OE 2Z 1.2 Kennis complexe kwetsbaarheid
Leerdoel 1 (30%)
Je kunt vanuit de psychopathologie de Multi morbiditeit van langdurige
complexe kwetsbaarheid in een casus herkennen en voorbereiden
- Je herkent de onderstaande ziektebeelden:
Neurobiologische ontwikkelingsstoornissen , persoonlijkheidsstoornissen, angst- en obsessieve
stoornissen, stemmingsstoornissen, schizofreniespectrum, verslaving, neurocogniteve stoornissen en
ouderenpsychiatrie, impuls –en gedragsstoornissen en LVB.
- Je kunt uitleggen wanneer er sprake is van Mult- morbiditeit en dit onderbouwen met theorie.
- Je kunt(bouwstenen van) efecteve behandelmethoden voor bovengenoemde aandoeningen/
stoornissen en probleemgedrag beschrijven.
Neurobiologische ontwikkelingsstoornissen
Bij neurobiologische ontwikkelingsstoornissen gaat het om problemen in de ontwikkeling, waarbij
hersenafwijkingen een belangrijke rol spelen. Ze beginnen in de kindertjd, maar duren vaak tot in de
volwassenheid voort. De belangrijkste zijn: verstandelijke beperking, autssespeetrusstoornis,
ADHD en testoornissen.
Verstandelijk beperking
Mensen met een verstandelijke beperking hebben een lager IQ en zijn in meer of mindere mate in
staat zich zelfstandig te handhaven in de samenleving. Een verstandelijke beperking treed op vanaf
de geboorte of begint in de jeugd.
Licht IQ van 50 tot 70
Matg IQ van 35 tot 50
Ernstg IQ van 20 tot 35
Zeer ernstg IQ onder de 20
Autssespeetrusstoornis (ASS)
Autsmespectrumstoornis gaat gepaard met tekortkomingen in sociale communicate, beperkte,
stereotepe gedragspatronen en eenzijdige belangstelling. bognitef-gedragstherapeutsche
technieken leren patinten vooral om te gaan met de beperkingen.
ADHD
Mensen met ADHD zijn onrustg, chaotsch en ongeorganiseerd, waardoor zij dikwijls negateve
reactes oproepen. Medicate kan iemand toegankelijker maken voor cogniteve gedragstherapie en
een helder gestructureerde omgeving kan het verloop gunstg beenvloeden.
Tiestoornissen (waaronder het touretesyndroom) worden gekenmerkt door onopzetelijke,
herhaalde motorische bewegingen of verbale uitngen. Naast sommige antpsychotca en clonidine
gebruikt men als behandeling cognitef-gedragstherapeutsche technieken.
,Persoonlijkheidsstoornissen
Persoonlijkheidsstoornis: een patroon van gedragingen, gedachten en gevoelens met ernstge
gevolgen voor relates, werk en sociale contacten.
Meest voorkosende persoonlijkheidsstoornissen:
- Bordeline
- Narcistsche persoonlijkheidsstoornis
- Theatrale persoonlijkheidsstoornis (Hunkeren naar opwinding)
- Obsessief- cumpulsieve persoonlijkheidsstoornis (star mbt voedsel)
- Afankelijke persoonlijkheidsstoornis (onvermogen zich te redden zonder familie)
Cluster A Cluster B Cluster C
Deze mensen zijn vaak wat Deze mensen zijn tamelijk Deze mensen zijn vaak wat
excentriek en kunnen op impulsief en vinden het vaak angstg: Zij zijn wat bang om
andere wat vreemd/apart moeilijk om met hun emotes relates aan te gaan of juist om
overkomen. Zij leven relatef om te gaan. mensen te verliezen. Zij
alleen, geesoleerd. Hebben vermijden liever
weinig contact met anderen en confictsituates en hebben
zullen niet zo snel hulp zoeken. vaak moeite om zelfstandig in
het leven te staan.
