Inhoudsopgave
1.1 Organisatieniveau: van de cel tot systemen.....................................................................................6
1.2 Een korte inleiding over cellen.........................................................................................................7
1.2.1 Cellen en celcomponenten........................................................................................................7
De celonderdelen: organellen............................................................................................................7
1.3 Een korte inleiding in biochemie......................................................................................................7
1.3.1 Eiwit en eiwitsynthese...............................................................................................................7
1.3.2 Hoe cellen eiwitten maken........................................................................................................8
1.3.3 Lipiden.......................................................................................................................................8
1.3.4 Koolhydraten en suikers............................................................................................................9
Monosachariden.................................................................................................................................9
Disachariden.......................................................................................................................................9
Polysachariden...................................................................................................................................9
1.3.5 Cellulaire ademhaling en de productie van ATP........................................................................9
2.1 waarom zijn eiwitten goede aangrijpingspunten voor geneesmiddelen?......................................10
2.1.1 Er zijn veel verschillende soorten eiwitten..............................................................................10
2.1.2 Eiwitten spelen een belangrijke rol bij fysiologische processen..............................................10
2.1.3 Elk orgaan en elke weefsel heeft een eiwit dat kenmerkend is voor dat orgaan en weefsel...10
2.2 Eiwitten waarop geneesmiddelen aangrijpen (1): receptoren........................................................11
2.2.1 Waarom binden chemische boodschappers juist aan receptoren?.........................................12
2.2.2. Waarom binden geneesmiddelen aan receptoren?...............................................................12
2.2.3 Wat gebeurt er wanneer een chemische boodschapper aan een receptor bindt?..................12
2.2.4 Wat gebeurt er wanneer een geneesmiddel aan een receptor bindt?....................................12
2.2.5 Subgroepen receptoren die aangrijpingspunt kunnen zijn van geneesmiddelen....................13
2.3 Eiwitten waarop geneesmiddelen aangrijpen (2): ionkanalen........................................................13
2.3.1 Voorbeeld van een kanaalblokkerend geneesmiddel: lidocaïne..............................................14
2.4 Eiwitten waarop geneesmiddelen aangrijpen (3): enzymen...........................................................14
2.5 Eiwitten waarop geneesmiddelen aangrijpen (4): transporteiwitten.............................................15
3.1 Farmacokinetiek: wat het lichaam met geneesmiddelen doet.......................................................15
3.1.1 Absorptie.................................................................................................................................16
Lokale toediening.........................................................................................................................16
Enterale toediening......................................................................................................................16
Parenterale toediening.................................................................................................................16
3.1.2 Metabolisme............................................................................................................................17
3.1.3 Eliminatie.................................................................................................................................18
3.2 Hoe geneesmiddelen bijwerkingen kunnen veroorzaken...............................................................18
, 3.2.1 Hoe geneesmiddelen bijwerkingen kunnen veroorzaken (1): te sterke werking.....................18
3.2.2 Hoe geneesmiddelen bijwerkingen kunnen veroorzaken (2): het verkeerde aangrijpingspunt
..........................................................................................................................................................18
Voorbeelden van bijwerkingen: salbutamol en tachycardie.........................................................19
Voorbeelden van bijwerkingen: ACE-remmers en droge hoest....................................................19
Voorbeelden van bijwerkingen: verapamil en obstipatie.............................................................19
3.2.3 Hoe geneesmiddelen bijwerkingen kunnen veroorzaken (3): toxische geneesmiddelen....20
3.3 Geneesmiddeleninteracties............................................................................................................20
3.3.1 Interacties met P450-enzymen in de lever..............................................................................20
3.3.2 Andere mechanismen van geneesmiddeleninteracties...........................................................20
3.4 Factoren die de juiste dosering van geneesmiddelen bepalen.......................................................21
4.1 De fysiologie van het cardiovasculaire systeem..............................................................................21
4.1.1 Kort overzicht van het vasculaire systeem...............................................................................22
4.1.2 Bloedvaten...............................................................................................................................22
4.1.3 De bloedsomloop en gaswisseling...........................................................................................22
4.1.4 het hart....................................................................................................................................22
De bouw van het hart...................................................................................................................22
De bloedtoevoer naar het myocard..............................................................................................23
4.2 De pathologie van coronaire hartziekte..........................................................................................23
4.2.1 Angina pectoris........................................................................................................................24
4.2.2 Hartaanval of myocardinfarct..................................................................................................24
Hartfalen.......................................................................................................................................24
