelijkheden voor ESRD
Increasing preemptive transplantation
We weten dat de toegang tot transplantatie evaluaties gehinderd wordt daar late verwijzingen naar
nefrologie en transplantatiecentra, laksheid van nefrologen in het voorop stellen van transplantatie aan het
begin van de behandeling en te weinig educatie over transplantatie aan het begin van de CKD-training.
Tevens speelt onduidelijkheid en financiële aspecten ook een rol
Conclusion
De optimale therapie voor patiënten met ESRD is preëmptieve niertransplantatie. Dit is te wijten aan de
functie van de allotransplantaat en niet aan de resterende nierfunctie. Verbeteringen in de toegang van
patiënten tot nefrologie en transplantatiezorg zijn nodig. Dit vereist een betere opleiding van zorgverleners,
waaronder dialyse-eenheden. Er zal ook aandacht moeten worden besteed aan gemeenschapsonderwijs over
donatie van levende wezens en aan het beleid rond de dekking van de gezondheid van levende donors
Quality of life assessed with the medical outcomes study short form 36-item health survey of patients
on renal replacement therapy: a systematic review and meta-analysis – Liem, Bosch, Arends,
Heijenbronk-Kal & Hunink
Gezondheid gerelateerde KvL is steeds belangrijker als uitkomstmeting van verschillende renal
replacement therapies (RRTs). Er is echter veel onzekerheid over de verschillen in KvL tussen hemodialyse
(HD) en peritoneale dialyse (PD) patiënten en de KvL van dialyse patiënten en en renale transplantatie
(RT) patiënten na aanpassen voor covariaten
Het doel van het onderzoek was om de gepubliceerde literatuur over de SF-36 samen te vatten als een
maatstaf voor de gezondheidsgerelateerde kwaliteit van leven van patiënten die HD, PD en RTx ontvangen.
Verder was het onze doelstelling om de SF-36-scores te vergelijken tussen behandelingsgroepen aangepast
voor leeftijd en prevalentie van diabetes als comorbiditeit
Methode
Er is hier gebruik gemaakt van een literatuurstudie, waarbij de literatuur uit verschillende databases werd
gehaald. Verder werd er gebruik gemaakt van de SF-36
3