Binnen dit cluster vallen: Binnen dit cluster vallen: Binnen dit cluster vallen:
- Paranoede - Borderline - Vermijdende
persoonlijkheidsstoornis persoonlijkheidsstoornis persoonlijkheidsstoornis
- Schizoede- - Antsociale- - Afankelijke-
persoonlijkheidsstoornis persoonlijkheidsstoornis persoonlijkheidsstoornis
- Schizo typische - Histrionische- - Dwangmatge-
persoonlijkheidsstoornissen persoonlijkheidsstoornis persoonlijkheidsstoornis
- Narcistsche-
persoonlijkheidsstoornis
Angst- en obsessieve stoornissen
Angst is een onaangename emote, die optreedt wanneer mensen een situate als bedreigend
ervaren. Van oorsprong is het een sterke drijfveer om zo snel mogelijk aan een gevaarlijke situate te
ontkomen door te vechten, vluchten of zich doodstl te houden.
Agorafobie: Wanneer je last hebt van agorafobie heb je angst voor bepaalde plekken en situates,
zoals drukke winkels of volle bioscoopzalen. Je bent bang dat je de plek niet zomaar kunt verlaten of
dat je niet geholpen kan worden als je in paniek raakt. Je gaat de plekken die jou angst aanjagen
vermijden om de angst maar niet te hoeven voelen en de paniekaanvallen te vermijden. Je wilt je
vertrouwde, rustge omgeving het liefste niet verlaten.
Dwangstoornis (obsessieve stoornis): Wanneer je last hebt van terugkerende dwanggedachten
en/of dwanghandelingen kan het zijn dat je last hebt van een dwangstoornis. Je kan bijvoorbeeld van
jezelf voortdurend moeten controleren of je het gas wel hebt uitgedraaid. Een dwangstoornis kan je
dagelijkse leven fink verstoren. Door je dwanghandelingen en gedachten kan je je bijvoorbeeld
slecht concentreren en heb je minder tjd voor een sociaal leven.
Gegeneraliseerde angststoornis: Wanneer je een gegeneraliseerde angststoornis (GAS) hebt, pieker
je constant over kleine dagelijkse gebeurtenissen. Je piekert bijvoorbeeld over geld, je prestates op
, je werk, je gezondheid en over het welzijn van je familie. Dit hevige piekeren staat niet in verhouding
tot wat er aan de hand is. Maar jij ervaart dit als zeer reile zorgen, die het grootste deel van je dag of
week in beslag nemen.
Paniekstoornis: Wanneer je regelmatg last hebt van paniekaanvallen, kan er sprake zijn van een
paniekstoornis. Deze paniekaanvallen hebben invloed op je dagelijkse leven. Het hebben van een
paniekaanval is zeer hefig, je kan elke moment worden overvallen door een zeer hevige angst. Je
vreest steeds vaker dat je een nieuwe aanval krijgt. Je ontwikkelt een angst voor de angst.
Wanneer je een paniekstoornis hebt, ontwikkel je daarbij vaak ook agorafobie. Je vermijdt steeds
meer de plekken die je in verband brengt met jouw paniek. Vaak zijn dit plekken waar het druk is en
waar je niet makkelijk weg kan, zoals een supermarkt, een bioscoop of een restaurant.
PTSS: Wanneer je na het meemaken van een schokkende gebeurtenis last hebt van herbelevingen,
prikkelbaarheid, angstgevoelens of nachtmerries dan kan het zijn dat je een Postraumatsche
Stressstoornis hebt (PTSS). Klachten na een traumatsche gebeurtenis gaan bij een groot deel van de
mensen geleidelijk over. Zij verwerken het trauma. Wanneer je een PTSS hebt, heb je het trauma niet
verwerkt. Je houdt klachten of krijgt jaren later ineens klachten. Je kunt overdreven waakzaam zijn,
je snel bedreigd voelen en je daardoor terugtrekken. Ook kan je zaken die je aan het trauma
herinneren gaan vermijden.
Soeiale fobie: Wanneer je last hebt van een sociale fobie, heb je angst voor sociale situates. Zo ga je
bijvoorbeeld etentjes, vergaderingen en feestjes het liefst uit de weg. Je maakt je in deze sociale
situates erg druk over wat anderen van je denken. Je bent bang dat ze je negatef beoordelen. Vaak
ben je ook bang dat jij je gek gaat gedragen. Door deze angsten ga je de gevreesde sociale situates
vermijden.
