Literatuur Diagnosteek &kInterventee:kLeerproblemen
Inhoudsopgave
Diagnosteekenkbehandeling...................................................................................................................2
V &KkHoofdstuek1.kDiagnostsshkproseskinkhetkonderwijse:kdekrolkvanksontextastoren,k
veranderbaarheidkenkpositevekelementen.........................................................................................2
Bosmans,kClaes,kBijtebierk &kNoensk(2014).kDekempirissheksysluskalskformeelkmodelkvank
diagnostsshkhandelen........................................................................................................................8
Kleinek(2001).kIntegralekleerlingbegeleidinge:keenksontnuüm...........................................................10
Taalk(2009).kEenksyslisshkmodelkvankintervente...............................................................................12
Intelligente,kweregeheugenkenkaandashtsprosessen...........................................................................15
V &KkHoofdstuek5.kIntelligente.........................................................................................................15
V &KkHoofdstuek6.kLeervermogen.....................................................................................................21
V &KkHoofdstuek17.kLeerlingenkmetkeenklishtkverstandelijeekbepereing............................................23
V &KkHoofdstuek18.kBegaafdekleerlingen...........................................................................................27
Nisbet,kAronson,kBlair,kDiseens,kFlynn,kHalpernk &kTureheimerk(2012).kIntelligensee:kNewkfndingsk
andktheoretsalkdevelopments..........................................................................................................33
Hoogeveenk(2009).kHoogbegaafdheid..............................................................................................36
V &KkHoofdstuek7.kAandashtsprosessen...........................................................................................38
Swansonk &kAllowayk(2012).kWoreingkmemory,klearning,kandkasademiskashievement.....................40
Teshnisshklezenkenkspellen...................................................................................................................44
V &KkHoofdstuek3.kTeshnisshklezenkenkspellen..................................................................................44
Struiesma,kvankderkLeijk &kVieijra.kDiagnosteekvankteshnisshklezenkenkaanvaneelijekspellen.k
Hoofdstuek4kenk5..............................................................................................................................48
Landerlketkal.k(2013).kPredistorskofkdevelopmentalkdyslexiakinkEuropeankorthographieskwithkvaryingk
somplexity........................................................................................................................................56
StshtngkDyslexiekNederlandk(2016).kBroshurekvankdekStshtngkDyslexiekNederlandk(SDN)............57
StshtngkDyslexiekNederlandk(2008).kDiagnosteekenkindisatestellingkvankdyslexiekenk
dyslexiebehandeling.........................................................................................................................59
DekJongk(2014).kVerelaringenkvankdyslexiee:kImplisateskvoorkdeksamenstellingkvankeenkdyslexiek
typerendkprofel................................................................................................................................60
DekGrootk &kvankdenkBosk(2014).kVisuelekaandashtkbijkeneelvoudigekenksomorbidekdyslexie...........61
Brandenburgketkal.k(2014).kWoreingkmemorykinkshildrenkwithklearningkdisabiliteskinkreadingkversusk
spellinge:kSearshingkforkoverlappingkandkspesifsksognitvekfastors....................................................63
Hennemank(2000).kClassifsatekvankfouten......................................................................................64
Reeenen................................................................................................................................................66
V &KkHoofdstuek2.kReeenen...............................................................................................................66
Ruijssenaars,kvankLuitk &kvankLieshoutk(2006).kReeenproblemenkenkdyssalsulie.kHoofdstuek9kenk10 69
,Literatuur Diagnosteek &kInterventee:kLeerproblemen
VankLuit,kBloemert,kGanzingak &kMönshk(2012).kProtosolkDyssalsuliee:kDiagnosteekvoork
Gedragsdeseundigen.kHoofdstuek1,k2,k3,k4kenk5...............................................................................76
Kuhnk(2015).kDevelopmentalkdyssalsuliae:kNeurobiologisal,ksognitve,kandkdevelopmentalk
perspestves......................................................................................................................................82
Bartelet,kAnsari,kVaessenk &kBlomertk(2014).kCognitveksubtypeskofkmathematssklearningkdifsultes
