Hoofdstuk 4 – de cognitieve benadering
Het meeste gedrag van ons heeft te maken met mentale processen zoals perceptie,
geheugen, probleemoplossing en taal en niet de simpele processen die de behavioristen
verklaren. De cognitieve benadering gelooft niet in het feit dat gedrag volledig in termen van
stimuli en responsen verklaard kan worden. Zij geloven dat er een mediator is: een proces
of gebeurtenis in het individu die tussen een stimulus en respons komen.
Er zijn twee sleutelpersonen:
- Chace Tolman: leren en responsen zijn niet hetzelfde, het is mogelijk om te leren
zonder een respons te laten zien. Hij spreekt over leren als basis voor relaties tussen
stimuli. Zo worden er cogniteve mappen gevormd: een mentale representatie van
geleerde relaties tussen stimuli.
- Wolfgang Kohler: we hebben de neiging om ervaringen op een bepaalde manier te
organiseren. Een plotselinge verandering in die organisatie door een verandering van
gedrag wordt insight genoemd. Inzicht kan beschreven worden als het vormen van
een passend schema: mentale set: een cognitief schema die een individu gebruikt
om hun perceptie van een situatie, zoals een probleem, te organiseren.
o Latent learning: een term om situaties te beschrijven waarin leren verschilt
van de uitvoering van het gerag.
Wanneer je gebruik maakt van information processing vallen binnen de tradities van
Tolman en Kohler: een term om mentale functies die ontstaan tussen stimuli en responsen te
beschrijven.
De cognitieve benadering deelt twee kernelementen:
1. Processen binnen een persoon staan centraal in het begrijpen van gedrag
2. De mediatoren opereren op een georganiseerde en systematische manier, niet door
fouten te maken en te proberen.
Traditioneel gezien scheiden psychologen het proces van waarnemen en denken. Maar
geheugen en perceptie zijn intergerelateerd. Waarnemingen hebben bijvoorbeeld gedachten
nodig als stimulus.
Leren is een manier om informatie te verzamelen. Leren: het proces van het verzamelen van
informatie en dit organiseren in een mentaal schema. De cognitieve mappen laten dit goed
zien. De manier waarop we informatie selecteren en gebruiken is wat onze relatie tussen
stimulus en respons bepaalt.
Effectief gedrag is afhankelijk van het herinneren van informatie op het goede moment.
Geheugen: het behouden en gebruik van eerder geleerde informatie. Geheugen is een
mediator van gedrag omdat vroegere ervaringen beïnvloeden wat wij tegenwoordig doen. Er
zijn meerdere manieren om deze informatie te gebruiken:
- Recall: actief ophalen van de informatie.
- Recognition: het proces van het identificeren van gepresenteerde informatie als
bekend.
- Relearning: wanneer informatie wel behouden is, maar we er daar niet bewust van
zijn. Door iets nader te bekijken kunnen we het opnieuw leren.
- Priming: een fenomeen waarbij een gedachte of herinnering de activatie
vermeerderd van geassocieerde gedachten of herinneringen. Wanneer je
bijvoorbeeld twee woorden ziet associeer je die met elkaar.
Zintuigelijke imput sensory memory selectieve aandacht short-term memory
encoding long-term memory
retrieval long-term memory
, Sensory memory: buffer tussen zintuigen en korte termijn geheugen. Het kan vanaf hier of
naar het STM gaan of het kan ‘doodgaan’: decay.
STM: de herinneringen kunnen of vervangen worden: displacement, of ze kunnen herhaald
worden: rehearsal. Het vergeten van informatie ligt vooral aan de beperkte capaciteit van
het STM. Nieuwe binnenkomende informatie verdringt eerdere inhoud.
LTM: door codering kan de input van STM naar LTM gaan, ook kan het door retrieval weer
terug gaan naar STM. Het kan ook verloren gaan of even niet meer beschikbaar zijn:
loss/not available.
Er zijn twee manieren om herinneringen te onthouden:
- Maintenance rehearsal: herhalen van de informatie waardoor de informatie steeds
weer opnieuw de STM binnenkomt en hoe groter de kans is dat het opgeslagen zal
worden in het LTM.
- Elaborative rehearsal: de stimulus wordt op een bepaalde manier gemanipuleerd,
bijvoorbeeld door nadruk te leggen op zintuigelijke kenmerken of door de nadruk te
leggen op een bepaalde betekenis.
Het behouden van informatie in LTM is verbonden met het type informatie en met de manier
waarop het gecodeerd is. Er zijn verschillende typen:
- Procedural memory: hoe informatie wordt hier opgeslagen: hoe fiets ik, etc.