4.2.3 Chirurgische ingrepen bij coronaire hartziekte........................................................................24
4.3 Geneesmiddelen die worden gebruikt bij de behandeling van coronaire hartziekte.....................25
4.3.1 geneesmiddelen voor angina pectoris.....................................................................................25
Wat proberen we te bereiken met deze geneesmiddelen?..........................................................25
Geneesmiddelen voor angina pectoris (1): nitroglycerine en verwante geneesmiddelen................25
Geneesmiddelen voor angina pectoris (2): β-blokkers.....................................................................26
Geneesmiddelen voor angina pectoris (3): calciumkanaalblokkers..................................................26
Geneesmiddelen voor angina pectoris (4): kaliumkanaalopeners – nicorandil................................27
Geneesmiddelen voor angina pectoris (5): ivabradine.....................................................................27
4.3.2 lipideregulerende geneesmiddelen.............................................................................................27
De regulering van het lipidemetabolisme.....................................................................................27
Geneesmiddelen die worden gebruikt om de lipidenspiegel te verlagen: statinen......................27
4.3.3 Anticoagulantia............................................................................................................................28
Eerst de hoofdzaken: wat is stolling?............................................................................................28
, Wat is een stolsel?........................................................................................................................28
Samenvatting van de stolling........................................................................................................28
Deel 1 van het stollingsproces: de activering van bloedplaatjes.......................................................28
Deel 2 van het stollingsproces: de omzetting van fibrinogeen in fibrine..........................................28
4.3.4 Geneesmiddelen die worden gebruikt om stolling te voorkomen...............................................29
Antistollingsgeneesmiddelen (1): trombocytenaggregatieremmers................................................29
Antistollingsgeneesmiddelen (2): geneesmiddelen die ingrijpen in de stollingscascade..................29
Antistollingsgeneesmiddelen (3): fibrinolytische geneesmiddelen...................................................29
4.3.5 hartritmestoornissen (aritmieën) en geneesmiddelen daarvoor (anti-aritmica).........................30
Geneesmiddelen voor hartritmestoornissen................................................................................30
5.1 de fysiologie van de bloeddruk.......................................................................................................30
5.1.1 eerst de hoofdzaken: wat is bloeddruk....................................................................................30
5.1.2 wat is arteriële bloeddruk........................................................................................................31
5.1.3 de regulering van de arteriële bloeddruk................................................................................31
Systemische vasculaire weerstand...............................................................................................31
Hartminuutvolume (hartfrequentie x slagvolume).......................................................................31
5.1.5 de baroreceptorreflex..............................................................................................................31
5.1.6 de langetermijnregulering van de bloeddruk..........................................................................32
5.2 de pathologie van hypertensie.......................................................................................................33
5.3 Geneesmiddelen die worden gebruikt bij de behandeling van hypertensie...................................33
5.3.1 uitgangspunt voor de behandeling van hypertensie................................................................33
5.3.2 geneesmiddelengroepen bij behandeling van hypertensie.....................................................33
Antihypertensiva (1): angiotensine-converterend-enzymremmers (ACE-remmers) en verwante
geneesmiddelen...........................................................................................................................33
Antihypertensiva (2): renineremmers..............................................................................................34
Antihypertensiva (3): angiotensine II-receptor-blokkers..................................................................34
Antihypertensiva (4): thiazidediuretica............................................................................................34
Antihypertensiva (5): calciumkanaalblokkers...................................................................................35
Antihypertensiva (6): β-blokkers......................................................................................................36
Antihypertensiva (7): α-adrenoreceptor-blokkers............................................................................36
6.1 de fysiologie van pijn en pijnbanen................................................................................................37
6.1.1 acute of chronische pijn...........................................................................................................37
6.1.2 de neuro-anatomie van pijn....................................................................................................37
6.1.3 het eigen pijnstillingstysteem van het lichaam........................................................................37
6.1.4 de synaps.................................................................................................................................38
6.2 de pathologie van ontsteking.........................................................................................................38
, 6.2.1 mestcellen...............................................................................................................................38
6.2.2 Prostaglandinen.......................................................................................................................39
6.2.3 de rol van prostaglandinen bij ontstekingspijn........................................................................39
6.3 geneesmiddelen die worden gebruikt bij de behandeling van ontsteking en pijn..........................39
6.3.1 Niet-steroïde ontstekingsremmende geneesmiddelen (NSAID’s)............................................39
6.3.2 Selectieve COX-2-remmers......................................................................................................40
6.3.3 paracetamol.............................................................................................................................40
6.3.4 ontstekingsremmende steroïden.............................................................................................40