inkprimarykedusaton........................................................................................................................84
Moll,kLanderl,kSnowlingk &kSshulte-Kornek(2018).kUnderstandingksomorbiditykofklearningkdisorderse:k
tase-dependentkestmateskofkprevalense.........................................................................................87
Taalontwieeelingkenkbegrijpendklezen..................................................................................................89
V &KkHoofdstuek4e:kTaalontwieeelingkenktaalproblemen....................................................................89
Caink &kOaehillk(2006).kProfleskofkshildrenkwithkspesifskreadingksomprehensionkdifsultes...........92
Hirsshk(2003).kReadingksomprehensionkrequireskenowledgek–kofkwordskandkthekWorld..................94
Lesemank &kHamersk(2007).kBegrijpendklezen...................................................................................95
Natonk &kNorburyk(2005).kWhykreadingkfails,kinsightkfromkdevelopmentalkdisorders.......................98
Diagnostiek en behandeling
V&K Hoofdstuk 1. Diagnostisch proces in het onderwijs: de rol van
contextfactoren, veranderbaarheid en positieve elementen
Diagnosteekeentkeenkdoele:khetkbeantwoordenkvankeenkvraagkenkhetknemenkvankeenkbeslissingkinkdatkeader.k
Behalvekeenkdoel,keentkdiagnosteekooekeenkprosesverloopkdatkvankbeginktotkeindktekbesshrijvenkis.k
1. Diagnostsshe vraagstellingen en prosedures
1.1 Typen diagnosteek doelen, functes en vraagstellingen
Bijkversshillendekauteurskzijnkversshillendekrijtjeskmetkbegrippenktekvinden.k
Rispens,kCarlierkenkSshoorlk(1990)kbijvoorbeeldkonderssheidenkdekvolgendekdoelenkofkfunsteskvankdiagnosteee:k
(a)kprobleemoplossing,k(b)kplaatsing,k(s)kseleste,k(d)kslassifsatekenk(e)kevaluate.kDoelk(a)kversshiltk
fundamenteelkvankdekanderekviere:khetkdoelkvankprobleemoplossingksorrespondeertknamelijekmetkeenkbrede,k
openkprobleemstelling,kterwijlkdekdoelenk(b)kt/mk(e)kbetreeeingkhebbenkopksmallere,kspesifeeerek
probleemstellingen.kDitkzorgtkooekvoorkeenkversshilkinkdiagnostsshekwerewijzee:kvankeenksomplexek
diagnostsshekprosedureknaarkeenkbeperetkaantalkalternatevenkomktotkeenkbesluitktekeomen.k
BijkDekBruynketkal.k(2003)kenkPameijerk &kVankBeueeringk(2015)ktrefenkweksoortgelijeekindelingenkaan,kmaarkdank
gepresenteerdkalskdiagnostsshekvraagstellingen.kDriektypenkvraagstellingene:kondereennend,kverelarendkenk
indiserendk(ofkadviesgerisht).kDaarnaastkonderssheidenkPameijerkenkVankBeueeringknogkeenkanderekvormkvank
indiserendekdiagnostee,knamelijekveranderingsgerishtekdiagnostee.kDitkhoudtkinkdatkerkreedskgedurendekhetk
diagnostsshkproseskalkzishtkwordtkgeeregenkopkwatkeansrijeekinterventeskzijn.kDekBruynketkal.knoemenknogkeenk
vierdektypekdatkaankdekanderekdriekvoorafkgaate:kverhelderendekdiagnostee.k
VankAarlekheefknogktweektypenkdiagnosteee:kpreventevekdiagnosteek(gaatkvoorafkaankindividuelekdiagnostee)k
enkbegeleidingsgerishtekdiagnostee.k
Daarnaastkwordtkdoorkversshillendekauteurskooekdekevaluatevekdiagnosteekonderssheiden.kEvaluatektjdenskde
intervente,kmonitoring,kiskeropkgerishtkomkopkgezetektjdenkvastktekstellenkofkdekinterventekwelkwordtk
uitgevoerdkzoalskgeplandkenkofkdekvoorlopigekefestenkwelkinkdekgoedekrishtngkgaankenkovereenstemmenkmetk
dekverwashtng.kEvaluateknakafoopkvankdekinterventekvindtkplaatskomkhetkuiteindelijeekefestkvankdekaanpaekte
bepalen.k
1.2 Wat is het eindproduct dan wel antwoord bij de verschillende vraagstellingen?
,Literatuur Diagnosteek &kInterventee:kLeerproblemen
Verhelderendekdiagnosteee:keenkordeningkvankdekelashtenkdiekdeksliëntkondersshrijfkenkhereentkenkwaaropk
dienskhulpvragenkbetreeeingkhebben.
Ondereennendekvraagstellinge:kversshillendeksoortenkmogelije;
- Eenkobjestevekbesshrijvingkvankaard,komvangkenkernstkvankeenkspesifeekprobleem.
- Eenkniveaubepalingkvankbepaaldekontwieeelingsgebiedenkofksshoolsekvaardigheden.
- Deksategoriekofkstoorniskwaartoekhetkprobleemgedragkvankdeksliëntkvolgenskeenkslassifsatesysteemk
behoort.k
Preventevekdiagnosteee:kniveaubepalingkmetkalskdoelkhetkvoortjdigksignalerenkvankashterstanden,kzodatkhetk
ontstaankvankproblemenkisktekvooreomenkdoorkmiddelkvankextrakondersteuningk(ooekwelkpreventevek
ssreening).k
Verelarendekdiagnosteee:ksamenhangendkbeeldkwaarinkéénkofkmeerksonditeskmetkeenkbepaaldekmatekvank
waarsshijnlijeheidkalskverelaringkvoorkhetkprobleemkgelden,kdatkwilkzeggenkeenkbijdragekhebbenkgeleverdkaank
hetkontstaankdankwelkaankhetkinkstandkhoudenkvankdekproblematssheksituate.k
Indiserendek(adviesgerishte)kvraagstellinge:keenkuitspraaekdankwelkantwoordkopkdekhulpvraagkoverkempirisshken/
ofktheoretsshkonderbouwdekaanbevelingenkvoorkéénkofkmeerkmogelijeekinterventeskofksomskooekdeksonslusiek
datkeenkbepaaldekinterventeknietkwenselijekofknodigkis.k
- Bijkbegeleidingsgerishtekvraagstellinge:kgerishtkopkeenkuitspraaekoverkdekspesifeeekonderwijsbehoefenk
vankeenkeindkenkdekhiermeeksamenhangendekondersteuningsbehoefenkvankzijnkopvoeders.