Speeifieke fobie: Bij een specifeke fobie heb je een grote, irratonele angst voor bepaalde objecten,
dieren of situates. Je kunt bijvoorbeeld erg bang zijn voor spinnen. Deze angst kan zo hefig zijn dat
je een paniekaanval krijgt. Ook de gedachte aan een spin kan al hefige angstgevoelens oproepen.
Angststoornis door een siddel: Een angststoornis door een middel, is een angststoornis die
voortkomt uit middelen gebruik of de ontwenning hiervan. Hierbij kan je denken aan harddrugs,
alcohol, cafeene of bepaalde medicate. Wanneer je hier last van hebt, heb je hevige angstklachten
die ernstger zijn dan de angstsymptomen die horen bij de intoxicate of de ontwenning van het
middel [ bITATION Len \l 1043 ].
Stemmingsstoornissen
Stessingsstoornissen zijn een langdurige ontregeling van de gemoedstoestand. Het gaat hierbij om
neerslachtgheid of juist overmatge opgewektheid. Stemmingsstoornissen uiten zich doorgaans in
gevoelsmatge, lichamelijke en gedragsmatge kenmerken en houden verband met de manier van
denken. Stemmingsstoornissen zijn verschillend ingedeeld.
Disrupteve stessingsdisregulatestoornis is een nieuwe classifcate binnen de DSM-5. De
classifcate kan worden toegekend aan kinderen met een leefijd tussen de 6 en 18 jaar met ernstge
chronische prikkelbaarheid en frequente drifbuien.
Depressieve stoornis verwijst naar een gemoedstoestand met een ernstg terneergeslagen
stemming. Mensen die depressief zijn, zijn meestal erg somber, kunnen niet of minder genieten en
voelen zich lusteloos en futloos. In ernstge gevallen kan een depressie ook lijken op demente.
Vaak hebben mensen last van slaapproblemen, zelfverwaarlozing, gewichtsverlies en piekeren veel
met daarbij negateve gedachtes. Tot slot is er ook een voortdurende gedachte aan de dood.
Leerdoel 1 (30%)
Je kunt vanuit de psychopathologie de Multi morbiditeit van langdurige
complexe kwetsbaarheid in een casus herkennen en voorbereiden
- Je herkent de onderstaande ziektebeelden:
Neurobiologische ontwikkelingsstoornissen , persoonlijkheidsstoornissen, angst- en obsessieve
stoornissen, stemmingsstoornissen, schizofreniespectrum, verslaving, neurocogniteve stoornissen en
ouderenpsychiatrie, impuls –en gedragsstoornissen en LVB.
- Je kunt uitleggen wanneer er sprake is van Mult- morbiditeit en dit onderbouwen met theorie.
- Je kunt(bouwstenen van) efecteve behandelmethoden voor bovengenoemde aandoeningen/
stoornissen en probleemgedrag beschrijven.
Neurobiologische ontwikkelingsstoornissen
Bij neurobiologische ontwikkelingsstoornissen gaat het om problemen in de ontwikkeling, waarbij
hersenafwijkingen een belangrijke rol spelen. Ze beginnen in de kindertjd, maar duren vaak tot in de
volwassenheid voort. De belangrijkste zijn: verstandelijke beperking, autssespeetrusstoornis,
ADHD en testoornissen.
Verstandelijk beperking
Mensen met een verstandelijke beperking hebben een lager IQ en zijn in meer of mindere mate in
staat zich zelfstandig te handhaven in de samenleving. Een verstandelijke beperking treed op vanaf
de geboorte of begint in de jeugd.
Licht IQ van 50 tot 70
Matg IQ van 35 tot 50
Ernstg IQ van 20 tot 35
Zeer ernstg IQ onder de 20
Autssespeetrusstoornis (ASS)
Autsmespectrumstoornis gaat gepaard met tekortkomingen in sociale communicate, beperkte,
stereotepe gedragspatronen en eenzijdige belangstelling. bognitef-gedragstherapeutsche
technieken leren patinten vooral om te gaan met de beperkingen.
