1. WERKCOLLEGE
Inzicht/analyse/toepassing
1a. Welke kenmerken heeft een staat volgens het boek?
• Er is sprake van een territoriale organisatie
• Die gezag over een op het grondgebied woonachtige bevolking uitoefent
• En daartoe over de middelen beschikt, zoals het geweldmonopolie
1b. In hoeverre dient er volgens u ook sprake te zijn van een gemeenschappelijke cultuur?
Opvatting van Belifante over de staat: “De staat is een organisatie die
(i) Met voorrang boven andere organisaties effectief gezag uitoefent
(i) Over een gemeenschap van mensen
(ii) Op een bepaald grondgebied.
(iii) * Die gemeenschap heeft een gemeenschappelijke cultuur en is een rechtsgemeenschap.*”
1c. Hoe zou u een staat onderscheiden van een deelstaat als Texas of Beieren?
De deelstaat oefent niet het uiteindelijke ultieme gezag uit en zij hebben geen geweldsmonopolie.
Deze deelentiteiten (deelstaten) hebben eigen bevoegdheden (wetgevend en uitvoerend) waar het
centrale (federale) gezag geen inbreuk op mag maken.
1d. In hoeverre kan de EU als een staat worden beschouwd?
De EU is formeel gezien geen staat, het is een internationale organisatie, opgericht bij verdragen
(het verdrag betreffende de Europese Unie VEU en het verdrag betreffende de werking van de
Europese Unie VWEU) waarbij de soevereine lidstaten unaniem over gedragswijziging besluiten.
Staatsvorming is gekoppeld aan een eenheid van volk.
Zij het dat het ook zo is dat sommige Europese taken en bevoegdheden gezamenlijk door de
lidstaten, maar in de context van de Europese instituties moeten worden aangepakt.
2. Leg het begrip soevereiniteit uit zoals gebruikt in de volgende uitspraken:
a. IS is geen soevereine staat.
IS is geen soevereine staat omdat het vanuit internationaal perspectief niet als soeverein wordt
gezien. Normaliter worden soevereine staten niet gestoord met de interne aangelegen heden in het
land maar in dit geval oefent de wereldgemeenschap wel invloed uit.
b. De Amerikaanse constitutie is gebaseerd op het beginsel van volkssoevereiniteit.
, Vanuit filosofische en theoretische oogpunt wordt naar de staat en het overheidsgezag gekeken,
waarna wordt gezocht naar legitimatie van het gezag. In Frankrijk en Amerika is de grondwet
gebaseerd op volkssoevereiniteit en in Nederland heeft de formele wetgever het hoogste gezag.
3. De Nederlandse Grondwet is zowel in formele als in materiële zin rigide. Leg dat uit.
Van een rigide grondwet is sprake als wijziging van de grondwet aan specifieke waarborgen is
onderworpen en dus veel moeilijker is dan het maken en wijzigen van gewone wetgeving.
Daarnaast is het materieel rigide omdat een rechterlijke toetsing ontbreekt, terwijl in Amerika de
Supreme Court wel toetsingsrecht heeft.
4a. Welke vier elementen kent de rechtsstaat? +
+ 4b. Welk doel dient de rechtsstaat? Bespreek hierbij alle onder a. genoemde elementen.
Onder het begrip rechtsstaat wordt verstaan dat de staat onder gezag van het recht wordt geplaatst
en niet alleen rechtsschepper is, maar zelf ook gebonden is aan het recht. Met het oog daarop dient
een staat aan een aantal eisen te voldoen. In meest elementaire vorm gaat het om een viertal eisen
bij een rechtsstaat:
(1) De grondslag van de uitoefening van het overheidsgezag is te vinden in algemene regels:
deze algemeenheidseis beoogt te beschermen tegen willekeur en machtsmisbruik. Deze
grondslageis wordt wel aangeduid als het legaliteitsbeginsel.
Aan de eis van legaliteit kan worden toegevoegd dat de wet afkomstig dient te zijn van een
democratisch gelegitimeerde wetgever. Hier komen de eisen van rechtsstaat en democratie
samen; we spreken dan van een democratische eenheidsstaat.
(2) Sprake van een vorm van scheiding van machten naar het model van Montesquieu: (Trias
Politica; wetgeving, uitvoering, rechtspraak) dienen te worden uitgeoefend door drie te
onderscheiden machten: de eis van de scheiding van machten.
(3) Er moet een onafhankelijke rechterlijke macht zijn die toeziet, en daartoe ook de
noodzakelijke bevoegdheden heeft, op de uitoefening door de overheid van haar
bevoegdheden.
(4) Bescherming van fundamentele rechten: de grondrechten. Zij beschermen de vrijheid van
de burgers en bieden bescherming tegen machtsmisbruik door de overheid.
5a. Geef een eigen omschrijving van het staatsrechtelijk legaliteitsbeginsel.
Gedecentraliseerde lichamen of organen van een staat mogen bevoegdheden uitoefenen als dat
krachtens een wet is toegestaan.
