Hoor- en werkcolleges Diagnostiek & Interventie: Leerproblemen
Hoorcollege 1 Inleiding + Intelligentie 11/09/2018
Organisatie van de zorg in het onderwijs
Continuüm van zorg
Vijf niveaus:
1. Zorg op groepsniveau binnen reguliere PO- en VO-scholen.
2. Extra zorg op groepsniveau binnen reguliere PO- en VO-scholen. Denk aan extra instructie in kleinere
groepjes.
3. Zorg op schoolniveau door intern deskundigen.
4. Intensieve begeleiding door extern deskundigen.
5. Speciale school.
Onderwijscontinuüm Continuüm van zorg Stap
Basisarrangement (75%) Niveau 1 1. Kwaliteit instructie Adaptief onderwijs
2. Goede methode
3. Gebruik LVS
Intensief arrangement Niveau 2 4. Vaststellen potentiele Intensivering
(25%) uitvallers (uitbreinding) instructie-
en oefentijd
Zeer intensief Niveau 3 5. Vaststellen leerlingen Intensivering (specifieke
arrangement (10%) met ernstige problemen interventies)
6. Vaststellen
achterstand en
hardnekkigheid
Zeer intensief Niveau 4 7. Vaststellen dyslexie Externe behandeling
arrangement + zorg (4%) 8. Gespecialiseerde
behandeling (zorg)
Als orthopedagoog zijn we voornamelijk pas bij de laatste stappen in beeld. Tot dat moment wordt het vooral
binnen de school opgelost.
Arrangementen binnen de school
Korte leertijd: getalenteerde kinderen.
Dit vertaald zich in CITO-scores en geeft de volgende verdeling:
1
,Hoor- en werkcolleges Diagnostiek & Interventie: Leerproblemen
Op school zie je vaak ook het zon- en stersysteem:
Zonnetjes zijn de getalenteerde kinderen, de maankinderen hebben het basisarrangement, de geïntensiveerde
zorg zijn de sterretjes, de zeer intensieve zorg zijn de raketkinderen.
Intermezzo: adaptief onderwijs
Adaptief onderwijs is het doelbewust afstemmen van de onderwijsleersituatie op verschillen tussen leerlingen
in dezelfde leergroep.
- Verschillen in instructiebehoefte
- Verschillen in ondersteuningsbehoefte
Ontwikkeling van ‘omgaan met verschillen’ naar ‘uitgaan van verschillen’.
Samengevat
- Continuüm van zorg (niveau van zorg)
- Arrangementen (school)
- Adaptief/passend onderwijs: uitgaan van verschillen binnen de school
Diagnostische processen in het onderwijs
Screening
Binnen het basisarrangement vind in stap 3 een screening plaats op basis van preventief karakter (LVS –
Leerlingvolgsysteem).
Diagnostiek in het onderwijs
Leervorderingen meten (door de leerkracht) → Kwantitatief: snelheid en accuratesse
Signalering (screening) van probleem
Taakanalyse (door de IB-er) → (basaal) pedagogisch- Kwalitatief: beheersing van deelvaardigheden
didactisch onderzoek
Procesanalyse (IB-er) of gedragsdeskundige SBD) → Kwalitatief: verloop van veronderstelde processen
(basaal) pedagogisch-didactisch onderzoek bij het kind
Psychologisch onderzoek (gedragsdeskundige SBD) Kwaliteit van de veronderstelde, achterliggende
→ Orthopedagogische/psychologische diagnostiek psychologische functies.
De laatste drie stappen zijn meer gerichte diagnostiek. De eerste stap is enkel signalering.
Diagnostisch onderzoek in het onderwijs
Diagnostiek is een proces met als doel het gericht verzamelen van informatie over een probleem, zodat de
vraag om diagnose en/of advies beantwoord kan worden en een passende beslissing genomen kan worden.
Diagnostiek is dus het beantwoorden van vragen!!