- Bijkveranderingsgerishtekvraagstellinge:kdekdaadwereelijeekveranderbaarheidkvankbepaaldkgedragkvank
hetkeindkenkdienskopvoederskonderkinvloedkvankeenkbepaaldekintervente,kalsmedekoverkdek
handelingsruimtekvankdekopvoederskinkditkeader.k
1.3 Conclusie
Diagnostsshekvraagstellingstypenkenk(sub)doelenkinkshronologisshekvolgordee:
Probleemoplossingk(2kt/mk6) Indiseringkinkruimekzink(5kenk6)
1.kSsreeningk 2.k 3.kOndereenningk 4.k 5.k 6.kBegeleidingk 7.kEvaluate
Verhelderin Verelarin Indiserin
gk gk gkinkengek
zink
1a.k 3a.k 5a.k 6a.kinvullingk 7a.k
niveaubepalin probleembesshrijvin plaatsing begeleiding tussentjdsek
g g bijstelling
3b.kniveaubepaling 5b.k 6b.ktaxatek 7b.k
seleste veranderbaarhei efestbepaling
d
3s.kslassifsate
2. Fasen en stappen in versshillende diagnostsshe prosedures
Dekversshillendekdiagnostsshekprosedureskbaserenkzishkinkmeerkofkminderekmatekopkdekempirissheksysluskvank
DekGrootk(1961).k
Versshillenktussenkdekdiagnostsshekprosedurese:k
- VolgenskDekBruynkdienenkhypothesenkvooralkgebaseerdktekzijnkopkalgemenekwetensshappelijekeennis,k
waardoorkerkeenknadruekligtkopkdekdedustevekfasekvankdekempirissheksyslus.kRispensketkal.kzienk
daarentegenkooekeenkbelangrijeekrolkweggelegdkvoorkdekbesshiebarekvoorinformatekoverkhetk
probleemk(industevekfase).k
- Aansluitngktussenkdiagnosteekenkbegeleiding.k
- Uitwereingkinksonsretekaanwijzingenkenkvoorbeelden.k
Stappenks.q.kfasenkinkdekdiversekdiagnostsshekprosedurese:
ProsesmodelkDiagnostee RegulatevekCyslus Diagnostssheksyslus HGD
Rispensketkal.k(1990) Taek &kVeerman/Taek &kBegeerk(2014) DekBruynketkal.k(2003) Pameijerk &kVankBeueeringk(2015)
1 Klashten Aanmelding Klashtanalyse Intakefase :
Intaee Intaee Vraagkaanmelder Informatekverzamelen
Exploratekvankhetkverhaal Ssreening Vraagstelling Diagnostsshekvraagstellingenk
Hulpvraag (probleemhereenning) (verhelderend) verhelderen
Samenwereingkstarten
2 Informatekuitkverhaal Teamoverleg: Probleembesshrijving Strategiefase:
Patroonhereenning Voorlopigekindisatestelling Clusteringk Besshrijven
(voorlopigekprobleemdefniëring) (ondereennend) Clusteren
Keuzekdiagnostsshktrajestkn.a.v.k
,Literatuur Diagnosteek &kInterventee:kLeerproblemen
vraagstellingenksliëntkenk
diagnostsus
3 Rishtnggevendekhypothesen Gericht onderzoek: Voorlopigkdiagnostsshk Hypothesenkenkrelevantek
Onderzoeeshypothesen (optoneel) denesshema onderzoeesvragenk(globaal)
Operatonaliseringkink Naderekpresiseringkvankhetkprobleem Diagnostsshekhypothesen Onderzoeksfase:
variabelen Toetsingkvankhypothesen Onderzoeesmiddelen (optoneel)
Toetsing Toetsingssriteria Onderzoeesvragenk(spesifee)kenk
Toetsing onderzoeesmiddelen
(verelarend) Toetsingssriteria
Toetsingkhypothesenkenk
beantwoordingkonderzoeesvragen
4 Afwegingkvankdekhypothesen Integrate: Integrate Integrate/aanbevelingsfase:
Idiografsshektheorie Opstellenkvankeenktheoriekoverkhetk Samenvatendkbeeld Integratefkbeeld
individuelekgeval
(meerkdefnitevekprobleemdefniëring)
5 Handelingsalternateven Interventedoelen Indisatestellingk Integrate/aanbevelingsfase:
Operatonaliserenkinksriteria Inventariserenkhandelingsmogelijeheden (indiserend) Doelenkvankinterventekenkeeuzek
Toetsing Afwegenkvankhandelingsmogelijeheden vankwenselijeekaanbeveling(en)
Afwegingkalternateven
6 Spesifsatekhandelingsplan Planning Adviseren Adviesfase:
Handelingsvoorstel Informateoverdrasht
Advies Overleg
Keuzekenkuitwereingkadvies
Afspraeenkevaluate
7 (Uitvoerenkplan) Intervente:
Uitvoerenkbehandeling
Monitoring
Bijstellenkbehandeling
8 Evaluate Evaluate:
(hertoetsing) Postmetng
Followkup
2.1 Screening versus gericht diagnostsch onderzoee
Hetkdoelkvankssreeningkiskomkinkeenkeortktjdsbesteekeenkoverzishtktekvererijgenkvankdiversekdomeinenkofk
aspestenkvankhetkfunstonerenkenkdekrelatefkstereekenkzwaeeekelementenkhierin.kEenkdergelijeekssreeningkeank
buitenkdeksontextkvankindividueelkdiagnostsshkonderzoeekinkhetkeaderkvankpreventekplaatsvinden.kMenkiskhierk
duskopkzoeeknaarkeinderenkmetkeenkverhoogdkrisisokopkhetkontwieeelenkvankproblemen.kInkhetkonderwijse:k
leerlingvolgsystemen.k
Daarnaastkwordtkdektermkssreeningkooekbinnenkdeksontextkvankindividuelekdiagnosteekgebruietkvoorkhetk
inwinnenkvankzogenaamdekbredeband-informatekterkvereenningkvankdekproblemateekvankeenkindividueelkeind.
Dezekinformatekwordtkinkhetkbeginkvankhetkdiagnostsshekproseskverzameld.kSsreeningsonderzoeekversshafk
eenkeerstek(globale)kindruekvankdekaard,kernstkenkomvangkvankdekproblematee,kalsmedekaanenopingspuntenk
voorkdekrishtngkwaarinkhetkonderzoeekverderkmoetkgaan.kInkdekvolgendekfasekvankonderzoeekverzameltkmenk
vervolgenskgerishtkspesifeeekinformate.
2.2 Indicerende versus begeleidingsgerichte diagnostee
Indiserendekdiagnosteekheefkalskeindprodustkeenkaantalkonderbouwdekaanbevelingenkvoorkéénkofkmeerk
mogelijeekinterventes,kwaarbijkinterventekruimtkopgevatkwordtkenkzowelkeankverwijzenknaarkonderwijsaanbodk
alsknaarkbuitensshoolsekbehandeling.
