Samenvatting
Opvoedingsondersteuning
Casustoets 2.1: als opvoeden niet vanzelf gaat
1. Inleiding
Professionele opvoedingsondersteuning houdt in dat je als professional deskundig moet zijn. Je
moet kennis van zeken hebben over de ontwikkeling van kinderen en een verklaring voor
problemen kunnen vinden.
Het uitgangspunt bij professionele opvoedingsondersteuning is dat je ouders leert om anders
naar de situatie te kijken. Je moet ze empoweren. Het is hiervoor belangrijk dat je planmatig
te werk gaat. Planmatig werken bestaat uit: analyse, doelstellingen, plan van aanpak en
evaluatie. Dit gaat voorafgaand aan het schrijven van een pedagogisch plan.
1.1 De empowermentcyclus
Het empowermentproces bestaat uit vier componenten, die
met elkaar samenhangen:
1. Het stellen van betekenisvolle doelen.
Het defniëren of herdefniëren van betekenisvolle,
invloedgerichte doelen.
2. Het ondernemen van acties.
Het kiezen of uitvoeren van acties of handelingen om
die doelen te bereiken.
3. Het refecteren op impact.
Het vaststellen of refecteren op de impact van die
acties, in relatie tot die doelen.
4. Het betrekken van de context.
Contact met de sociale context, met toegang van
hulpbronnen op verschillende niveaus.
Als alle componenten bij elkaar passen en kloppen’, dan is men empowered, in betekenis:
goed in staat tot zelforganisatie.
,Over welke component een ouder iets wil vragen kun je herkennen aan een aantal
kernwoorden in de vraag:
Mijn kind kan zichzelf nog steeds niet aankleden. Dit is een vraag naar de doelen
van de ouder in relatie tot de leeftijd en mogelijkheden van het kind, een doelvraag.
Hoe pak ik dit aan? Dit is een vraag naar acties, een actievraag.
Ik heb alles al geprobeerd, maar tot nu toe zonder goed gevolg dit is een vraag naar
de impact van de acties, een refectievraag.
Wie kan mij helpen nu ik zoveel schulden heb? Dit is een vraag naar de hulpbronnen
uit de context, een steunvraag.
Opvoedingsondersteuning gaat dieper dan alleen het meebewegen met de ouder en wat extra
tips geven. Echt op kracht gericht zijn is ook kritisch durven zijn en iets nieuws durven
toevoegen. Als je ouders alleen wat informatie geeft zet je hen niet in hun kracht. Je bent een
gids in het verkennen van verschillende routes naar het eindpunt (doel) en de ouders kiezen
wat het eindpunt is en welke route het wordt. Daarbij kun je hen helpen. Door met ouders in
te gaan op hun doelen en acties en de vraag of het hun allemaal lukt, kun je hen
ondersteunen en nieuwe perspectieven laten zien. Je rol is dus niet om expert te zijn in
opvoedzaken, maar om expert te zijn in het helpen denken over de opvoedsituatie.
In het veranderingsproces heb je verschillende rollen:
Luisteraar en onderzoeker
Bij het verkennen van de bestaande situatie ben je vooral een luisteraar en een
onderzoeker.
Coach en onderzoeker
Bij het benoemen van de gewenste situatie ben je met name een coach en
onderzoeker.
Professionele partner
Bij het evalueren van de nieuwe situatie ben je een professionele partner voor de
ouder.
2. Vroegsignalering en taxatie
2.1 Voor en nadelen van vroegsignalering
Vroegtijdig vroeg in de levensloop van een mens en/of vroeg in het ontwikkelingsproces
van het probleem zelf.
Voordelen van vroegsignalering
Problemen worden eerder aangepakt
Interventies zijn efectiever bij lichtere problematiek
De effectsterktes nemen af met de startleeftijd van de interventie. Voor de leeftijd van
jaar is een start van een interventie het meest effectief.
Interventies zijn kosten-efectiever
Hoe vroeger in het leven wordt geïnvesteerd in de ontwikkeling van kinderen, hoe groter de
opbrengst. Investeringen voor opvoeding van jonge kinderen is effectiever dan
investeringen die op latere leeftijd worden gedaan.
Valkuilen bij vroegsignalering
Problematiseren
Wanneer de focus ligt op tijdig signaleren kan dat als gevolg hebben dat men vooral kijkt
naar wat er niet goed gaat. Waarschijnlijk wil je dat kinderen op tijd geholpen worden, maar
, je wil ouders/kinderen niet een zorg ‘aanpraten’. Vroegsignalering vraagt dus om goede
kennis van zaken en attitude naar ouders.
Probleemeigenaar
Oneigenlijk gebruik van risicofactoren
Er zijn tal van lijsten van risicofactoren in de omloop. Deze hebben individueel nauwelijks
voorspellende waarde en kunnen dan ook niet als afvinklijstje gebruikt worden. Een kind
dat opgroeit in een allochtoon gezin met vier kinderen in een achterstandswijk heeft een
verhoogde kans op problemen in de ontwikkeling/opvoeding, maar is niet per defnitie een
kind waar iets mee zal gebeuren.
