Samenvatting Stress, gezondheid en ziekte

Stress, gezondheid en ziekte
Hoorcollege 1 6 september 2018
Inleiding: stressrespons en evolutie
Sapolsky H1, H2 en H3
Reader H1


Hoofdstuk 1: Wat zijn de basisprincipes van het menselijk functioneren?
Wat is stress?
 Stressor = elke mogelijke bedreiging van psychobiologische doelen,
hetgeen dat het evenwicht verstoort.
 Stressrespons / stress = adaptieve psychobiologische reactie op
stressor / toestand van lichamelijk of psychologische spanning die ontstaat
doordat een bestaand evenwicht neigt te veranderen
 Stressresponsen
o Psychologisch
 Negatieve emoties (boosheid, angst, depressie)
 Gespannen
 Onzeker
 Waakzaamheid
 Verwardheid
 Paniek
o Lichamelijk
 Hartkloppingen
 Zweten, kippenvel
 Spieren spannen
 Sneller ademhalen
 Droge mond
 Trillen
 Koude vingers
 Misselijkheid, diarree etc
 Flauwvallen
 Licht/verstoorde slaap
 Dingen als live events, daily hassles, werkstress etc kunnen invloed
hebben op lichamelijke ziekten
o Kanker
o Hart- en vaatziekten
o Diabetes
o Etc.
 Het lichaam is constant bezig om een staat van homeostase te bereiken
o Volledige balans van het lichaam
o Stressoren halen een lichaam uit homeostase
 Er zijn verschillende optimale levels voor het lichaam, afhankelijk van wat
je aan het doen bent

, o Optimale hartslag ligt lager wanneer je slaapt dan wanneer je sport
 Er zijn meerdere manieren waarop je de optimale staat voor je lichaam kan
bereiken
 Allostase is het proces dat zorgt dat de hersenen veranderingen in het
hele lichaam teweegbrengen.


Verloop van stress
 Stressvolle situatie/prikkel (stressor) → inschatting (appraisal) maken
van de situatie/prikkel
o Negatieve inschatting (stressor wordt als stressvol ervaren) → acute
stressrespons.
 Men probeert tegelijkertijd met de situatie om te gaan
(coping). Wanneer de coping niet voldoende verlichting van
de stress geeft zal de acute stressrespons leiden tot een
chronische stressrespons.
 Chronische stressrespons kan leiden tot lichamelijke schade
of verlaagde weerstand, kan uiteindelijk leiden tot een
organische ziekte (door verlaagd immuunsysteem, door
ziekteverwekkers).
 Chronische stressrespons kan ook leiden tot psychische
klachten en subjectieve somatische klachten.
 Bij ervaring van stress moeten de spieren harder werken en het hart
sneller kloppen


Biologische stresstheorie
 Cannon (1932)
o Psychologische dreiging → fightflight response (snelle reactie
adrenaline)
 Stress respons is functioneel (vooral in de dierenwereld).
 Door adrenaline ben je sneller, scherper en vergroot je je
overlevingskansen.
 In de huidige samenleving is deze stressrespons echter niet
nuttig.
 Er wordt niks met de stressrespons gedaan.
 Een acute stressrespons kan indirect leiden tot een organische ziekte.
 Er is empirisch bewijs dat stress ziekte kan veroorzaken.
 Chronische stress komt alleen bij de mens voor, niet in de natuur
 Kortdurende stress is meestal functioneel, langdurige stress niet.
 General adaption syndrome (GAS) (Selye, 1956).
o Stressrespons is een non-specifeke respons op fysieke en
psychologische dreiging
o Hetzelfde stressrespons kan ontstaan door zowel fysieke als
psychologische dreiging
o Stressrespons is fylogenetisch oud: het is in grote mate hetzelfde
voor alle diersoorten en volgt dezelfde biologische routes. Gevolgen

,  De functie van stress is nog steeds het wegnemen van
dreiging of ontvluchten
 Typisch menselijke stress heeft via oude biologische routes
efect op het lichaam
 Efect van stress op lichaam van dier en mens ook nog steeds
door dezelfde basale psychologische factoren.
o Stadia, gereguleerd door cortisol.
 Alarm stage: er ontstaat een fght-or-fight respons. Als
dreiging niet verdwijnt →
 Resistance stage: onderdrukking van het immuunsysteem,
spijsvertering vertraagd en het hartritme verhoogd. Als dit
stadium aanhoudt ontstaat er chronische stress. Dit stadium
kan leiden tot een ziekte.
 Exhaustion stage: middelen/hormonen zijn op en er volgt
een ziekte of de dood. Wordt in werkelijkheid bijna nooit
bereikt.