6.3.5 opioïden...................................................................................................................................40
Opioïden: bijwerkingen................................................................................................................41
6.3.6 lokale anesthetica....................................................................................................................41
6.3.7 Geneesmiddelen die worden gebruikt bij neuropathische pijn...............................................41
7.1 de fysiologie van het spijsverteringsstelsel.....................................................................................41
7.2 stoornissen van het spijsverteringsstelsel......................................................................................43
7.2.1 stoornissen van het bovenste spijsverteringsstelsel................................................................43
7.2.2 stoornissen van het onderste spijsverteringsstelsel................................................................43
7.3 geneesmiddelen die worden gebruikt bij de behandeling van stoornissen van het
spijsverteringsstelsel............................................................................................................................44
7.3.1 antacida...................................................................................................................................44
7.3.2 H2-receptorantagonisten.........................................................................................................44
7.3.3 Protonpompremmers..............................................................................................................44
7.3.4 Geneesmiddelen die worden gebruikt bij de behandeling van diarree...................................44
7.3.5 Geneesmiddelen en preparaten die worden gebruikt bij de behandeling van obstipatie.......44
7.3.6 Geneesmiddelen en preparaten die worden gebruikt bij de behandeling van aambeien.......45
7.3.7 Geneesmiddelen die worden gebruikt bij de behandeling van het prikkelbaredarmsyndroom
..........................................................................................................................................................45
7.3.8 Middelen die gebruikt worden bij misselijkheid en braken.....................................................45
8.1 wat is de plaats van micro-organismen in de ordening van het leven............................................45
8.2 bacteriën........................................................................................................................................46
8.2.1 de bouw van bacteriën............................................................................................................46
8.2.2 de classificatie van bacteriën...................................................................................................46
Classificatie naar celwand.............................................................................................................46
Classificatie naar zuurstofbehoefte..............................................................................................47
Classificatie naar vorm..................................................................................................................47
8.2.3 hoe bacteriën ziektes veroorzaken..........................................................................................47
8.2.4 antibacteriële geneesmiddelen...............................................................................................47
1.1 Organisatieniveau: van de cel tot systemen.....................................................................................6
1.2 Een korte inleiding over cellen.........................................................................................................7
1.2.1 Cellen en celcomponenten........................................................................................................7
De celonderdelen: organellen............................................................................................................7
1.3 Een korte inleiding in biochemie......................................................................................................7
1.3.1 Eiwit en eiwitsynthese...............................................................................................................7
1.3.2 Hoe cellen eiwitten maken........................................................................................................8
1.3.3 Lipiden.......................................................................................................................................8
1.3.4 Koolhydraten en suikers............................................................................................................9
Monosachariden.................................................................................................................................9
Disachariden.......................................................................................................................................9
Polysachariden...................................................................................................................................9
1.3.5 Cellulaire ademhaling en de productie van ATP........................................................................9
2.1 waarom zijn eiwitten goede aangrijpingspunten voor geneesmiddelen?......................................10
2.1.1 Er zijn veel verschillende soorten eiwitten..............................................................................10
2.1.2 Eiwitten spelen een belangrijke rol bij fysiologische processen..............................................10
2.1.3 Elk orgaan en elke weefsel heeft een eiwit dat kenmerkend is voor dat orgaan en weefsel...10
2.2 Eiwitten waarop geneesmiddelen aangrijpen (1): receptoren........................................................11
2.2.1 Waarom binden chemische boodschappers juist aan receptoren?.........................................12
2.2.2. Waarom binden geneesmiddelen aan receptoren?...............................................................12
2.2.3 Wat gebeurt er wanneer een chemische boodschapper aan een receptor bindt?..................12
2.2.4 Wat gebeurt er wanneer een geneesmiddel aan een receptor bindt?....................................12
2.2.5 Subgroepen receptoren die aangrijpingspunt kunnen zijn van geneesmiddelen....................13
2.3 Eiwitten waarop geneesmiddelen aangrijpen (2): ionkanalen........................................................13
2.3.1 Voorbeeld van een kanaalblokkerend geneesmiddel: lidocaïne..............................................14
2.4 Eiwitten waarop geneesmiddelen aangrijpen (3): enzymen...........................................................14
2.5 Eiwitten waarop geneesmiddelen aangrijpen (4): transporteiwitten.............................................15
3.1 Farmacokinetiek: wat het lichaam met geneesmiddelen doet.......................................................15
3.1.1 Absorptie.................................................................................................................................16