Alskhetkalleenkomkplaatsingkgaat,kzoukmenkeunnenkspreeenkvankindisatestellingkinkengekzin.kDekinvullingkvank
adviesgerishtekdiagnosteekomdatkzowelkplaatsingkalskbegeleidingsgerishtekdiagnostee,kenkeankdaaromkalsk
indisatestellingkinkruimekzinkbesshouwdkworden.k
Begeleidingsgerishtekdiagnosteekwordtkzeldenkalskapartktypekonderssheiden.kVaaekwordtkhiervoorkeenkdirestek
linekgelegdkmetkverelarendekdiagnostee.kDekredeneringkiskdankalskvolgte:kalskbeeendkiskweleekfastorenkeenk
probleemkbeïnvloeden,kdankwetenkwekooekwaarkdekbegeleidingkzishkopkmoetkrishten.k
Adviserenkzonderkvoorafgaandkverelarendkonderzoeekiskinkhetkalgemeenkmogelijekwanneerkhetkeennenkvankdek
verelaringkgeenkimplisateskheefkvoorkhetkadvies.k
Bijkbegeleidingsgerishtekdiagnosteekenkindisatestellingkinkruimekzinkiskdekafgrenzingktussenkdiagnosteekenk
begeleidingkeenkpuntkvankdissussie.kZolangkhetkinkdekindiserendekfasekgaatkomkhetkeiezenkvankvoorlopigek
globalekinterventedoelenkenkhetkbeproevenkvankdekeansrijeheidkvankbepaaldekspesifeeekinterventesktjdensk
hetkdiagnostsshkproses,kbehoortkditkevidentktotkhetkterreinkvankdekdiagnostsus.kMaarkindienkerkspesifeeek
doelenkwordenkvastgesteld,kopkbasiskvankeenkadvieskenkeenkafgerondkdiagnostsshkproses,kdankbevindtkdek
diagnostsuskzishkopkhetkterreinkvankdekbegeleiderkofkbehandelaar.k
, Literatuur Diagnosteek &kInterventee:kLeerproblemen
2.3 Tot besluit
Nutkvankhetkonderssheidkinkdiversektypenkdiagnosteee:
- Hetkonderssheidkzetkdekdiagnostsuskaanktotkbewustwordingkvankdekversshillendektypenk
vraagstellingen,kdiekaankdekbasiskvankeenkdiagnostsshkproseskeunnenkliggen.kDitkiskverbondenkaankdek
hulpvragenkwaarmeekdeksliëntkeankeomen.kStreefkmenkeenkvraaggestuurdekdiagnosteekna,kdankiskzisht
opkhetktypekenkdekinhoudkvankdekvraagstellingkvankdeksliëntknoodzaeelije.
- Dek(hulp)vragenkwaarmeekhetkdiagnostsshekproseskstartkvereisenknietkaltjdkeenkdiagnostsshkssenariok
waarinkallektypenkofkfasenkvertegenwoordigdkzijn.k
- Dekmeesteksompletekprosedurekwaarinkdiagnosteekenkhulpverleningkvolledigkgeïntegreerdkzijn,komvatk
weliswaarkallektypenkofkfasenktotkenkmetkevaluate,kmaarkdekheleksysluskwordtknietkaltjdkdoorkéénkenk
dezelfdekprofessionalkdoorlopen.k
3. Handelingsgerishte benadering van het diagnostsshe proses
3.1 De invloed van het HGD-model in de onderwijspraetje
MetkdekeeuzekvoorkHGDkwordtkafstandkgedaankvankdekroutnematgekwerewijzekenkuniformiteitkdieklangektjdkde
normkwaskbinnenkdiagnostsshkonderzoee.kBinnenkHGDkwordtkuitgegaankvankeenkexplisietekenksontroleerbarek
relatektussenkdekspesifeeekhulpvragenkvanksliëntenkenerzijdskenkhetkdiagnostsshektrajestkenkdekantwoordenk
vankdekdiagnostsuskanderzijds.k
3.2 Uitgangspunten van het HGD-praetjemodel
1.kDekwerewijzekiskdoelgerisht
Diagnostsikstrevenkduidelijeekdoelenknakenkhanterenkeenkheldere,kplanmatgekenkstapsgewijzekaanpaekbijkHGD.k
Alleenknoodzaeelijeekinformatekwordtkverzameld.k‘als-dan-redenering’e:kalskiekweetkdatk…,kdankbeteeentkditkvoor
mijnkbesluitvormingkofkadvieskdatk….
Hetkultemekdoelkiskdatkhetkdiagnostsshkproseskuitmondtkinkeenkefestefkenkbruiebaarkadvies.k
2.kTransastoneelkearaeter
HGDkverondersteltkdatkeinderenkenkjongerenkzishknietkinkisolementkontwieeelen,kmaarkinkvoortdurendek
interastekmetkhunkonderwijsleer-kenkopvoedingssituatekenkvrijektjdsbesteding.kKind-kenkomgevingsfastorenk
beïnvloedenkeleaarkwederzijds,kwaarbijkzowelkeindkalskomgevingkvoortdurendkveranderenkalskgevolgkvankdiek
interastes.kDekdiagnostsuskzalkzishkinkallekfasenkvankHGDkopkdekwisselwereingktussenkeindkenkomgevingkrishten.
3.kOnderwijs-kenkopvoedingsbehoefenkvankdekleerlingkstaanksentraal
Versshuivingkvankdekaandashtkvank‘watkdekleerlingkheefkofkis’knaark‘watkhijknodigkheef’.kHetkombuigenkvank
probleemgerishtkdeneenknaarkoplossingsgerishtkhandelenkleidtktotkeenkpositevekbeeldvormingkenkbiedtk
opvoederskenkleerlingenkmeerkhouvast.kOnderwijsbehoefenkbesshrijvenkinkeerstekinstantekhetkwenselijeek
aanbod.kBetroeeenenkbespreeenkwatkzekhiervankalkbiedenkenkwatknogkniet.kEnkinkhoeverrekhetkvoorkhenk
haalbaarkiskomkdatkextra’sktekbieden.k
4.kLerarenkenkouderskdoenkertoe,kevenalskhunkondersteuningsbehoefen
Leraare:kpedagogissh-didastssheksompetenteskenkeen-op-eenkrelates.