Psychologische stresstheorie
 Richt zich op het (verkeerd) inschatten van situaties of stressors en op het
copinggedrag.
 Het efect van stress op het lichaam van mens en dier ontstaat door
dezelfde basale psychologische factoren.
 Stressor-dimensies
o Aversiteit (aard van dreiging)
 Fysiek: direct door kou, hitte, toxinen, infecties, bloeding,
geweld, honger, dorst, uitputting, slaapdeprivatie etc.
 Psychologisch: waargenomen bedreiging van fysieke
integriteit en psychosociale integriteit (zekerheid/veiligheid,
verbondenheid/intimiteit/seks, autonomie/prestige/status).
o Oncontroleerbaarheid/onvoorspelbaarheid: de mate waarin dit
wordt ingeschat is van groot belang voor de stress die ervaren
wordt.
o Duur
 Yoked control experiment
o Twee ratten krijgen allebei elektrische schokken
o Eén rat kan de elektrische schok uitzetten door op een hendel te
drukken, de andere rat niet.
o Rat 1 ervaart minder stress dan rat 2, omdat rat 1 controle heeft
o Hetzelfde geldt wanneer rat 1 op een vast interval schokken krijgt,
terwijl rat 2 op random momenten (maar evenveel) schokken krijgt.
o Rat 2 ervaart meer stress omdat die geen voorspelbaarheid ervaart.
o De hulpeloosheid van rat 2 leidt uiteindelijk tot een depressie.
 Bij oncontroleerbare stress in de vroege levensfasen kunnen langdurige
veranderingen optreden
o Lage serotonine niveaus
o Levenslang hoge cortisol-reactiviteit

,  Structurele veranderingen door oncontroleerbare stress in vroege
levensfasen
o Overgevoelige systemen met vertraagd herstel
 Respons-patronen
o Vechten, vluchten, vrees (angst, waakzaamheid)
 Doel: inspanning om controle te verkrijgen
 Emoties: boosheid, angst en waakzaamheid
o Opgeven
 Doel: conserveren van energie, terugtrekken
 Emoties: hulpeloosheid, hopeloosheid, depressie




Omgevingsstresstheorie
 Aversiteit en duur richten zich op de eigenschappen van de stressor zelf
 Duur is van belang voor de stress die ervaren wordt.
 Aversiteit bepaalt de aard van de dreiging
o Directe/fysieke dreiging: kou, hitte, infecties, geweld
o Psychologisch: waargenomen dreiging
 Defense mechanism
o Wordt ingezet wanneer men de controle over stressors dreigt te
verliezen.
o Doel is om controle terug te krijgen door middel van inspanning
 Boosheid/vechten
 Angst/vluchten
 Waakzaamheid
o Deze negatieve emoties zijn gericht op een actietendens
(fysiologische voorbereiding)
 Defeat mechanism
o Wordt ingezet wanneer de controle over de stressor al verloren is
o ‘opgeven’
o Doel: energie besparen door terugtrekking
o Hulpeloosheid, hopeloosheid en depressie



Hoofdstuk 2: Wat gebeurt er in het lichaam tijdens stress?
Fysiologie
 Autonoom zenuwstelsel (onderdeel perifeer zenuwstelsel)
o Reguleert organen die onvrijwillig functioneren
o Bestaat uit sympathisch en parasympatisch zenuwstelsel
 Werken antagonistisch van elkaar.
 Sympathisch: actie
 Parasympatisch: rust
 Hersenen sturen een signaal van dreiging naar de hypothalamus → zorgt
voor tweedelige stressrespons