Lokale toediening.........................................................................................................................16
Enterale toediening......................................................................................................................16
Parenterale toediening.................................................................................................................16
3.1.2 Metabolisme............................................................................................................................17
3.1.3 Eliminatie.................................................................................................................................18
3.2 Hoe geneesmiddelen bijwerkingen kunnen veroorzaken...............................................................18
, 3.2.1 Hoe geneesmiddelen bijwerkingen kunnen veroorzaken (1): te sterke werking.....................18
3.2.2 Hoe geneesmiddelen bijwerkingen kunnen veroorzaken (2): het verkeerde aangrijpingspunt
..........................................................................................................................................................18
Voorbeelden van bijwerkingen: salbutamol en tachycardie.........................................................19
Voorbeelden van bijwerkingen: ACE-remmers en droge hoest....................................................19
Voorbeelden van bijwerkingen: verapamil en obstipatie.............................................................19
3.2.3 Hoe geneesmiddelen bijwerkingen kunnen veroorzaken (3): toxische geneesmiddelen....20
3.3 Geneesmiddeleninteracties............................................................................................................20
3.3.1 Interacties met P450-enzymen in de lever..............................................................................20
3.3.2 Andere mechanismen van geneesmiddeleninteracties...........................................................20
3.4 Factoren die de juiste dosering van geneesmiddelen bepalen.......................................................21
4.1 De fysiologie van het cardiovasculaire systeem..............................................................................21
4.1.1 Kort overzicht van het vasculaire systeem...............................................................................22
4.1.2 Bloedvaten...............................................................................................................................22
4.1.3 De bloedsomloop en gaswisseling...........................................................................................22
4.1.4 het hart....................................................................................................................................22
De bouw van het hart...................................................................................................................22
De bloedtoevoer naar het myocard..............................................................................................23
4.2 De pathologie van coronaire hartziekte..........................................................................................23
4.2.1 Angina pectoris........................................................................................................................24
4.2.2 Hartaanval of myocardinfarct..................................................................................................24
Hartfalen.......................................................................................................................................24
4.2.3 Chirurgische ingrepen bij coronaire hartziekte........................................................................24
4.3 Geneesmiddelen die worden gebruikt bij de behandeling van coronaire hartziekte.....................25
4.3.1 geneesmiddelen voor angina pectoris.....................................................................................25
Wat proberen we te bereiken met deze geneesmiddelen?..........................................................25
Geneesmiddelen voor angina pectoris (1): nitroglycerine en verwante geneesmiddelen................25
Geneesmiddelen voor angina pectoris (2): β-blokkers.....................................................................26
Geneesmiddelen voor angina pectoris (3): calciumkanaalblokkers..................................................26
Geneesmiddelen voor angina pectoris (4): kaliumkanaalopeners – nicorandil................................27
Geneesmiddelen voor angina pectoris (5): ivabradine.....................................................................27
4.3.2 lipideregulerende geneesmiddelen.............................................................................................27
De regulering van het lipidemetabolisme.....................................................................................27
Geneesmiddelen die worden gebruikt om de lipidenspiegel te verlagen: statinen......................27
4.3.3 Anticoagulantia............................................................................................................................28
Eerst de hoofdzaken: wat is stolling?............................................................................................28
, Wat is een stolsel?........................................................................................................................28
Samenvatting van de stolling........................................................................................................28
Deel 1 van het stollingsproces: de activering van bloedplaatjes.......................................................28
Deel 2 van het stollingsproces: de omzetting van fibrinogeen in fibrine..........................................28
4.3.4 Geneesmiddelen die worden gebruikt om stolling te voorkomen...............................................29
Antistollingsgeneesmiddelen (1): trombocytenaggregatieremmers................................................29
Antistollingsgeneesmiddelen (2): geneesmiddelen die ingrijpen in de stollingscascade..................29
Antistollingsgeneesmiddelen (3): fibrinolytische geneesmiddelen...................................................29
4.3.5 hartritmestoornissen (aritmieën) en geneesmiddelen daarvoor (anti-aritmica).........................30
Geneesmiddelen voor hartritmestoornissen................................................................................30
5.1 de fysiologie van de bloeddruk.......................................................................................................30
5.1.1 eerst de hoofdzaken: wat is bloeddruk....................................................................................30
5.1.2 wat is arteriële bloeddruk........................................................................................................31
5.1.3 de regulering van de arteriële bloeddruk................................................................................31
Systemische vasculaire weerstand...............................................................................................31
Hartminuutvolume (hartfrequentie x slagvolume).......................................................................31