ADHD
Mensen met ADHD zijn onrustg, chaotsch en ongeorganiseerd, waardoor zij dikwijls negateve
reactes oproepen. Medicate kan iemand toegankelijker maken voor cogniteve gedragstherapie en
een helder gestructureerde omgeving kan het verloop gunstg beenvloeden.
Tiestoornissen (waaronder het touretesyndroom) worden gekenmerkt door onopzetelijke,
herhaalde motorische bewegingen of verbale uitngen. Naast sommige antpsychotca en clonidine
gebruikt men als behandeling cognitef-gedragstherapeutsche technieken.
,Persoonlijkheidsstoornissen
Persoonlijkheidsstoornis: een patroon van gedragingen, gedachten en gevoelens met ernstge
gevolgen voor relates, werk en sociale contacten.
Meest voorkosende persoonlijkheidsstoornissen:
- Bordeline
- Narcistsche persoonlijkheidsstoornis
- Theatrale persoonlijkheidsstoornis (Hunkeren naar opwinding)
- Obsessief- cumpulsieve persoonlijkheidsstoornis (star mbt voedsel)
- Afankelijke persoonlijkheidsstoornis (onvermogen zich te redden zonder familie)
Cluster A Cluster B Cluster C
Deze mensen zijn vaak wat Deze mensen zijn tamelijk Deze mensen zijn vaak wat
excentriek en kunnen op impulsief en vinden het vaak angstg: Zij zijn wat bang om
andere wat vreemd/apart moeilijk om met hun emotes relates aan te gaan of juist om
overkomen. Zij leven relatef om te gaan. mensen te verliezen. Zij
alleen, geesoleerd. Hebben vermijden liever
weinig contact met anderen en confictsituates en hebben
zullen niet zo snel hulp zoeken. vaak moeite om zelfstandig in
het leven te staan.
Binnen dit cluster vallen: Binnen dit cluster vallen: Binnen dit cluster vallen:
- Paranoede - Borderline - Vermijdende
persoonlijkheidsstoornis persoonlijkheidsstoornis persoonlijkheidsstoornis
- Schizoede- - Antsociale- - Afankelijke-
persoonlijkheidsstoornis persoonlijkheidsstoornis persoonlijkheidsstoornis
- Schizo typische - Histrionische- - Dwangmatge-
persoonlijkheidsstoornissen persoonlijkheidsstoornis persoonlijkheidsstoornis
- Narcistsche-
persoonlijkheidsstoornis
Angst- en obsessieve stoornissen
Angst is een onaangename emote, die optreedt wanneer mensen een situate als bedreigend
ervaren. Van oorsprong is het een sterke drijfveer om zo snel mogelijk aan een gevaarlijke situate te
ontkomen door te vechten, vluchten of zich doodstl te houden.
Agorafobie: Wanneer je last hebt van agorafobie heb je angst voor bepaalde plekken en situates,
zoals drukke winkels of volle bioscoopzalen. Je bent bang dat je de plek niet zomaar kunt verlaten of
dat je niet geholpen kan worden als je in paniek raakt. Je gaat de plekken die jou angst aanjagen
vermijden om de angst maar niet te hoeven voelen en de paniekaanvallen te vermijden. Je wilt je
vertrouwde, rustge omgeving het liefste niet verlaten.
Dwangstoornis (obsessieve stoornis): Wanneer je last hebt van terugkerende dwanggedachten
en/of dwanghandelingen kan het zijn dat je last hebt van een dwangstoornis. Je kan bijvoorbeeld van
jezelf voortdurend moeten controleren of je het gas wel hebt uitgedraaid. Een dwangstoornis kan je
dagelijkse leven fink verstoren. Door je dwanghandelingen en gedachten kan je je bijvoorbeeld
slecht concentreren en heb je minder tjd voor een sociaal leven.
Gegeneraliseerde angststoornis: Wanneer je een gegeneraliseerde angststoornis (GAS) hebt, pieker
je constant over kleine dagelijkse gebeurtenissen. Je piekert bijvoorbeeld over geld, je prestates op
, je werk, je gezondheid en over het welzijn van je familie. Dit hevige piekeren staat niet in verhouding
tot wat er aan de hand is. Maar jij ervaart dit als zeer reile zorgen, die het grootste deel van je dag of
week in beslag nemen.
