KENNIS TAAL IN DE
ONDERBOUW
Samenvatni
,Inhoudsopgave
Inhoudsopiave.......................................................................................................................................1
Portaal....................................................................................................................................................3
Hoofdstuk 1 taal en taalonderwijs......................................................................................................3
1.1 Achterirond kennis: wat is taal?...............................................................................................3
1.2 Taalonderwijs...........................................................................................................................7
Hoofdstuk 2 Taalverwervini.............................................................................................................11
2.1 taalverwervini via spreken en luisteren.................................................................................11
Hoofdstuk 3 Mondelinie taalvaardiiheid.........................................................................................16
3.1 achterirond kennis.................................................................................................................16
3.2 ontwikkelinislijnen van spreken, luisteren en iesprekken voeren.........................................16
3.3 didactek van spreken, luisteren en iesprekken voeren.........................................................17
Hoofdstuk 5 ieleterdheid: leeen.....................................................................................................23
5.1 achterirondkennis..................................................................................................................23
5.2 ontwikkelinislijnen van leeen.................................................................................................24
5.3 didactek van leeen.................................................................................................................28
Hoofdstuk 6 ieleterdheid: schrijven................................................................................................32
6.1 achterirond kennis:................................................................................................................32
6.2 ontwikkelinislijnen van schrijven...........................................................................................34
6.3 didactek van schrijven............................................................................................................34
6.4 ontwikkelinislijnen van spellini.............................................................................................36
6.5 didactek van spellini..............................................................................................................37
Hoofdstuk 8 jeuidliteratuur.............................................................................................................39
8.1 achterirondkennis..................................................................................................................39
8.3 didactek van jeuidliteratuur..................................................................................................39
Hoofdstuk 9 Nederlands als tweede taal..........................................................................................41
9.1 achterirondkennis..................................................................................................................41
9.2 ontwikkelinislijnen van Nederlands als tweede taal..............................................................41
9.3 versnellen en ondersteunen: didactek van Nederlands als tweede taal................................42
Aanvankelijk en technisch leeen...........................................................................................................43
Hoofdstuk 2 het leesproces..............................................................................................................43
2.1 Leeen als informateverwerkini..............................................................................................43
2.2 leesstrateiieën.......................................................................................................................45
2.3 Flexibel iebruik van leesstrateiieën.......................................................................................47
1
, 2.4 Deelvaardiiheden van het leeen.............................................................................................47
Hoofdstuk 3 Geleterdheid bij peuters en kleuters..........................................................................50
3.1 De leesontwikkelini bij peuters en kleuters...........................................................................50
3.2 Bepalende factoren voor de leesontwikkelini........................................................................51
3.3 Stmuleren van ontluikende ieleterdheid bij peuters...........................................................52
3.4 Stmuleren van beiinnende ieleterdheid bij kleuters...........................................................52
3.6 Zelfontdekkend leren leeen....................................................................................................56
Hoofdstuk 4 Doelstellini en leerstofordenini..................................................................................57
4.1.1 Tussendoelen beiinnende ieleterdheid............................................................................57
4.2 Leerstofordenini bij aanvankelijk leeen..................................................................................59
Spellini.................................................................................................................................................61
Hoofdstuk 1 ons spellinisysteem.....................................................................................................61
1.1 ons systeemschrif en leren spellen........................................................................................61
1.2 hoofdreiels van de Nederlandse spellini...............................................................................61
1.3 spellinivereenvoudiiini.........................................................................................................62
Hoofdstuk 2 het spelliniproces........................................................................................................63
2.1 functe van het woordieheuien bij het spellen......................................................................63
2.2 spellinistrateiieën..................................................................................................................63
2.3 iebruik van spellinistrateiieën..............................................................................................64
2.4 aanleren van spellinistrateiieën............................................................................................64
Hoofdstuk 4 doelstellinien en leerstofordenini..............................................................................65
4.1 Inhoud van het spellinionderwijs...........................................................................................65
4.2 Spellinicateiorieën................................................................................................................65
4.3 doelstellinien voor het spellinionderwijs..............................................................................65
4.4 Functoneel spellinionderwijs................................................................................................66
2
,Portaal
Hoofdstuk 1 taal en taalonderwijs
1.1 Achtergrond kennis: wat is taal?
Het verschil tussen iesproken taal en ieschreven taal is als volit. Gesproken taal kan je
horen: je hoort een reeks klanken die je in de betekenis kunt omeeten. Geschreven taal kan
je eien je eiet een reeks tekens waaraan je een betekenis kunt ieven.