5.1.5 de baroreceptorreflex..............................................................................................................31
5.1.6 de langetermijnregulering van de bloeddruk..........................................................................32
5.2 de pathologie van hypertensie.......................................................................................................33
5.3 Geneesmiddelen die worden gebruikt bij de behandeling van hypertensie...................................33
5.3.1 uitgangspunt voor de behandeling van hypertensie................................................................33
5.3.2 geneesmiddelengroepen bij behandeling van hypertensie.....................................................33
Antihypertensiva (1): angiotensine-converterend-enzymremmers (ACE-remmers) en verwante
geneesmiddelen...........................................................................................................................33
Antihypertensiva (2): renineremmers..............................................................................................34
Antihypertensiva (3): angiotensine II-receptor-blokkers..................................................................34
Antihypertensiva (4): thiazidediuretica............................................................................................34
Antihypertensiva (5): calciumkanaalblokkers...................................................................................35
Antihypertensiva (6): β-blokkers......................................................................................................36
Antihypertensiva (7): α-adrenoreceptor-blokkers............................................................................36
6.1 de fysiologie van pijn en pijnbanen................................................................................................37
6.1.1 acute of chronische pijn...........................................................................................................37
6.1.2 de neuro-anatomie van pijn....................................................................................................37
6.1.3 het eigen pijnstillingstysteem van het lichaam........................................................................37
6.1.4 de synaps.................................................................................................................................38
6.2 de pathologie van ontsteking.........................................................................................................38
, 6.2.1 mestcellen...............................................................................................................................38
6.2.2 Prostaglandinen.......................................................................................................................39
6.2.3 de rol van prostaglandinen bij ontstekingspijn........................................................................39
6.3 geneesmiddelen die worden gebruikt bij de behandeling van ontsteking en pijn..........................39
6.3.1 Niet-steroïde ontstekingsremmende geneesmiddelen (NSAID’s)............................................39
6.3.2 Selectieve COX-2-remmers......................................................................................................40
6.3.3 paracetamol.............................................................................................................................40
6.3.4 ontstekingsremmende steroïden.............................................................................................40
6.3.5 opioïden...................................................................................................................................40
Opioïden: bijwerkingen................................................................................................................41
6.3.6 lokale anesthetica....................................................................................................................41
6.3.7 Geneesmiddelen die worden gebruikt bij neuropathische pijn...............................................41
7.1 de fysiologie van het spijsverteringsstelsel.....................................................................................41
7.2 stoornissen van het spijsverteringsstelsel......................................................................................43
7.2.1 stoornissen van het bovenste spijsverteringsstelsel................................................................43
7.2.2 stoornissen van het onderste spijsverteringsstelsel................................................................43
7.3 geneesmiddelen die worden gebruikt bij de behandeling van stoornissen van het
spijsverteringsstelsel............................................................................................................................44
7.3.1 antacida...................................................................................................................................44
7.3.2 H2-receptorantagonisten.........................................................................................................44
7.3.3 Protonpompremmers..............................................................................................................44
7.3.4 Geneesmiddelen die worden gebruikt bij de behandeling van diarree...................................44
7.3.5 Geneesmiddelen en preparaten die worden gebruikt bij de behandeling van obstipatie.......44
7.3.6 Geneesmiddelen en preparaten die worden gebruikt bij de behandeling van aambeien.......45
7.3.7 Geneesmiddelen die worden gebruikt bij de behandeling van het prikkelbaredarmsyndroom
..........................................................................................................................................................45
7.3.8 Middelen die gebruikt worden bij misselijkheid en braken.....................................................45
8.1 wat is de plaats van micro-organismen in de ordening van het leven............................................45
8.2 bacteriën........................................................................................................................................46
8.2.1 de bouw van bacteriën............................................................................................................46
8.2.2 de classificatie van bacteriën...................................................................................................46
Classificatie naar celwand.............................................................................................................46
Classificatie naar zuurstofbehoefte..............................................................................................47
Classificatie naar vorm..................................................................................................................47
8.2.3 hoe bacteriën ziektes veroorzaken..........................................................................................47
8.2.4 antibacteriële geneesmiddelen...............................................................................................47