Paniekstoornis: Wanneer je regelmatg last hebt van paniekaanvallen, kan er sprake zijn van een
paniekstoornis. Deze paniekaanvallen hebben invloed op je dagelijkse leven. Het hebben van een
paniekaanval is zeer hefig, je kan elke moment worden overvallen door een zeer hevige angst. Je
vreest steeds vaker dat je een nieuwe aanval krijgt. Je ontwikkelt een angst voor de angst.
Wanneer je een paniekstoornis hebt, ontwikkel je daarbij vaak ook agorafobie. Je vermijdt steeds
meer de plekken die je in verband brengt met jouw paniek. Vaak zijn dit plekken waar het druk is en
waar je niet makkelijk weg kan, zoals een supermarkt, een bioscoop of een restaurant.
PTSS: Wanneer je na het meemaken van een schokkende gebeurtenis last hebt van herbelevingen,
prikkelbaarheid, angstgevoelens of nachtmerries dan kan het zijn dat je een Postraumatsche
Stressstoornis hebt (PTSS). Klachten na een traumatsche gebeurtenis gaan bij een groot deel van de
mensen geleidelijk over. Zij verwerken het trauma. Wanneer je een PTSS hebt, heb je het trauma niet
verwerkt. Je houdt klachten of krijgt jaren later ineens klachten. Je kunt overdreven waakzaam zijn,
je snel bedreigd voelen en je daardoor terugtrekken. Ook kan je zaken die je aan het trauma
herinneren gaan vermijden.
Soeiale fobie: Wanneer je last hebt van een sociale fobie, heb je angst voor sociale situates. Zo ga je
bijvoorbeeld etentjes, vergaderingen en feestjes het liefst uit de weg. Je maakt je in deze sociale
situates erg druk over wat anderen van je denken. Je bent bang dat ze je negatef beoordelen. Vaak
ben je ook bang dat jij je gek gaat gedragen. Door deze angsten ga je de gevreesde sociale situates
vermijden.
Speeifieke fobie: Bij een specifeke fobie heb je een grote, irratonele angst voor bepaalde objecten,
dieren of situates. Je kunt bijvoorbeeld erg bang zijn voor spinnen. Deze angst kan zo hefig zijn dat
je een paniekaanval krijgt. Ook de gedachte aan een spin kan al hefige angstgevoelens oproepen.
Angststoornis door een siddel: Een angststoornis door een middel, is een angststoornis die
voortkomt uit middelen gebruik of de ontwenning hiervan. Hierbij kan je denken aan harddrugs,
alcohol, cafeene of bepaalde medicate. Wanneer je hier last van hebt, heb je hevige angstklachten
die ernstger zijn dan de angstsymptomen die horen bij de intoxicate of de ontwenning van het
middel [ bITATION Len \l 1043 ].
Stemmingsstoornissen
Stessingsstoornissen zijn een langdurige ontregeling van de gemoedstoestand. Het gaat hierbij om
neerslachtgheid of juist overmatge opgewektheid. Stemmingsstoornissen uiten zich doorgaans in
gevoelsmatge, lichamelijke en gedragsmatge kenmerken en houden verband met de manier van
denken. Stemmingsstoornissen zijn verschillend ingedeeld.
Disrupteve stessingsdisregulatestoornis is een nieuwe classifcate binnen de DSM-5. De
classifcate kan worden toegekend aan kinderen met een leefijd tussen de 6 en 18 jaar met ernstge
chronische prikkelbaarheid en frequente drifbuien.
Depressieve stoornis verwijst naar een gemoedstoestand met een ernstg terneergeslagen
stemming. Mensen die depressief zijn, zijn meestal erg somber, kunnen niet of minder genieten en
voelen zich lusteloos en futloos. In ernstge gevallen kan een depressie ook lijken op demente.
Vaak hebben mensen last van slaapproblemen, zelfverwaarlozing, gewichtsverlies en piekeren veel
met daarbij negateve gedachtes. Tot slot is er ook een voortdurende gedachte aan de dood.