2
,Hoor- en werkcolleges Diagnostiek & Interventie: Leerproblemen
Vertrekpunt: empirische cyclus
Diagnostisch onderzoek als wetenschappelijk onderzoek:
Dit is een hypothese-toetsend model en een circulair proces.
Diagnostische procedures
Vier gangbare diagnostisch werkwijzen in het onderwijs:
- Diagnostische cyclus (DC): indicerende diagnostiek.
- Handelingsgerichte diagnostiek (HGD): indicerende diagnostiek.
- Consultatieve Leerling Begeleiding (CLB): begeleidingsgerichte diagnostiek.
- Handelingsgerichte Proces Diagnostiek (HGPD): begeleidingsgerichte diagnostiek.
CLB en HGPD zijn meer gericht op de leerkracht.
Indicerende diagnostiek: je wilt een advies uitbrengen over de aangewezen behandeling. Ook bijvoorbeeld het
vaststellen van dyslexie.
Begeleidingsgerichte diagnostiek: scholen helpen met de begeleiding.
Soorten vraagstelling (doel)
Verhelderende vraagstelling: ordening van klachten vanuit perspectief cliënt (wat is de klacht?).
Onderkennende vraagstelling:
- Beschrijving van aard, omvang en ernst
- Niveaubepaling
- Categorie of stoornis (classificerend)
Verklarende vraagstelling: samenhangend beeld van ontstaan en voortbestaan van het probleem →
idiografische theorie (het is van toepassing op dit specifieke geval).
Indicerende vraagstelling: aanbevelingen voor interventies:
- Plaatsing
- Begeleiding
o Instructiebehoefte
o Ondersteuningsbehoefte
Op een rij:
Vaak ook een intakegesprek aan begin van diagnostiek: met de ouders, zodat het systeem van het kind ook
betrokken wordt. Zo wordt meer informatie verzameld.
3
, Hoor- en werkcolleges Diagnostiek & Interventie: Leerproblemen
Diagnostische Cyclus
Maakt deel uit van de Klinische Cyclus (diagnostisch deel en therapeutisch deel).
Evaluatieve stap aan het einde (controlestap).
Intelligentie en leren
Algemene leervoorwaarden: aandacht, werkgeheugen, etc.
Intelligentie zegt iets over de snelheid van informatieverwerking, bijvoorbeeld.
Definitie
Wat is intelligentie?
- Olifant die schilderij maakt: nee, is meer een trucje.
- Dolfijn die zichzelf ziet in spiegel: ja, er is sprake van zelfbewustzijn.
- Aap die cijfers kan onthouden: ja, hij is er zelfs beter in dan een mens (werkgeheugen). Apen kunnen
dit omdat het met overleving te maken heeft (onthouden waar dingen liggen in de natuur).
- Kunstmatige intelligentie (robot): is het een trucje of is het intelligentie?
De definitie: Intelligence involves the ability to reason, plan, solve problems, think abstractly, comprehend
complex ideas, learn quickly and learn form experience. It is not merely book learning, a narrow academic skill,
or test-taking smarts. Rather it reflects a broader and deeper capability for comprehending our surroundings –
‘catching on’, ‘making sense’ of things, or ‘figuring out’ what to do. (Gottfredson, 1997).
Modellen
Psychometrische modellen versus leerpotentieel modellen.
Psychometrische modellen willen er een getal aan koppelen (IQ). Leerpotentieel modellen zijn meer
contextuele- en informatieverwerkingsmodellen.
Psychometrische modellen (zoals de WISC) spelen nog altijd de boventoon.
Psychometrische modellen:
- 1923: Spearman (general and specific factors)
- 1950: Vernon (g (top) – scharnierfactoren – s (bottom))
- 1963: Cattel (fluid & crystallized intelligence)
- 1993: Carroll (3 stratamodel)
Cattell (1963): 2 types intelligentie:
- Fluid intelligence:
o Probleemoplossend vermogen
o Creativiteit
o Flexibiliteit
- Crystallized intelligence:
o Feitenkennis
o Procedurele kennis
o Kortom, geleerde of ingesleten kennis
In beide soorten komt zelfbewustzijn terug.