Een andere valkuil is dat er ook te snel stempels op een kind gedrukt worden. Dat is niet de
bedoeling van vroegsignalering. Als professionals wel een probleem zien en ouders niet kan
dit spanningen opleveren.
2.2 Risicofactoren
Risicofactor een kenmerk van kinderen, ouders, een omstandigheid of een gebeurtenis
waarvan in goed opgezet onderzoek duidelijk is geworden, dat er een verband bestaat met
latere, minder wenselijke ontwikkelingsuitkomsten van welke aard dan ook.
Voor risicofactoren gelden twee begrippen: multifnaliteit en equifnaliteit.
Multifnaliteit Één specifeke risicofactor die verband heeft met een reeks van
problematische ontwikkelingsuitkomsten.
Een echtscheiding in een gezin is, bijvoorbeeld, een
risicofactor voor psychische problemen, gedragsproblemen,
schoolproblemen en delinquentie.
Equifnaliteit Één bepaald probleem komt voort uit een
scala van sterk uiteenlopende risicofactoren.
Welke combinatie van risicofactoren de doorslag geeft en de
kans op internaliserende en externaliserende problemen
(sterk) vergroot kan per kind verschillen.
Een steeds terugkerende bevinding in onderzoek naar
risicofactoren is dat er een rechtlijnig, lineair, verband is tussen aan de ene kant het aantal
risicofactoren dat in de opvoedingssituatie van kinderen wordt aangetrofen en aan de andere
kant de kans dat een problematische ontwikkelingsuitkomst optreedt.
Dit betekent dat als het aantal risicofactoren toeneemt, de problematische
ontwikkelingsuitkomst ook steeds met een constante factor toeneemt. Een opeenstapeling
van risicofactoren verhoogt dus de kans op latere problemen aanzienlijk. Dit wordt
risicocumulatie genoemd.
Hierbij is het nauwelijks van belang welke risicofactoren of welke combinaties van
risicofactoren er optreden. Het aantal bepaalt de kans dat een kind problemen krijgt. Bij geen
of één risicofactor is er nauwelijks een verhoogde kans op problemen, maar neemt het aantal
verder toe, dan nemen ook de (later) problemen toe.
Verschillende onderzoeken ondersteunen deze
gedachtegang. In de meeste daarvan blijkt dat bij een
cumulatie van vier of meer risicofactoren bij het kind of in de
Opvoedingsondersteuning
Casustoets 2.1: als opvoeden niet vanzelf gaat
1. Inleiding
Professionele opvoedingsondersteuning houdt in dat je als professional deskundig moet zijn. Je
moet kennis van zeken hebben over de ontwikkeling van kinderen en een verklaring voor
problemen kunnen vinden.
Het uitgangspunt bij professionele opvoedingsondersteuning is dat je ouders leert om anders
naar de situatie te kijken. Je moet ze empoweren. Het is hiervoor belangrijk dat je planmatig
te werk gaat. Planmatig werken bestaat uit: analyse, doelstellingen, plan van aanpak en
evaluatie. Dit gaat voorafgaand aan het schrijven van een pedagogisch plan.
1.1 De empowermentcyclus
Het empowermentproces bestaat uit vier componenten, die
met elkaar samenhangen:
1. Het stellen van betekenisvolle doelen.
Het defniëren of herdefniëren van betekenisvolle,
invloedgerichte doelen.
2. Het ondernemen van acties.
Het kiezen of uitvoeren van acties of handelingen om
die doelen te bereiken.
3. Het refecteren op impact.
Het vaststellen of refecteren op de impact van die
acties, in relatie tot die doelen.
4. Het betrekken van de context.
Contact met de sociale context, met toegang van
hulpbronnen op verschillende niveaus.
Als alle componenten bij elkaar passen en kloppen’, dan is men empowered, in betekenis:
goed in staat tot zelforganisatie.
,Over welke component een ouder iets wil vragen kun je herkennen aan een aantal
kernwoorden in de vraag:
Mijn kind kan zichzelf nog steeds niet aankleden. Dit is een vraag naar de doelen
van de ouder in relatie tot de leeftijd en mogelijkheden van het kind, een doelvraag.
Hoe pak ik dit aan? Dit is een vraag naar acties, een actievraag.
Ik heb alles al geprobeerd, maar tot nu toe zonder goed gevolg dit is een vraag naar
de impact van de acties, een refectievraag.
Wie kan mij helpen nu ik zoveel schulden heb? Dit is een vraag naar de hulpbronnen
uit de context, een steunvraag.
