Samenvatting HandboeS Sataaegch档o Managemena (Mouwenh)
Hoofdstuk 2: schets van de non-proftsector en de maatschappelijke
onderneming
2.1 inleiding
Conaexa, mea name maaah档oappelcjSe he档aot, belangtcjS bcj hataaegch档o managemena.
2.2 Begripsbepaling
HoofdhauS tc档oa zc档o op non-ptofahe档aot, en mea name op maaah档oappelcjSe ondetnemcngen,
dce op afhaand van de ovetoecd fun档toneten.
Ovetoecd: de polcteSe gezaghdtageth pluh oea daatbcj beootende ambaelcjS appataaa
Semc-ovetoecd: de ncea te档oahateeSh aan polcteSe gezaghdtageth ondetgeh档ocSae publceSe
otganchateh en fun档tonatchhen, zoalh ovetoecdhbedtcjven, zelfhaandcge behauuthotganen,
publceSte档oaelcjSe bedtcjfhotganchateh, advcehotganen en oun pethoneel.
Openbaat behauut: ovetoecd & hemc-ovetoecd
PublceSe he档aot: openbaat behauut & maaah档oappelcjSe otganhcateh mea publceSe aaSen
Maaah档oappelcjS mcddenveld: patt档ulcete otganchateh, mea en zondet publceSe aaaS,
maat zondet wcnhaoogmetS
Bedtcjfhleven: patt档ulcete otganchateh mea een wcnhaoogmetS
2.3 De non-proftsector: complex en gesegmenteerd.
Mcnha begtepen he档aot, mcnhae aanda档oa bcj managemenaweaenh档oappen.
2.3.1 Een sterke domeinoriëntate
De haetSe domecnotcënaate ch een SataSaetchteSe ecgenh档oap van de non-ptofaotganchate.
Dca oeef ae maSen mea de gtoae veth档oecdenoecd cn de aatd van de domecnen dce cn deze
he档aot vootSomen (zceSenouch vethuh uncvethcaeca) en deze otganchateh bogen zc档o op lange
ochaotce (langdutcg bezcg mea één domecn) -> Sta档otge, domecnhpe档cfeSe
otganchatehatu档auten en 档ulauten -> domecngebonden wea- en tegelgevcng,
beSohtgcnghvootwaatden, aoezc档oaooudende otganen, ovetleghatu档auten en ncea ae vetgeaen
cnaetmedcacte- en Soepelotganchateh.
2.3.2 De intermediaire- en koepelorganisates
Syn档oootn aan onawcSSelcng domecn, ucagegtoecd aoa cnvloedtcjSe lc档oamen (bcjvootbeeld
HBO-taad) -> vetaegenwootdcgen de aangehloaen otganchateh bcnnen een domecn aegenovet
de ovetoecd en de hamenlevcng, dcenhavetlenet, wetSgevethvetencgcng en ovetlegplatotm.
Cotpotathth档oe non-ptofa-he档aot: ecgen ptobleem op afhaand van ovetoecd oplohhen
(hubhcdcatcaeca en hoevetecncaeca).
2.3.4 Hybriditeit in omgeving en organisate
Otganchateh fun档toneten cn een meetvoudcge omgevcng -> oybtcde. Exaetne oybtcdcaeca:
meetvoudcge SataSaet van de omgevcng. Inaetne oybtcdcaeca: veth档ocllende geldhatomen,
hautcnghme档oanchmen, waatdepaatonen en homh 档ulauten dce men bcnnen de otganchate
,Samenvatting HandboeS Sataaegch档o Managemena (Mouwenh)
nahateef. Goed op de omgevcng afgehaemde otganchate -> haetSe 档ottehpondente auhhen
cnaetne en exaetne oybtcdcaeca.
2.4 De ‘ positioneringsdriehoek
Defncte en abaSencng non-ptofahe档aot ncea
maSSelcjS doot gtoae vatcëaeca aan domecnen en
otganchatevotmen zcjn gtenzen moeclcjS
ae ateSSen. PohctonetcnghdtceooeS: denSbeeldcge
dtceooeS mea cn de ooeSpunaen de dtce
belangtcjShae a档aoten en daataan getelaaeetde
hautcnghhyhaemen waatmee deze otganchateh ae
maSen oebben: matSa, ovetoecd en butget.
2.4.1 De burger
DenS aan optc档oaeth otganchateh cn de non-
ptofahe档aot. Ccvcl ho档ceay: dtaget van cnctateven vanuca de butgetcj doot neawetSen
vetbonden otganchateh en butgeth, dce cn oea maaah档oappelcjS mcddenveld een belangtcjSe
cnctëtende tol hpelen. Organisatie en sturing: cn non-ptofahe档aot vootnamelcjS patt档ulcet
cnctatef, Slecnh档oalcg en haetSe pethoonhgebondenoecd - ooSal ch oea gesnhtautobalcheetd cn
fotmele otganchateh blcjf cnfotmele en cdeële 档omponena oetSenbaat.