4
Hoorcollege 1 Inleiding + Intelligentie 11/09/2018
Organisatie van de zorg in het onderwijs
Continuüm van zorg
Vijf niveaus:
1. Zorg op groepsniveau binnen reguliere PO- en VO-scholen.
2. Extra zorg op groepsniveau binnen reguliere PO- en VO-scholen. Denk aan extra instructie in kleinere
groepjes.
3. Zorg op schoolniveau door intern deskundigen.
4. Intensieve begeleiding door extern deskundigen.
5. Speciale school.
Onderwijscontinuüm Continuüm van zorg Stap
Basisarrangement (75%) Niveau 1 1. Kwaliteit instructie Adaptief onderwijs
2. Goede methode
3. Gebruik LVS
Intensief arrangement Niveau 2 4. Vaststellen potentiele Intensivering
(25%) uitvallers (uitbreinding) instructie-
en oefentijd
Zeer intensief Niveau 3 5. Vaststellen leerlingen Intensivering (specifieke
arrangement (10%) met ernstige problemen interventies)
6. Vaststellen
achterstand en
hardnekkigheid
Zeer intensief Niveau 4 7. Vaststellen dyslexie Externe behandeling
arrangement + zorg (4%) 8. Gespecialiseerde
behandeling (zorg)
Als orthopedagoog zijn we voornamelijk pas bij de laatste stappen in beeld. Tot dat moment wordt het vooral
binnen de school opgelost.
Arrangementen binnen de school
Korte leertijd: getalenteerde kinderen.
Dit vertaald zich in CITO-scores en geeft de volgende verdeling:
1
,Hoor- en werkcolleges Diagnostiek & Interventie: Leerproblemen
Op school zie je vaak ook het zon- en stersysteem:
Zonnetjes zijn de getalenteerde kinderen, de maankinderen hebben het basisarrangement, de geïntensiveerde
zorg zijn de sterretjes, de zeer intensieve zorg zijn de raketkinderen.
Intermezzo: adaptief onderwijs
Adaptief onderwijs is het doelbewust afstemmen van de onderwijsleersituatie op verschillen tussen leerlingen
in dezelfde leergroep.
- Verschillen in instructiebehoefte
- Verschillen in ondersteuningsbehoefte
Ontwikkeling van ‘omgaan met verschillen’ naar ‘uitgaan van verschillen’.
Samengevat
- Continuüm van zorg (niveau van zorg)
- Arrangementen (school)
- Adaptief/passend onderwijs: uitgaan van verschillen binnen de school
Diagnostische processen in het onderwijs
Screening
Binnen het basisarrangement vind in stap 3 een screening plaats op basis van preventief karakter (LVS –
Leerlingvolgsysteem).
Diagnostiek in het onderwijs
Leervorderingen meten (door de leerkracht) → Kwantitatief: snelheid en accuratesse
Signalering (screening) van probleem
Taakanalyse (door de IB-er) → (basaal) pedagogisch- Kwalitatief: beheersing van deelvaardigheden
didactisch onderzoek
Procesanalyse (IB-er) of gedragsdeskundige SBD) → Kwalitatief: verloop van veronderstelde processen
(basaal) pedagogisch-didactisch onderzoek bij het kind
Psychologisch onderzoek (gedragsdeskundige SBD) Kwaliteit van de veronderstelde, achterliggende
→ Orthopedagogische/psychologische diagnostiek psychologische functies.
De laatste drie stappen zijn meer gerichte diagnostiek. De eerste stap is enkel signalering.
Diagnostisch onderzoek in het onderwijs
Diagnostiek is een proces met als doel het gericht verzamelen van informatie over een probleem, zodat de
vraag om diagnose en/of advies beantwoord kan worden en een passende beslissing genomen kan worden.
Diagnostiek is dus het beantwoorden van vragen!!
2
,Hoor- en werkcolleges Diagnostiek & Interventie: Leerproblemen
Vertrekpunt: empirische cyclus
Diagnostisch onderzoek als wetenschappelijk onderzoek:
Dit is een hypothese-toetsend model en een circulair proces.