Ouderse:konderwijsondersteunendkgedragk(betroeeenheidkbijkhetkonderwijs,ksupervisiekenkhoge,kmaark
realistsshekverwashtngen).kOoekopvoedingsbehoefenkbelangrije.k
Ondersteuningsbehoefene:kwatkhebbenklerarenkenkoudersknodigkmkeenkversshilktekeunnenkmaeenkvoorkdek
leerling/hetkeind?k
5.kHetkpositevekvankleerling,kleraar,kgroep/elas,ksshoolkenkouderskiskvankgrootkbelang
Hetkgaatkhierbijkomkeansenkenkerashtenkvankleerlingen,kpositevekuitzonderingen,ksussesvollekaanpaeeenkenk
protestevek(besshermende)kenkpromotevek(bevorderende)kfastoren.k
6.kDiagnostsikwereenksamenkmetkleerlingen,klerarenkenkouders
Zijkmoetenkbetroeeenkwordenkinkhetkdiagnostsshekproses.kDekdiagnostsuskrelateertkhunkervaringseenniskenk
deseundigheidkaankzijnkvaeeennis.k
Inhoudsopgave
Diagnosteekenkbehandeling...................................................................................................................2
V &KkHoofdstuek1.kDiagnostsshkproseskinkhetkonderwijse:kdekrolkvanksontextastoren,k
veranderbaarheidkenkpositevekelementen.........................................................................................2
Bosmans,kClaes,kBijtebierk &kNoensk(2014).kDekempirissheksysluskalskformeelkmodelkvank
diagnostsshkhandelen........................................................................................................................8
Kleinek(2001).kIntegralekleerlingbegeleidinge:keenksontnuüm...........................................................10
Taalk(2009).kEenksyslisshkmodelkvankintervente...............................................................................12
Intelligente,kweregeheugenkenkaandashtsprosessen...........................................................................15
V &KkHoofdstuek5.kIntelligente.........................................................................................................15
V &KkHoofdstuek6.kLeervermogen.....................................................................................................21
V &KkHoofdstuek17.kLeerlingenkmetkeenklishtkverstandelijeekbepereing............................................23
V &KkHoofdstuek18.kBegaafdekleerlingen...........................................................................................27
Nisbet,kAronson,kBlair,kDiseens,kFlynn,kHalpernk &kTureheimerk(2012).kIntelligensee:kNewkfndingsk
andktheoretsalkdevelopments..........................................................................................................33
Hoogeveenk(2009).kHoogbegaafdheid..............................................................................................36
V &KkHoofdstuek7.kAandashtsprosessen...........................................................................................38
Swansonk &kAllowayk(2012).kWoreingkmemory,klearning,kandkasademiskashievement.....................40
Teshnisshklezenkenkspellen...................................................................................................................44
V &KkHoofdstuek3.kTeshnisshklezenkenkspellen..................................................................................44
Struiesma,kvankderkLeijk &kVieijra.kDiagnosteekvankteshnisshklezenkenkaanvaneelijekspellen.k
Hoofdstuek4kenk5..............................................................................................................................48
Landerlketkal.k(2013).kPredistorskofkdevelopmentalkdyslexiakinkEuropeankorthographieskwithkvaryingk
somplexity........................................................................................................................................56
StshtngkDyslexiekNederlandk(2016).kBroshurekvankdekStshtngkDyslexiekNederlandk(SDN)............57
StshtngkDyslexiekNederlandk(2008).kDiagnosteekenkindisatestellingkvankdyslexiekenk
dyslexiebehandeling.........................................................................................................................59
DekJongk(2014).kVerelaringenkvankdyslexiee:kImplisateskvoorkdeksamenstellingkvankeenkdyslexiek
typerendkprofel................................................................................................................................60
DekGrootk &kvankdenkBosk(2014).kVisuelekaandashtkbijkeneelvoudigekenksomorbidekdyslexie...........61
Brandenburgketkal.k(2014).kWoreingkmemorykinkshildrenkwithklearningkdisabiliteskinkreadingkversusk
spellinge:kSearshingkforkoverlappingkandkspesifsksognitvekfastors....................................................63
Hennemank(2000).kClassifsatekvankfouten......................................................................................64
Reeenen................................................................................................................................................66
V &KkHoofdstuek2.kReeenen...............................................................................................................66
Ruijssenaars,kvankLuitk &kvankLieshoutk(2006).kReeenproblemenkenkdyssalsulie.kHoofdstuek9kenk10 69
,Literatuur Diagnosteek &kInterventee:kLeerproblemen
VankLuit,kBloemert,kGanzingak &kMönshk(2012).kProtosolkDyssalsuliee:kDiagnosteekvoork