Opvoedingsondersteuning gaat dieper dan alleen het meebewegen met de ouder en wat extra
tips geven. Echt op kracht gericht zijn is ook kritisch durven zijn en iets nieuws durven
toevoegen. Als je ouders alleen wat informatie geeft zet je hen niet in hun kracht. Je bent een
gids in het verkennen van verschillende routes naar het eindpunt (doel) en de ouders kiezen
wat het eindpunt is en welke route het wordt. Daarbij kun je hen helpen. Door met ouders in
te gaan op hun doelen en acties en de vraag of het hun allemaal lukt, kun je hen
ondersteunen en nieuwe perspectieven laten zien. Je rol is dus niet om expert te zijn in
opvoedzaken, maar om expert te zijn in het helpen denken over de opvoedsituatie.
In het veranderingsproces heb je verschillende rollen:
Luisteraar en onderzoeker
Bij het verkennen van de bestaande situatie ben je vooral een luisteraar en een
onderzoeker.
Coach en onderzoeker
Bij het benoemen van de gewenste situatie ben je met name een coach en
onderzoeker.
Professionele partner
Bij het evalueren van de nieuwe situatie ben je een professionele partner voor de
ouder.
2. Vroegsignalering en taxatie
2.1 Voor en nadelen van vroegsignalering
Vroegtijdig vroeg in de levensloop van een mens en/of vroeg in het ontwikkelingsproces
van het probleem zelf.
Voordelen van vroegsignalering
Problemen worden eerder aangepakt
Interventies zijn efectiever bij lichtere problematiek
De effectsterktes nemen af met de startleeftijd van de interventie. Voor de leeftijd van
jaar is een start van een interventie het meest effectief.
Interventies zijn kosten-efectiever
Hoe vroeger in het leven wordt geïnvesteerd in de ontwikkeling van kinderen, hoe groter de
opbrengst. Investeringen voor opvoeding van jonge kinderen is effectiever dan
investeringen die op latere leeftijd worden gedaan.
Valkuilen bij vroegsignalering
Problematiseren
Wanneer de focus ligt op tijdig signaleren kan dat als gevolg hebben dat men vooral kijkt
naar wat er niet goed gaat. Waarschijnlijk wil je dat kinderen op tijd geholpen worden, maar
, je wil ouders/kinderen niet een zorg ‘aanpraten’. Vroegsignalering vraagt dus om goede
kennis van zaken en attitude naar ouders.
Probleemeigenaar
Oneigenlijk gebruik van risicofactoren
Er zijn tal van lijsten van risicofactoren in de omloop. Deze hebben individueel nauwelijks
voorspellende waarde en kunnen dan ook niet als afvinklijstje gebruikt worden. Een kind
dat opgroeit in een allochtoon gezin met vier kinderen in een achterstandswijk heeft een
verhoogde kans op problemen in de ontwikkeling/opvoeding, maar is niet per defnitie een
kind waar iets mee zal gebeuren.
Een andere valkuil is dat er ook te snel stempels op een kind gedrukt worden. Dat is niet de
bedoeling van vroegsignalering. Als professionals wel een probleem zien en ouders niet kan
dit spanningen opleveren.
2.2 Risicofactoren
Risicofactor een kenmerk van kinderen, ouders, een omstandigheid of een gebeurtenis
waarvan in goed opgezet onderzoek duidelijk is geworden, dat er een verband bestaat met
latere, minder wenselijke ontwikkelingsuitkomsten van welke aard dan ook.
Voor risicofactoren gelden twee begrippen: multifnaliteit en equifnaliteit.
Multifnaliteit Één specifeke risicofactor die verband heeft met een reeks van
problematische ontwikkelingsuitkomsten.
Een echtscheiding in een gezin is, bijvoorbeeld, een
risicofactor voor psychische problemen, gedragsproblemen,
schoolproblemen en delinquentie.
Equifnaliteit Één bepaald probleem komt voort uit een
scala van sterk uiteenlopende risicofactoren.
Welke combinatie van risicofactoren de doorslag geeft en de
kans op internaliserende en externaliserende problemen
(sterk) vergroot kan per kind verschillen.
Een steeds terugkerende bevinding in onderzoek naar
risicofactoren is dat er een rechtlijnig, lineair, verband is tussen aan de ene kant het aantal
risicofactoren dat in de opvoedingssituatie van kinderen wordt aangetrofen en aan de andere
kant de kans dat een problematische ontwikkelingsuitkomst optreedt.
Dit betekent dat als het aantal risicofactoren toeneemt, de problematische
ontwikkelingsuitkomst ook steeds met een constante factor toeneemt. Een opeenstapeling
van risicofactoren verhoogt dus de kans op latere problemen aanzienlijk. Dit wordt
risicocumulatie genoemd.
Hierbij is het nauwelijks van belang welke risicofactoren of welke combinaties van
risicofactoren er optreden. Het aantal bepaalt de kans dat een kind problemen krijgt. Bij geen
of één risicofactor is er nauwelijks een verhoogde kans op problemen, maar neemt het aantal
verder toe, dan nemen ook de (later) problemen toe.
Verschillende onderzoeken ondersteunen deze
gedachtegang. In de meeste daarvan blijkt dat bij een
cumulatie van vier of meer risicofactoren bij het kind of in de
