Scheikunde samenvatting hoofdstuk 4 - Chemie Overal 3 vwo Flex boek

Scheikunde
Hoofdstuk 4 – reacties & energie

§4.1 – VERBRANDING

Vuur komt door verbranding: exotherme chemische reactie.
Chemische energie die eerst in de brandstof zat, komt vrij in de vorm van warmte en licht.
Er zijn drie voorwaarden voor een verbrandingsreactie:
- Je hebt zuurstof nodig om mee te reageren
- Je hebt een brandbare stof nodig
- Je hebt een temperatuur nodig die hoog genoeg is.
Temperatuur die nodig is voor een verbranding= ontbrandingstemperatuur. Vaak moet je eerst iets in brand
steken of je hebt enzymen die de reactie versnellen. Je kunt een brand voorkomen/bestrijden door één van de
voorwaarden weg te halen. Je moet iets dat warmer is dan 100 graden niet blussen met water in hoop om de
temperatuur te verlagen. Water gaat namelijk koken en vlam wordt alleen maar erger.
Reagens= stof waarmee je een andere stof kunt aantonen. Voorbeeld: kalkwater, oplossing wordt troebel als er
koolstofdioxide bij komt. Als je dingen verbrand gebeurt dit vaak samen met zuurstof. Bijvoorbeeld bij de
verbranding van koolstof reageert C + O2 -> CO2. En bij verbranding van waterstof H2 + O2 -> H2O.
De meeste atomen bestaan uit meerdere atoomsoorten. Bij verbranding binden atomen uit een brandstof met
zuurstofatomen.
Volledige verbranding= voldoende zuurstof aanwezig. Als er in de brandstof koolstofatomen zitten, ontstaat er
koolstofdioxide. Heeft een blauwe of kleurloze vlam.
Onvolledige verbranding= onvoldoende zuurstof aanwezig. Als er in de brandstof koolstofatomen zitten,
ontstaat er roet en/of koolstofmono-oxide. Vlam is hierbij geel door het gloeiende roet. Koolstofmono-oxide is
een erg giftig gas. Afhankelijk van de atoomsoorten worden reactieproducten gevormd.

Atoomsoort in de brandstof Volledige verbranding Onvolledige verbranding
C (koolstof) CO2 (koolstofdioxide) C of CO (roet of koolstofmono-
oxide)
H (waterstof) H2O (water) H2O (water)
S (zwavel) SO2 (zwaveldioxide) SO2 (zwaveldioxide)
O (zuurstof) Geen Geen
Bij een verbranding reageert een brandbare stof met zuurstof. Deze stoffen moeten altijd voor de pijl. Met
behulp van de tabel weet je welke reactieproducten er ontstaan. En ook als er nog een atoomsoort in de
brandstof zit. Tot slot maak je hem kloppend.
Voorbeeld: Reactie vergelijking van volledige verbranding van CS2
Koolstofdisulfide bestaat uit C en S atomen, dan kijk je bij C en S in de tabel bij volledige verbranding.
CS2 + O2 -> CO2 + SO2
Nu kloppend maken.
CS2 + 3O2 -> CO2 + 2SO2

, §4.2 – ONTLEDING

Magnesium komt voor als atoomsoort in verbindingen. Om magnesium eruit te halen moet je ontleden.
Ontledingsreactie= een reactie waarbij de beginstof reageert. Verschil tussen verbrandingsreactie en
ontledingsreactie:
- Bij ontleden is er geen zuurstof nodig, bijvoorbeeld gistcellen zuurstof is aanwezig -> verbranden glucose tot
water en koolstofdioxide.
- Geen zuurstof aanwezig -> ontleed glucose tot koolstofdioxide en alcohol.
- Bij ontleden begin je met een zuivere stof en maak je een nieuwe stof doormiddel van een chemische reactie.
- Bij scheiden begin je met een mengsel en er ontstaat geen nieuwe stof.
Voor de meeste ontledingsreacties is een energie nodig= endotherme reactie.
Ontledingsreactie onder invloed van warmte= thermolyse. Ontledingsreactie onder invloed van elektriciteit=
elektrolyse. Ontledingsreactie onder invloed van licht= fotolyse. Soms is fotolyse ongewenst en daarom zit bier
in een donker flesje.
Sommige ontledingsreacties zijn exotherm= energie komt vrij, bijvoorbeeld: NaN 3 dit ontleed zich als je een
botsing maakt en zorgt ervoor dat de airbag op geblazen wordt. Exotherme reacties moeten wel eerst op gang
komen. Bij een ontledingsreactie is er maar 1 beginstof, deze zet je voor de pijl. Er ontstaan 2 of meer
reactieproducten, deze zet je achter de pijl.
Voorbeeld 1: Maak een reactievergelijking van fotolyse van zilverchloride.
Fotolyse is een ontledingsreactie. Dus beginstof voor de pijl. Zilverchloride bestaat uit de atoomsoorten zilver
en chloride dit zet je achter de pijl.
AgCl -> Ag + Cl2
Maak hem kloppend
2AgCl -> 2Ag + Cl2
Voorbeeld 2: Maak een reactievergelijking waarbij je vlugzout (N2H8CO3) in ammoniak, koolstofdioxide en een
andere stof omzet.
Eerst zet je de bekende gegevens in de formule.
N2H8CO3 -> NH3 + CO2 + X
Dan maak je hem kloppend en het gene wat ontbreekt vul je voor de X in.
N2H8CO3 -> NH3 + CO2 + H2O
Je miste 2x H en 1x O dus vandaar H2O.

§4.3 – ENERGIE EN MILIEU

Fossiele brandstoffen= steenkool, aardolie en aardgas.
Voorraad is beperkt en bij het verbranden komen er schadelijke stoffen vrij. Roetdeeltjes worden ook wel
fijnstof genoemd. Ook ontstaat er door fossiele brandstoffen te verbranden: koolstofmono-oxide,
stikstofmono-oxide, stikstofdioxide en zwaveldioxide. Op windstille dagen blijven deze stoffen in de lucht
hangen= smog. De stikstofdioxide en zwaveldioxide verzuren de regen. Dit zure regen tasten gebouwen en de
natuur aan. Sommige planten gebruiken dit namelijk als mest. Hierdoor groeien bepaalde planten erg snel en
worden andere planten overwoekerd en die verdwijnen.
Zwaveldioxide is met 90% gedaald door:
- Roetfilters op dieselauto’s
- Auto’s die erg schadelijk zijn, zijn verboden
- Elektriciteitscentrales moeten rookgassen reinigen voordat ze de lucht in gaan
- Katalysator zorgt ervoor dat schadelijke stoffen in minder schadelijke stoffen worden omgezet
- Adblue breekt stikstofoxiden af voordat ze de lucht in gaan bij auto’s