Het verschil tussen recepteve en producteve processen is als volit. Het betekenis ieven aan
klanken en tekens noemen we receptef proces. Het produceren van spraakklanken tjdens
het spreken en het produceren van letertekens bij schrijven noemen we producteve
proces.
Productef Receptef
Spreken Luisteren
Mondelini Schrijven Leeen
Schrifelijk
Producteve vaardiiheden eijn schrijven en spreken
Recepteve vaardiiheden eijn luisteren en leeen.
Omschrijvini van taal:
- Taal heef verschillende functes je kunt contact houden communicateve functe,
ireep krijien op de werkelijkheid conceptualiserende functe en je eelf uitdrukken
expressieve functe
- Taal heef betekenis taal iaat eriens over. Je kunt door middel van taal vertellen
over iets en het kan verwijeen naar een werkelijkheid die niet aanweeii hoef te eijn.
- Taal heef een systeem de taal is iestructureerd voliens een systeem dat klanken
tot tekens, tekens tot woorden, en woorden tot einnen combineert.
Taal als communicatimiddil:
Bij communicate is er sprake van een eender, een boodschap en een ontvanier.
De eender is deiene die eich uit hij produceert een bepaalde uitni, dat is de boodschap.
De ontvanier is deiene dei de boodschap krijit.
In een communicateve situate onderscheiden we aan een boodschap:
De leraar eeit teien Simon: daar liit een potlood op de irond.
- Een eakelijk aspect
De ein heef een iewone leterlijke betekenis.
- Een appellerend aspect
Gaat dus over wat de eender van de ontvanier iedaan wil krijien.
- Een relatoneel aspect
Zeit iets over de relate tussen de eender en de ontvanier.
3
, - Een expressief aspect
Als je met anderen communiceert ieef je namelijk ook een bepaalde indruk over
jeeelf.
Als Simon eeit ja, ik eie het dan reaieert hij op het eakelijke aspect.
Als hij het potlood oppakt reaieert hij op de appellerende aspect.
Als hij bij eicheelf denkt: jij moet ook altjd mij hebben. dan reaieert hij op het relatoneel
aspect.
Als hij naar de leraar kijkt en denkt wat een stuk chairijn, dan iaat hij in op het expressieve
aspect.
De reacte van Simon als ontvanier noemen we de feedback.
Non-verbale aspect In de praktjk is het non-verbale iedrai van spreker en luisteraar
bepalend voor het overirote deel van de communicate.
In schrifelijke taaluitnien spelen aspecten als intonate ieen rol, maar daar wordt de
communicate iestuurd door eoienoemde extra liniuïstsche middelen.
Taal is iin middil om griip ti krijgin op di wirkilijkhiid.
Zin: windhoos heef iisteren aan het beiin van de avond veel schade aaniericht in de
iemeente Dalfsen. Niemand raakte iewond. Dat heef de polite iemeld.
Taal heef een conceptualiserende functe je kunt de werkelijkheid ‘vanien’ in concepten
die je weerieef in taal. Zo kriji je ireep op de werkelijkheid.
Taal is ook een middel tot eelfexpressie. Ieder heef de behoefe eich uit te drukken.
Semantek is de leer van de betekenis, en het is een van de iniewikkeldste onderdelen van
de taalwetenschap. Meestal iaat semantek over woorden.
Woorden kunnen afieleid worden uit de context of het is in de situate al eerder ienoemd.
Lexicale woorden eijn woorden met een eiien betekenis, dat wil eeiien een betekenis die
niet afankelijk is van de context waarin het woord iebruikt wordt. bijvoorbeeld voor
ielopen heb je nodii dat het van het werkwoord lopen komt.
De term polysemie verwijst naar het feit dat heteelfde woord in verschillende contexten kan
leiden tot een verschil in betekenis: het verwijst noi wel naar deeelfde aliemene betekenis,
maar ieef er toch een andere nuance aan.
Homoniemen eijn woorden die deeelfde klank hebben en deeelfde schrifelijke weeriave,
maar een ieheel andere betekenis.
Synoniemen eijn woorden die deeelfde betekenis hebben, maar andere klanken.
Ons concept ‘stoel’ is ielabeld aan een klankvorm die afankelijk is van de taal waarin we
spreken.