Gedragsdeseundigen.kHoofdstuek1,k2,k3,k4kenk5...............................................................................76
Kuhnk(2015).kDevelopmentalkdyssalsuliae:kNeurobiologisal,ksognitve,kandkdevelopmentalk
perspestves......................................................................................................................................82
Bartelet,kAnsari,kVaessenk &kBlomertk(2014).kCognitveksubtypeskofkmathematssklearningkdifsultes
inkprimarykedusaton........................................................................................................................84
Moll,kLanderl,kSnowlingk &kSshulte-Kornek(2018).kUnderstandingksomorbiditykofklearningkdisorderse:k
tase-dependentkestmateskofkprevalense.........................................................................................87
Taalontwieeelingkenkbegrijpendklezen..................................................................................................89
V &KkHoofdstuek4e:kTaalontwieeelingkenktaalproblemen....................................................................89
Caink &kOaehillk(2006).kProfleskofkshildrenkwithkspesifskreadingksomprehensionkdifsultes...........92
Hirsshk(2003).kReadingksomprehensionkrequireskenowledgek–kofkwordskandkthekWorld..................94
Lesemank &kHamersk(2007).kBegrijpendklezen...................................................................................95
Natonk &kNorburyk(2005).kWhykreadingkfails,kinsightkfromkdevelopmentalkdisorders.......................98
Diagnostiek en behandeling
V&K Hoofdstuk 1. Diagnostisch proces in het onderwijs: de rol van
contextfactoren, veranderbaarheid en positieve elementen
Diagnosteekeentkeenkdoele:khetkbeantwoordenkvankeenkvraagkenkhetknemenkvankeenkbeslissingkinkdatkeader.k
Behalvekeenkdoel,keentkdiagnosteekooekeenkprosesverloopkdatkvankbeginktotkeindktekbesshrijvenkis.k
1. Diagnostsshe vraagstellingen en prosedures
1.1 Typen diagnosteek doelen, functes en vraagstellingen
Bijkversshillendekauteurskzijnkversshillendekrijtjeskmetkbegrippenktekvinden.k
Rispens,kCarlierkenkSshoorlk(1990)kbijvoorbeeldkonderssheidenkdekvolgendekdoelenkofkfunsteskvankdiagnosteee:k
(a)kprobleemoplossing,k(b)kplaatsing,k(s)kseleste,k(d)kslassifsatekenk(e)kevaluate.kDoelk(a)kversshiltk
fundamenteelkvankdekanderekviere:khetkdoelkvankprobleemoplossingksorrespondeertknamelijekmetkeenkbrede,k
openkprobleemstelling,kterwijlkdekdoelenk(b)kt/mk(e)kbetreeeingkhebbenkopksmallere,kspesifeeerek
probleemstellingen.kDitkzorgtkooekvoorkeenkversshilkinkdiagnostsshekwerewijzee:kvankeenksomplexek
diagnostsshekprosedureknaarkeenkbeperetkaantalkalternatevenkomktotkeenkbesluitktekeomen.k
BijkDekBruynketkal.k(2003)kenkPameijerk &kVankBeueeringk(2015)ktrefenkweksoortgelijeekindelingenkaan,kmaarkdank
gepresenteerdkalskdiagnostsshekvraagstellingen.kDriektypenkvraagstellingene:kondereennend,kverelarendkenk
indiserendk(ofkadviesgerisht).kDaarnaastkonderssheidenkPameijerkenkVankBeueeringknogkeenkanderekvormkvank
indiserendekdiagnostee,knamelijekveranderingsgerishtekdiagnostee.kDitkhoudtkinkdatkerkreedskgedurendekhetk
diagnostsshkproseskalkzishtkwordtkgeeregenkopkwatkeansrijeekinterventeskzijn.kDekBruynketkal.knoemenknogkeenk
vierdektypekdatkaankdekanderekdriekvoorafkgaate:kverhelderendekdiagnostee.k
VankAarlekheefknogktweektypenkdiagnosteee:kpreventevekdiagnosteek(gaatkvoorafkaankindividuelekdiagnostee)k
enkbegeleidingsgerishtekdiagnostee.k
Daarnaastkwordtkdoorkversshillendekauteurskooekdekevaluatevekdiagnosteekonderssheiden.kEvaluatektjdenskde
intervente,kmonitoring,kiskeropkgerishtkomkopkgezetektjdenkvastktekstellenkofkdekinterventekwelkwordtk
uitgevoerdkzoalskgeplandkenkofkdekvoorlopigekefestenkwelkinkdekgoedekrishtngkgaankenkovereenstemmenkmetk
dekverwashtng.kEvaluateknakafoopkvankdekinterventekvindtkplaatskomkhetkuiteindelijeekefestkvankdekaanpaekte
bepalen.k
1.2 Wat is het eindproduct dan wel antwoord bij de verschillende vraagstellingen?
,Literatuur Diagnosteek &kInterventee:kLeerproblemen
Verhelderendekdiagnosteee:keenkordeningkvankdekelashtenkdiekdeksliëntkondersshrijfkenkhereentkenkwaaropk
dienskhulpvragenkbetreeeingkhebben.
Ondereennendekvraagstellinge:kversshillendeksoortenkmogelije;
- Eenkobjestevekbesshrijvingkvankaard,komvangkenkernstkvankeenkspesifeekprobleem.
- Eenkniveaubepalingkvankbepaaldekontwieeelingsgebiedenkofksshoolsekvaardigheden.
- Deksategoriekofkstoorniskwaartoekhetkprobleemgedragkvankdeksliëntkvolgenskeenkslassifsatesysteemk
behoort.k
Preventevekdiagnosteee:kniveaubepalingkmetkalskdoelkhetkvoortjdigksignalerenkvankashterstanden,kzodatkhetk
ontstaankvankproblemenkisktekvooreomenkdoorkmiddelkvankextrakondersteuningk(ooekwelkpreventevek
ssreening).k
Verelarendekdiagnosteee:ksamenhangendkbeeldkwaarinkéénkofkmeerksonditeskmetkeenkbepaaldekmatekvank
waarsshijnlijeheidkalskverelaringkvoorkhetkprobleemkgelden,kdatkwilkzeggenkeenkbijdragekhebbenkgeleverdkaank
hetkontstaankdankwelkaankhetkinkstandkhoudenkvankdekproblematssheksituate.k
Indiserendek(adviesgerishte)kvraagstellinge:keenkuitspraaekdankwelkantwoordkopkdekhulpvraagkoverkempirisshken/
ofktheoretsshkonderbouwdekaanbevelingenkvoorkéénkofkmeerkmogelijeekinterventeskofksomskooekdeksonslusiek