- Semantic memory: algemene kennis van de wereld.
- Episodic memory: persoonlijke ervaringen.
Er zijn twee theorieën over hoe informatie wordt opgeslagen: manieren om te coderen
1. Associationisme: er worden verbindingen gevormd tussen nieuwe ervaringen en
voorafgaande kennis. Freud gebruikte dit ook bij de psychoanalyse, free
association: men moest zeggen wat in hun op komt en zo konden er patronen
ontdekt worden. En zo kan er ook gezien worden of er bepaalde herinneringen of
gedachtes worden weggedrukt: repression.
a. Interference: de competitie tussen items die leren kunnen verstoren en
vergeten kunne produceren. Hoe meer er wordt opgeslagen, hoe moeilijker
het wordt een bepaald stuk informatie te identificeren. Het komt in twee
vormen voor:
i. Retroactief: recente ervaringen maken het moeilijk om iets wat al
eerder is geleerd op te halen.
ii. Proactief: vroegere ervaringen maken het moeilijk om iets wat recent
geleerd is op te halen.
Een interpretatie van de interference theorie is dat er zo ook herinneringen
vernietigd kunnen worden, wat leidt tot unlearning. Bepaalde associaties
worden dan hierbij verbroken.
2. Cue-dependent coding: alle informatie is opgeslagen in het geheugen als een set
van relaties: context. Het herinneren van de informatie hangt af van het herstellen
van de cues die de originele context vormden.
a. Availability: het principe dat herinneren bepaald is door of de informatie
bestaat in het LTM of niet, vergeten betekend dat de informatie verwoest is.
Omdat het LTM permanent is, zou het meeste vergeten veroorzaakt moeten
worden door problemen met toegankelijkheid. Vergeten door het falen
informatie op te halen is context-dependent forgetting: we falen meestal om
herinneringen op te halen omdat de cues die ons helpen bij het herinneren
niet aanwezig zijn.
b. State-dependant forgetting: vergeten dat gerelateerd is aan veranderingen
in de context geassocieerd met interne cues van fysieke en mentale status, in
tegenstelling tot de context die wordt gedefinieerd van de externe omgeving.
c. False recognition: een vorm van geheugen error waarbij het bestaan van
bekende cues kan leiden tot het geloven dat de stimulus past bij een vorig
ervaarde stimulus.
Het meeste gedrag van ons heeft te maken met mentale processen zoals perceptie,
geheugen, probleemoplossing en taal en niet de simpele processen die de behavioristen
verklaren. De cognitieve benadering gelooft niet in het feit dat gedrag volledig in termen van
stimuli en responsen verklaard kan worden. Zij geloven dat er een mediator is: een proces
of gebeurtenis in het individu die tussen een stimulus en respons komen.
Er zijn twee sleutelpersonen:
- Chace Tolman: leren en responsen zijn niet hetzelfde, het is mogelijk om te leren
zonder een respons te laten zien. Hij spreekt over leren als basis voor relaties tussen
stimuli. Zo worden er cogniteve mappen gevormd: een mentale representatie van
geleerde relaties tussen stimuli.
- Wolfgang Kohler: we hebben de neiging om ervaringen op een bepaalde manier te
organiseren. Een plotselinge verandering in die organisatie door een verandering van
gedrag wordt insight genoemd. Inzicht kan beschreven worden als het vormen van
een passend schema: mentale set: een cognitief schema die een individu gebruikt
om hun perceptie van een situatie, zoals een probleem, te organiseren.
o Latent learning: een term om situaties te beschrijven waarin leren verschilt
van de uitvoering van het gerag.
Wanneer je gebruik maakt van information processing vallen binnen de tradities van
Tolman en Kohler: een term om mentale functies die ontstaan tussen stimuli en responsen te
beschrijven.
De cognitieve benadering deelt twee kernelementen:
1. Processen binnen een persoon staan centraal in het begrijpen van gedrag
2. De mediatoren opereren op een georganiseerde en systematische manier, niet door
fouten te maken en te proberen.
Traditioneel gezien scheiden psychologen het proces van waarnemen en denken. Maar
geheugen en perceptie zijn intergerelateerd. Waarnemingen hebben bijvoorbeeld gedachten
nodig als stimulus.
Leren is een manier om informatie te verzamelen. Leren: het proces van het verzamelen van
informatie en dit organiseren in een mentaal schema. De cognitieve mappen laten dit goed
zien. De manier waarop we informatie selecteren en gebruiken is wat onze relatie tussen
stimulus en respons bepaalt.
Effectief gedrag is afhankelijk van het herinneren van informatie op het goede moment.