Diagnostische procedures
Vier gangbare diagnostisch werkwijzen in het onderwijs:
- Diagnostische cyclus (DC): indicerende diagnostiek.
- Handelingsgerichte diagnostiek (HGD): indicerende diagnostiek.
- Consultatieve Leerling Begeleiding (CLB): begeleidingsgerichte diagnostiek.
- Handelingsgerichte Proces Diagnostiek (HGPD): begeleidingsgerichte diagnostiek.
CLB en HGPD zijn meer gericht op de leerkracht.
Indicerende diagnostiek: je wilt een advies uitbrengen over de aangewezen behandeling. Ook bijvoorbeeld het
vaststellen van dyslexie.
Begeleidingsgerichte diagnostiek: scholen helpen met de begeleiding.
Soorten vraagstelling (doel)
Verhelderende vraagstelling: ordening van klachten vanuit perspectief cliënt (wat is de klacht?).
Onderkennende vraagstelling:
- Beschrijving van aard, omvang en ernst
- Niveaubepaling
- Categorie of stoornis (classificerend)
Verklarende vraagstelling: samenhangend beeld van ontstaan en voortbestaan van het probleem →
idiografische theorie (het is van toepassing op dit specifieke geval).
Indicerende vraagstelling: aanbevelingen voor interventies:
- Plaatsing
- Begeleiding
o Instructiebehoefte
o Ondersteuningsbehoefte
Op een rij:
Vaak ook een intakegesprek aan begin van diagnostiek: met de ouders, zodat het systeem van het kind ook
betrokken wordt. Zo wordt meer informatie verzameld.
3
, Hoor- en werkcolleges Diagnostiek & Interventie: Leerproblemen
Diagnostische Cyclus
Maakt deel uit van de Klinische Cyclus (diagnostisch deel en therapeutisch deel).
Evaluatieve stap aan het einde (controlestap).
Intelligentie en leren
Algemene leervoorwaarden: aandacht, werkgeheugen, etc.
Intelligentie zegt iets over de snelheid van informatieverwerking, bijvoorbeeld.
Definitie
Wat is intelligentie?
- Olifant die schilderij maakt: nee, is meer een trucje.
- Dolfijn die zichzelf ziet in spiegel: ja, er is sprake van zelfbewustzijn.
- Aap die cijfers kan onthouden: ja, hij is er zelfs beter in dan een mens (werkgeheugen). Apen kunnen
dit omdat het met overleving te maken heeft (onthouden waar dingen liggen in de natuur).
- Kunstmatige intelligentie (robot): is het een trucje of is het intelligentie?
De definitie: Intelligence involves the ability to reason, plan, solve problems, think abstractly, comprehend
complex ideas, learn quickly and learn form experience. It is not merely book learning, a narrow academic skill,
or test-taking smarts. Rather it reflects a broader and deeper capability for comprehending our surroundings –
‘catching on’, ‘making sense’ of things, or ‘figuring out’ what to do. (Gottfredson, 1997).
Modellen
Psychometrische modellen versus leerpotentieel modellen.
Psychometrische modellen willen er een getal aan koppelen (IQ). Leerpotentieel modellen zijn meer
contextuele- en informatieverwerkingsmodellen.
Psychometrische modellen (zoals de WISC) spelen nog altijd de boventoon.
Psychometrische modellen:
- 1923: Spearman (general and specific factors)
- 1950: Vernon (g (top) – scharnierfactoren – s (bottom))
- 1963: Cattel (fluid & crystallized intelligence)
- 1993: Carroll (3 stratamodel)
Cattell (1963): 2 types intelligentie:
- Fluid intelligence:
o Probleemoplossend vermogen
o Creativiteit
o Flexibiliteit
- Crystallized intelligence:
o Feitenkennis
o Procedurele kennis
o Kortom, geleerde of ingesleten kennis
In beide soorten komt zelfbewustzijn terug.
4