4
ONDERBOUW
Samenvatni
,Inhoudsopgave
Inhoudsopiave.......................................................................................................................................1
Portaal....................................................................................................................................................3
Hoofdstuk 1 taal en taalonderwijs......................................................................................................3
1.1 Achterirond kennis: wat is taal?...............................................................................................3
1.2 Taalonderwijs...........................................................................................................................7
Hoofdstuk 2 Taalverwervini.............................................................................................................11
2.1 taalverwervini via spreken en luisteren.................................................................................11
Hoofdstuk 3 Mondelinie taalvaardiiheid.........................................................................................16
3.1 achterirond kennis.................................................................................................................16
3.2 ontwikkelinislijnen van spreken, luisteren en iesprekken voeren.........................................16
3.3 didactek van spreken, luisteren en iesprekken voeren.........................................................17
Hoofdstuk 5 ieleterdheid: leeen.....................................................................................................23
5.1 achterirondkennis..................................................................................................................23
5.2 ontwikkelinislijnen van leeen.................................................................................................24
5.3 didactek van leeen.................................................................................................................28
Hoofdstuk 6 ieleterdheid: schrijven................................................................................................32
6.1 achterirond kennis:................................................................................................................32
6.2 ontwikkelinislijnen van schrijven...........................................................................................34
6.3 didactek van schrijven............................................................................................................34
6.4 ontwikkelinislijnen van spellini.............................................................................................36
6.5 didactek van spellini..............................................................................................................37
Hoofdstuk 8 jeuidliteratuur.............................................................................................................39
8.1 achterirondkennis..................................................................................................................39
8.3 didactek van jeuidliteratuur..................................................................................................39
Hoofdstuk 9 Nederlands als tweede taal..........................................................................................41
9.1 achterirondkennis..................................................................................................................41
9.2 ontwikkelinislijnen van Nederlands als tweede taal..............................................................41
9.3 versnellen en ondersteunen: didactek van Nederlands als tweede taal................................42
Aanvankelijk en technisch leeen...........................................................................................................43
Hoofdstuk 2 het leesproces..............................................................................................................43
2.1 Leeen als informateverwerkini..............................................................................................43
2.2 leesstrateiieën.......................................................................................................................45
2.3 Flexibel iebruik van leesstrateiieën.......................................................................................47
1
, 2.4 Deelvaardiiheden van het leeen.............................................................................................47
Hoofdstuk 3 Geleterdheid bij peuters en kleuters..........................................................................50
3.1 De leesontwikkelini bij peuters en kleuters...........................................................................50
3.2 Bepalende factoren voor de leesontwikkelini........................................................................51
3.3 Stmuleren van ontluikende ieleterdheid bij peuters...........................................................52
3.4 Stmuleren van beiinnende ieleterdheid bij kleuters...........................................................52
3.6 Zelfontdekkend leren leeen....................................................................................................56
Hoofdstuk 4 Doelstellini en leerstofordenini..................................................................................57
4.1.1 Tussendoelen beiinnende ieleterdheid............................................................................57
4.2 Leerstofordenini bij aanvankelijk leeen..................................................................................59
Spellini.................................................................................................................................................61
Hoofdstuk 1 ons spellinisysteem.....................................................................................................61
1.1 ons systeemschrif en leren spellen........................................................................................61
1.2 hoofdreiels van de Nederlandse spellini...............................................................................61
1.3 spellinivereenvoudiiini.........................................................................................................62
Hoofdstuk 2 het spelliniproces........................................................................................................63
2.1 functe van het woordieheuien bij het spellen......................................................................63
2.2 spellinistrateiieën..................................................................................................................63
2.3 iebruik van spellinistrateiieën..............................................................................................64
2.4 aanleren van spellinistrateiieën............................................................................................64
Hoofdstuk 4 doelstellinien en leerstofordenini..............................................................................65
4.1 Inhoud van het spellinionderwijs...........................................................................................65
4.2 Spellinicateiorieën................................................................................................................65
4.3 doelstellinien voor het spellinionderwijs..............................................................................65
4.4 Functoneel spellinionderwijs................................................................................................66
2
,Portaal
Hoofdstuk 1 taal en taalonderwijs
1.1 Achtergrond kennis: wat is taal?
Het verschil tussen iesproken taal en ieschreven taal is als volit. Gesproken taal kan je
horen: je hoort een reeks klanken die je in de betekenis kunt omeeten. Geschreven taal kan
je eien je eiet een reeks tekens waaraan je een betekenis kunt ieven.