(2)
Inzicht/analyse/toepassing
1a. Welke kenmerken heeft een staat volgens het boek?
• Er is sprake van een territoriale organisatie
• Die gezag over een op het grondgebied woonachtige bevolking uitoefent
• En daartoe over de middelen beschikt, zoals het geweldmonopolie
1b. In hoeverre dient er volgens u ook sprake te zijn van een gemeenschappelijke cultuur?
Opvatting van Belifante over de staat: “De staat is een organisatie die
(i) Met voorrang boven andere organisaties effectief gezag uitoefent
(i) Over een gemeenschap van mensen
(ii) Op een bepaald grondgebied.
(iii) * Die gemeenschap heeft een gemeenschappelijke cultuur en is een rechtsgemeenschap.*”
1c. Hoe zou u een staat onderscheiden van een deelstaat als Texas of Beieren?
De deelstaat oefent niet het uiteindelijke ultieme gezag uit en zij hebben geen geweldsmonopolie.
Deze deelentiteiten (deelstaten) hebben eigen bevoegdheden (wetgevend en uitvoerend) waar het
centrale (federale) gezag geen inbreuk op mag maken.
1d. In hoeverre kan de EU als een staat worden beschouwd?
De EU is formeel gezien geen staat, het is een internationale organisatie, opgericht bij verdragen
(het verdrag betreffende de Europese Unie VEU en het verdrag betreffende de werking van de
Europese Unie VWEU) waarbij de soevereine lidstaten unaniem over gedragswijziging besluiten.
Staatsvorming is gekoppeld aan een eenheid van volk.
Zij het dat het ook zo is dat sommige Europese taken en bevoegdheden gezamenlijk door de
lidstaten, maar in de context van de Europese instituties moeten worden aangepakt.
2. Leg het begrip soevereiniteit uit zoals gebruikt in de volgende uitspraken:
a. IS is geen soevereine staat.
IS is geen soevereine staat omdat het vanuit internationaal perspectief niet als soeverein wordt
gezien. Normaliter worden soevereine staten niet gestoord met de interne aangelegen heden in het
land maar in dit geval oefent de wereldgemeenschap wel invloed uit.
b. De Amerikaanse constitutie is gebaseerd op het beginsel van volkssoevereiniteit.
, Vanuit filosofische en theoretische oogpunt wordt naar de staat en het overheidsgezag gekeken,
waarna wordt gezocht naar legitimatie van het gezag. In Frankrijk en Amerika is de grondwet
gebaseerd op volkssoevereiniteit en in Nederland heeft de formele wetgever het hoogste gezag.
3. De Nederlandse Grondwet is zowel in formele als in materiële zin rigide. Leg dat uit.
Van een rigide grondwet is sprake als wijziging van de grondwet aan specifieke waarborgen is
onderworpen en dus veel moeilijker is dan het maken en wijzigen van gewone wetgeving.
Daarnaast is het materieel rigide omdat een rechterlijke toetsing ontbreekt, terwijl in Amerika de
Supreme Court wel toetsingsrecht heeft.
4a. Welke vier elementen kent de rechtsstaat? +
+ 4b. Welk doel dient de rechtsstaat? Bespreek hierbij alle onder a. genoemde elementen.
Onder het begrip rechtsstaat wordt verstaan dat de staat onder gezag van het recht wordt geplaatst
en niet alleen rechtsschepper is, maar zelf ook gebonden is aan het recht. Met het oog daarop dient
een staat aan een aantal eisen te voldoen. In meest elementaire vorm gaat het om een viertal eisen
bij een rechtsstaat:
(1) De grondslag van de uitoefening van het overheidsgezag is te vinden in algemene regels:
deze algemeenheidseis beoogt te beschermen tegen willekeur en machtsmisbruik. Deze
grondslageis wordt wel aangeduid als het legaliteitsbeginsel.
Aan de eis van legaliteit kan worden toegevoegd dat de wet afkomstig dient te zijn van een
democratisch gelegitimeerde wetgever. Hier komen de eisen van rechtsstaat en democratie
samen; we spreken dan van een democratische eenheidsstaat.
(2) Sprake van een vorm van scheiding van machten naar het model van Montesquieu: (Trias
Politica; wetgeving, uitvoering, rechtspraak) dienen te worden uitgeoefend door drie te
onderscheiden machten: de eis van de scheiding van machten.
(3) Er moet een onafhankelijke rechterlijke macht zijn die toeziet, en daartoe ook de
noodzakelijke bevoegdheden heeft, op de uitoefening door de overheid van haar
bevoegdheden.
(4) Bescherming van fundamentele rechten: de grondrechten. Zij beschermen de vrijheid van
de burgers en bieden bescherming tegen machtsmisbruik door de overheid.
5a. Geef een eigen omschrijving van het staatsrechtelijk legaliteitsbeginsel.
Gedecentraliseerde lichamen of organen van een staat mogen bevoegdheden uitoefenen als dat
krachtens een wet is toegestaan.
(2)