Geheugen: het behouden en gebruik van eerder geleerde informatie. Geheugen is een
mediator van gedrag omdat vroegere ervaringen beïnvloeden wat wij tegenwoordig doen. Er
zijn meerdere manieren om deze informatie te gebruiken:
- Recall: actief ophalen van de informatie.
- Recognition: het proces van het identificeren van gepresenteerde informatie als
bekend.
- Relearning: wanneer informatie wel behouden is, maar we er daar niet bewust van
zijn. Door iets nader te bekijken kunnen we het opnieuw leren.
- Priming: een fenomeen waarbij een gedachte of herinnering de activatie
vermeerderd van geassocieerde gedachten of herinneringen. Wanneer je
bijvoorbeeld twee woorden ziet associeer je die met elkaar.
Zintuigelijke imput sensory memory selectieve aandacht short-term memory
encoding long-term memory
retrieval long-term memory
, Sensory memory: buffer tussen zintuigen en korte termijn geheugen. Het kan vanaf hier of
naar het STM gaan of het kan ‘doodgaan’: decay.
STM: de herinneringen kunnen of vervangen worden: displacement, of ze kunnen herhaald
worden: rehearsal. Het vergeten van informatie ligt vooral aan de beperkte capaciteit van
het STM. Nieuwe binnenkomende informatie verdringt eerdere inhoud.
LTM: door codering kan de input van STM naar LTM gaan, ook kan het door retrieval weer
terug gaan naar STM. Het kan ook verloren gaan of even niet meer beschikbaar zijn:
loss/not available.
Er zijn twee manieren om herinneringen te onthouden:
- Maintenance rehearsal: herhalen van de informatie waardoor de informatie steeds
weer opnieuw de STM binnenkomt en hoe groter de kans is dat het opgeslagen zal
worden in het LTM.
- Elaborative rehearsal: de stimulus wordt op een bepaalde manier gemanipuleerd,
bijvoorbeeld door nadruk te leggen op zintuigelijke kenmerken of door de nadruk te
leggen op een bepaalde betekenis.
Het behouden van informatie in LTM is verbonden met het type informatie en met de manier
waarop het gecodeerd is. Er zijn verschillende typen:
- Procedural memory: hoe informatie wordt hier opgeslagen: hoe fiets ik, etc.
- Semantic memory: algemene kennis van de wereld.
- Episodic memory: persoonlijke ervaringen.
Er zijn twee theorieën over hoe informatie wordt opgeslagen: manieren om te coderen
1. Associationisme: er worden verbindingen gevormd tussen nieuwe ervaringen en
voorafgaande kennis. Freud gebruikte dit ook bij de psychoanalyse, free
association: men moest zeggen wat in hun op komt en zo konden er patronen
ontdekt worden. En zo kan er ook gezien worden of er bepaalde herinneringen of
gedachtes worden weggedrukt: repression.
a. Interference: de competitie tussen items die leren kunnen verstoren en
vergeten kunne produceren. Hoe meer er wordt opgeslagen, hoe moeilijker
het wordt een bepaald stuk informatie te identificeren. Het komt in twee
vormen voor:
i. Retroactief: recente ervaringen maken het moeilijk om iets wat al
eerder is geleerd op te halen.
ii. Proactief: vroegere ervaringen maken het moeilijk om iets wat recent
geleerd is op te halen.
Een interpretatie van de interference theorie is dat er zo ook herinneringen
vernietigd kunnen worden, wat leidt tot unlearning. Bepaalde associaties
worden dan hierbij verbroken.
2. Cue-dependent coding: alle informatie is opgeslagen in het geheugen als een set
van relaties: context. Het herinneren van de informatie hangt af van het herstellen
van de cues die de originele context vormden.
a. Availability: het principe dat herinneren bepaald is door of de informatie
bestaat in het LTM of niet, vergeten betekend dat de informatie verwoest is.
Omdat het LTM permanent is, zou het meeste vergeten veroorzaakt moeten
worden door problemen met toegankelijkheid. Vergeten door het falen
informatie op te halen is context-dependent forgetting: we falen meestal om
herinneringen op te halen omdat de cues die ons helpen bij het herinneren
niet aanwezig zijn.
b. State-dependant forgetting: vergeten dat gerelateerd is aan veranderingen
in de context geassocieerd met interne cues van fysieke en mentale status, in
tegenstelling tot de context die wordt gedefinieerd van de externe omgeving.
c. False recognition: een vorm van geheugen error waarbij het bestaan van
bekende cues kan leiden tot het geloven dat de stimulus past bij een vorig
ervaarde stimulus.