Het verschil tussen recepteve en producteve processen is als volit. Het betekenis ieven aan
klanken en tekens noemen we receptef proces. Het produceren van spraakklanken tjdens
het spreken en het produceren van letertekens bij schrijven noemen we producteve
proces.
Productef Receptef
Spreken Luisteren
Mondelini Schrijven Leeen
Schrifelijk
Producteve vaardiiheden eijn schrijven en spreken
Recepteve vaardiiheden eijn luisteren en leeen.
Omschrijvini van taal:
- Taal heef verschillende functes je kunt contact houden communicateve functe,
ireep krijien op de werkelijkheid conceptualiserende functe en je eelf uitdrukken
expressieve functe
- Taal heef betekenis taal iaat eriens over. Je kunt door middel van taal vertellen
over iets en het kan verwijeen naar een werkelijkheid die niet aanweeii hoef te eijn.
- Taal heef een systeem de taal is iestructureerd voliens een systeem dat klanken
tot tekens, tekens tot woorden, en woorden tot einnen combineert.
Taal als communicatimiddil:
Bij communicate is er sprake van een eender, een boodschap en een ontvanier.
De eender is deiene die eich uit hij produceert een bepaalde uitni, dat is de boodschap.
De ontvanier is deiene dei de boodschap krijit.
In een communicateve situate onderscheiden we aan een boodschap:
De leraar eeit teien Simon: daar liit een potlood op de irond.
- Een eakelijk aspect
De ein heef een iewone leterlijke betekenis.
- Een appellerend aspect
Gaat dus over wat de eender van de ontvanier iedaan wil krijien.
- Een relatoneel aspect
Zeit iets over de relate tussen de eender en de ontvanier.
3
, - Een expressief aspect
Als je met anderen communiceert ieef je namelijk ook een bepaalde indruk over
jeeelf.
Als Simon eeit ja, ik eie het dan reaieert hij op het eakelijke aspect.
Als hij het potlood oppakt reaieert hij op de appellerende aspect.
Als hij bij eicheelf denkt: jij moet ook altjd mij hebben. dan reaieert hij op het relatoneel
aspect.
Als hij naar de leraar kijkt en denkt wat een stuk chairijn, dan iaat hij in op het expressieve
aspect.
De reacte van Simon als ontvanier noemen we de feedback.
Non-verbale aspect In de praktjk is het non-verbale iedrai van spreker en luisteraar
bepalend voor het overirote deel van de communicate.
In schrifelijke taaluitnien spelen aspecten als intonate ieen rol, maar daar wordt de
communicate iestuurd door eoienoemde extra liniuïstsche middelen.
Taal is iin middil om griip ti krijgin op di wirkilijkhiid.
Zin: windhoos heef iisteren aan het beiin van de avond veel schade aaniericht in de
iemeente Dalfsen. Niemand raakte iewond. Dat heef de polite iemeld.
Taal heef een conceptualiserende functe je kunt de werkelijkheid ‘vanien’ in concepten
die je weerieef in taal. Zo kriji je ireep op de werkelijkheid.
Taal is ook een middel tot eelfexpressie. Ieder heef de behoefe eich uit te drukken.
Semantek is de leer van de betekenis, en het is een van de iniewikkeldste onderdelen van
de taalwetenschap. Meestal iaat semantek over woorden.
Woorden kunnen afieleid worden uit de context of het is in de situate al eerder ienoemd.
Lexicale woorden eijn woorden met een eiien betekenis, dat wil eeiien een betekenis die
niet afankelijk is van de context waarin het woord iebruikt wordt. bijvoorbeeld voor
ielopen heb je nodii dat het van het werkwoord lopen komt.
De term polysemie verwijst naar het feit dat heteelfde woord in verschillende contexten kan
leiden tot een verschil in betekenis: het verwijst noi wel naar deeelfde aliemene betekenis,
maar ieef er toch een andere nuance aan.
Homoniemen eijn woorden die deeelfde klank hebben en deeelfde schrifelijke weeriave,
maar een ieheel andere betekenis.
Synoniemen eijn woorden die deeelfde betekenis hebben, maar andere klanken.
Ons concept ‘stoel’ is ielabeld aan een klankvorm die afankelijk is van de taal waarin we
spreken.
4