datkeenkbepaaldekinterventeknietkwenselijekofknodigkis.k
- Bijkbegeleidingsgerishtekvraagstellinge:kgerishtkopkeenkuitspraaekoverkdekspesifeeekonderwijsbehoefenk
vankeenkeindkenkdekhiermeeksamenhangendekondersteuningsbehoefenkvankzijnkopvoeders.
- Bijkveranderingsgerishtekvraagstellinge:kdekdaadwereelijeekveranderbaarheidkvankbepaaldkgedragkvank
hetkeindkenkdienskopvoederskonderkinvloedkvankeenkbepaaldekintervente,kalsmedekoverkdek
handelingsruimtekvankdekopvoederskinkditkeader.k
1.3 Conclusie
Diagnostsshekvraagstellingstypenkenk(sub)doelenkinkshronologisshekvolgordee:
Probleemoplossingk(2kt/mk6) Indiseringkinkruimekzink(5kenk6)
1.kSsreeningk 2.k 3.kOndereenningk 4.k 5.k 6.kBegeleidingk 7.kEvaluate
Verhelderin Verelarin Indiserin
gk gk gkinkengek
zink
1a.k 3a.k 5a.k 6a.kinvullingk 7a.k
niveaubepalin probleembesshrijvin plaatsing begeleiding tussentjdsek
g g bijstelling
3b.kniveaubepaling 5b.k 6b.ktaxatek 7b.k
seleste veranderbaarhei efestbepaling
d
3s.kslassifsate
2. Fasen en stappen in versshillende diagnostsshe prosedures
Dekversshillendekdiagnostsshekprosedureskbaserenkzishkinkmeerkofkminderekmatekopkdekempirissheksysluskvank
DekGrootk(1961).k
Versshillenktussenkdekdiagnostsshekprosedurese:k
- VolgenskDekBruynkdienenkhypothesenkvooralkgebaseerdktekzijnkopkalgemenekwetensshappelijekeennis,k
waardoorkerkeenknadruekligtkopkdekdedustevekfasekvankdekempirissheksyslus.kRispensketkal.kzienk
daarentegenkooekeenkbelangrijeekrolkweggelegdkvoorkdekbesshiebarekvoorinformatekoverkhetk
probleemk(industevekfase).k
- Aansluitngktussenkdiagnosteekenkbegeleiding.k
- Uitwereingkinksonsretekaanwijzingenkenkvoorbeelden.k
Stappenks.q.kfasenkinkdekdiversekdiagnostsshekprosedurese:
ProsesmodelkDiagnostee RegulatevekCyslus Diagnostssheksyslus HGD
Rispensketkal.k(1990) Taek &kVeerman/Taek &kBegeerk(2014) DekBruynketkal.k(2003) Pameijerk &kVankBeueeringk(2015)
1 Klashten Aanmelding Klashtanalyse Intakefase :
Intaee Intaee Vraagkaanmelder Informatekverzamelen
Exploratekvankhetkverhaal Ssreening Vraagstelling Diagnostsshekvraagstellingenk
Hulpvraag (probleemhereenning) (verhelderend) verhelderen
Samenwereingkstarten
2 Informatekuitkverhaal Teamoverleg: Probleembesshrijving Strategiefase:
Patroonhereenning Voorlopigekindisatestelling Clusteringk Besshrijven
(voorlopigekprobleemdefniëring) (ondereennend) Clusteren
Keuzekdiagnostsshktrajestkn.a.v.k
,Literatuur Diagnosteek &kInterventee:kLeerproblemen
vraagstellingenksliëntkenk
diagnostsus
3 Rishtnggevendekhypothesen Gericht onderzoek: Voorlopigkdiagnostsshk Hypothesenkenkrelevantek
Onderzoeeshypothesen (optoneel) denesshema onderzoeesvragenk(globaal)
Operatonaliseringkink Naderekpresiseringkvankhetkprobleem Diagnostsshekhypothesen Onderzoeksfase:
variabelen Toetsingkvankhypothesen Onderzoeesmiddelen (optoneel)
Toetsing Toetsingssriteria Onderzoeesvragenk(spesifee)kenk
Toetsing onderzoeesmiddelen
(verelarend) Toetsingssriteria
Toetsingkhypothesenkenk
beantwoordingkonderzoeesvragen
4 Afwegingkvankdekhypothesen Integrate: Integrate Integrate/aanbevelingsfase:
Idiografsshektheorie Opstellenkvankeenktheoriekoverkhetk Samenvatendkbeeld Integratefkbeeld
individuelekgeval
(meerkdefnitevekprobleemdefniëring)
5 Handelingsalternateven Interventedoelen Indisatestellingk Integrate/aanbevelingsfase:
Operatonaliserenkinksriteria Inventariserenkhandelingsmogelijeheden (indiserend) Doelenkvankinterventekenkeeuzek
Toetsing Afwegenkvankhandelingsmogelijeheden vankwenselijeekaanbeveling(en)
Afwegingkalternateven
6 Spesifsatekhandelingsplan Planning Adviseren Adviesfase:
Handelingsvoorstel Informateoverdrasht
Advies Overleg
Keuzekenkuitwereingkadvies
Afspraeenkevaluate
7 (Uitvoerenkplan) Intervente:
Uitvoerenkbehandeling
Monitoring
Bijstellenkbehandeling
8 Evaluate Evaluate:
(hertoetsing) Postmetng
Followkup
2.1 Screening versus gericht diagnostsch onderzoee
Hetkdoelkvankssreeningkiskomkinkeenkeortktjdsbesteekeenkoverzishtktekvererijgenkvankdiversekdomeinenkofk
aspestenkvankhetkfunstonerenkenkdekrelatefkstereekenkzwaeeekelementenkhierin.kEenkdergelijeekssreeningkeank
buitenkdeksontextkvankindividueelkdiagnostsshkonderzoeekinkhetkeaderkvankpreventekplaatsvinden.kMenkiskhierk
duskopkzoeeknaarkeinderenkmetkeenkverhoogdkrisisokopkhetkontwieeelenkvankproblemen.kInkhetkonderwijse:k
leerlingvolgsystemen.k
Daarnaastkwordtkdektermkssreeningkooekbinnenkdeksontextkvankindividuelekdiagnosteekgebruietkvoorkhetk
inwinnenkvankzogenaamdekbredeband-informatekterkvereenningkvankdekproblemateekvankeenkindividueelkeind.
Dezekinformatekwordtkinkhetkbeginkvankhetkdiagnostsshekproseskverzameld.kSsreeningsonderzoeekversshafk
eenkeerstek(globale)kindruekvankdekaard,kernstkenkomvangkvankdekproblematee,kalsmedekaanenopingspuntenk
voorkdekrishtngkwaarinkhetkonderzoeekverderkmoetkgaan.kInkdekvolgendekfasekvankonderzoeekverzameltkmenk
vervolgenskgerishtkspesifeeekinformate.
2.2 Indicerende versus begeleidingsgerichte diagnostee
Indiserendekdiagnosteekheefkalskeindprodustkeenkaantalkonderbouwdekaanbevelingenkvoorkéénkofkmeerk
mogelijeekinterventes,kwaarbijkinterventekruimtkopgevatkwordtkenkzowelkeankverwijzenknaarkonderwijsaanbodk
alsknaarkbuitensshoolsekbehandeling.
Alskhetkalleenkomkplaatsingkgaat,kzoukmenkeunnenkspreeenkvankindisatestellingkinkengekzin.kDekinvullingkvank
adviesgerishtekdiagnosteekomdatkzowelkplaatsingkalskbegeleidingsgerishtekdiagnostee,kenkeankdaaromkalsk
indisatestellingkinkruimekzinkbesshouwdkworden.k
Begeleidingsgerishtekdiagnosteekwordtkzeldenkalskapartktypekonderssheiden.kVaaekwordtkhiervoorkeenkdirestek
linekgelegdkmetkverelarendekdiagnostee.kDekredeneringkiskdankalskvolgte:kalskbeeendkiskweleekfastorenkeenk
probleemkbeïnvloeden,kdankwetenkwekooekwaarkdekbegeleidingkzishkopkmoetkrishten.k
Adviserenkzonderkvoorafgaandkverelarendkonderzoeekiskinkhetkalgemeenkmogelijekwanneerkhetkeennenkvankdek
verelaringkgeenkimplisateskheefkvoorkhetkadvies.k
Bijkbegeleidingsgerishtekdiagnosteekenkindisatestellingkinkruimekzinkiskdekafgrenzingktussenkdiagnosteekenk
begeleidingkeenkpuntkvankdissussie.kZolangkhetkinkdekindiserendekfasekgaatkomkhetkeiezenkvankvoorlopigek
globalekinterventedoelenkenkhetkbeproevenkvankdekeansrijeheidkvankbepaaldekspesifeeekinterventesktjdensk
hetkdiagnostsshkproses,kbehoortkditkevidentktotkhetkterreinkvankdekdiagnostsus.kMaarkindienkerkspesifeeek
doelenkwordenkvastgesteld,kopkbasiskvankeenkadvieskenkeenkafgerondkdiagnostsshkproses,kdankbevindtkdek
diagnostsuskzishkopkhetkterreinkvankdekbegeleiderkofkbehandelaar.k
, Literatuur Diagnosteek &kInterventee:kLeerproblemen
2.3 Tot besluit
Nutkvankhetkonderssheidkinkdiversektypenkdiagnosteee:
- Hetkonderssheidkzetkdekdiagnostsuskaanktotkbewustwordingkvankdekversshillendektypenk
vraagstellingen,kdiekaankdekbasiskvankeenkdiagnostsshkproseskeunnenkliggen.kDitkiskverbondenkaankdek
hulpvragenkwaarmeekdeksliëntkeankeomen.kStreefkmenkeenkvraaggestuurdekdiagnosteekna,kdankiskzisht
opkhetktypekenkdekinhoudkvankdekvraagstellingkvankdeksliëntknoodzaeelije.
- Dek(hulp)vragenkwaarmeekhetkdiagnostsshekproseskstartkvereisenknietkaltjdkeenkdiagnostsshkssenariok
waarinkallektypenkofkfasenkvertegenwoordigdkzijn.k
- Dekmeesteksompletekprosedurekwaarinkdiagnosteekenkhulpverleningkvolledigkgeïntegreerdkzijn,komvatk
weliswaarkallektypenkofkfasenktotkenkmetkevaluate,kmaarkdekheleksysluskwordtknietkaltjdkdoorkéénkenk
dezelfdekprofessionalkdoorlopen.k
3. Handelingsgerishte benadering van het diagnostsshe proses
3.1 De invloed van het HGD-model in de onderwijspraetje
MetkdekeeuzekvoorkHGDkwordtkafstandkgedaankvankdekroutnematgekwerewijzekenkuniformiteitkdieklangektjdkde
normkwaskbinnenkdiagnostsshkonderzoee.kBinnenkHGDkwordtkuitgegaankvankeenkexplisietekenksontroleerbarek
relatektussenkdekspesifeeekhulpvragenkvanksliëntenkenerzijdskenkhetkdiagnostsshektrajestkenkdekantwoordenk
vankdekdiagnostsuskanderzijds.k
3.2 Uitgangspunten van het HGD-praetjemodel
1.kDekwerewijzekiskdoelgerisht
Diagnostsikstrevenkduidelijeekdoelenknakenkhanterenkeenkheldere,kplanmatgekenkstapsgewijzekaanpaekbijkHGD.k
Alleenknoodzaeelijeekinformatekwordtkverzameld.k‘als-dan-redenering’e:kalskiekweetkdatk…,kdankbeteeentkditkvoor
mijnkbesluitvormingkofkadvieskdatk….
Hetkultemekdoelkiskdatkhetkdiagnostsshkproseskuitmondtkinkeenkefestefkenkbruiebaarkadvies.k
2.kTransastoneelkearaeter
HGDkverondersteltkdatkeinderenkenkjongerenkzishknietkinkisolementkontwieeelen,kmaarkinkvoortdurendek
interastekmetkhunkonderwijsleer-kenkopvoedingssituatekenkvrijektjdsbesteding.kKind-kenkomgevingsfastorenk
beïnvloedenkeleaarkwederzijds,kwaarbijkzowelkeindkalskomgevingkvoortdurendkveranderenkalskgevolgkvankdiek
interastes.kDekdiagnostsuskzalkzishkinkallekfasenkvankHGDkopkdekwisselwereingktussenkeindkenkomgevingkrishten.
3.kOnderwijs-kenkopvoedingsbehoefenkvankdekleerlingkstaanksentraal
Versshuivingkvankdekaandashtkvank‘watkdekleerlingkheefkofkis’knaark‘watkhijknodigkheef’.kHetkombuigenkvank
probleemgerishtkdeneenknaarkoplossingsgerishtkhandelenkleidtktotkeenkpositevekbeeldvormingkenkbiedtk
opvoederskenkleerlingenkmeerkhouvast.kOnderwijsbehoefenkbesshrijvenkinkeerstekinstantekhetkwenselijeek
aanbod.kBetroeeenenkbespreeenkwatkzekhiervankalkbiedenkenkwatknogkniet.kEnkinkhoeverrekhetkvoorkhenk
haalbaarkiskomkdatkextra’sktekbieden.k
4.kLerarenkenkouderskdoenkertoe,kevenalskhunkondersteuningsbehoefen
Leraare:kpedagogissh-didastssheksompetenteskenkeen-op-eenkrelates.
Ouderse:konderwijsondersteunendkgedragk(betroeeenheidkbijkhetkonderwijs,ksupervisiekenkhoge,kmaark
realistsshekverwashtngen).kOoekopvoedingsbehoefenkbelangrije.k
Ondersteuningsbehoefene:kwatkhebbenklerarenkenkoudersknodigkmkeenkversshilktekeunnenkmaeenkvoorkdek
leerling/hetkeind?k
5.kHetkpositevekvankleerling,kleraar,kgroep/elas,ksshoolkenkouderskiskvankgrootkbelang
Hetkgaatkhierbijkomkeansenkenkerashtenkvankleerlingen,kpositevekuitzonderingen,ksussesvollekaanpaeeenkenk
protestevek(besshermende)kenkpromotevek(bevorderende)kfastoren.k
6.kDiagnostsikwereenksamenkmetkleerlingen,klerarenkenkouders
Zijkmoetenkbetroeeenkwordenkinkhetkdiagnostsshekproses.kDekdiagnostsuskrelateertkhunkervaringseenniskenk
deseundigheidkaankzijnkvaeeennis.k