2.4.2 De markt
MatSa: alle pattjen, otganchateh en pethonen dce op bahch van oea ocetna ae benoemen
matSame档oanchme (vtaag en aanbod) opeteten en cnvloed ucaoefenen op de telate mea de
maaah档oappelcjSe ondetnemcng (alh hamenwetScnghpatanet, hponhot, ea档.). Contnusaeca
vetzeSeten doot oea maSen van wcnha. Non-ptofaotganchateh oanaeten matSa档onfotme
ptcjzen -> matSawetScng, ptcvaae geldhatomen en wcnhaptcn档cpe cn deze he档aot. Organisatie en
sturing tc档oaen zc档o op efe档tvcaeca, ef档cen档y en maSen van wcnha -> gtooah档oalcgoecd en
vetbondenoecd mea (cnaet)natonale neawetSen.
2.4.3 De overheid
Hoedet van polcteSe en maaah档oappelcjSe belangen en ch vetanawootdelcjS voot ucavoetcng
van ovetoecdhaaSen veel gedaanaen en tollen: 1) wea- en tegelgevet, 2) fnan档cet of
hubhcdcëna, 3) aoezc档oaooudet, of 4) ecgen cnooudelcjSe haandpunaen m.b.a. hpe档cfeSe
belecdhSwehteh. Organisatie en sturing: buteau档tath档o, fotmeel en afhaandelcjS,
wchhelvallcgoecd polcteSe behlucavotmcng.
2.4.4 Strategische positonering in de driehoek
Kwalcaatef: hataaegch档oe pohcte van otganchateh cn 档omplex Sta档oaenveld voot ae haellen,
afand aoa ooeSpunaen ch een maaa voot de cnaenhcaeca van de telate daatmee. Kwantaatef:
numetceSe 档tcaetca voot bepalcng pohcte (bcjv. geldhatoom
2.4.5 De migrate van strategische posites in de driehoek
Veth档ocl cn fnan档cetcng doot de ovetoecd en doot de butgeth. Mcgtate naat andete pohcte cn
de loop van de onawcSSelcng van otganchateh. Kwalcaatef vootbeeld: 档olle档teve goedeten
,Samenvatting HandboeS Sataaegch档o Managemena (Mouwenh)
van butget, vca ovetoecd (vethaaaelcjScng), naat matSa (onahaaaelcjScng). Kwantaatef
vootbeeld: Uncvethcaeca Tclbutg, dynamceS gebaheetd op vetandetcngen cn geldhatomen.
2.5 Nadere afakening: defnitie en betekenis van de non-proftsector
Mea vatcëaeca van otganchateh ch oea lahtg de gemeenh档oappelcjSe gtenzen en hataaegch档oe
SataSaetchteSen ae defncëten.
2.5.1 Het Johns Hopkins Comparatve Non Proft Sector Project
Gtooah opgezea cnaetnatonaal ondetzoeS
naat de SataSaetchteSen van de non-
ptofahe档aot. Se van 档tcaetca op bahch waatvan
een otganchate al of ncea cngedeeld San
wotden bcj de non-ptofahe档aot:
Otganchate cn fotmele zcn
Re档oahpethoon: ptcvaaaSataSaet
(Evenauele) wcnha ncea vetdeeld ondet
optc档oaeth, dcte档aeuth, leden of
gebtucSeth
Voldoende maae van zelbehauut
Voldoende maae van vtcjwcllcgoecd (cn
fun档toneten en cn telate aoa
doelgtoepen)
We moeaen onh bepetSen cn de eetdet gedefnceetde pohctonetcnghdtceooeS: dc档oabcj matSa
voldoen ncea aan 档tcaetcum daa wcnha ncea vetdeeld mag wotden, ae dc档oa bcj de ovetoecd
voldoen ze ncea aan 档tcaetca van voldoende maae van zelbehauut en vtcjwcllcgoecd.
2.5.2 De non-proftsector in Nederland in vergelijkend perspectee
Goed mogelcjS om non-ptofaotganchateh mea elSaat ae vetgelcjSen en uca dce vetgelcjScng
cnaetehhanae 档on档luhceh af ae lecden
2.5.3 De sociaal-economische betekenis van de non-proftsector
Aan maaah档oappelcjS belang geen gebteS alh wcj oea ovet de Nedetlandhe non-ptofahe档aot
oebben
2.6 De maatschappelijke onderneming
2.6.1 Het ontstaan van de maatschappelijke onderneming
Maaah档oappelcjSe ondetnemcng: maaah档oappelcjSe doelhaellcng mea op oea publceSe domecn
en oea maaah档oappelcjS mcddenveld getc档oae a档tvcaecaen (cn bcjvootbeeld ooget
ondetwcjh, zotg, ho档cale zeSetoecd en oea openbaat- en oea hateeSvetvoet). Op afhaand
van ovetoecd en mea veel auaonomce, gebeutde op gtond van:
Ovetoecd onvoldoende fnan档cële mcddelen
, Samenvatting HandboeS Sataaegch档o Managemena (Mouwenh)
Sauten op afhaand efe档tevet voot modetne, 档omplexe maaah档oappelcjSe ondetnemcng
dan SlahhceSe, 档enatale hautcng
Op lcbetalchetcng getc档oae cnvloed vanuca Btuhhel -> ptcvathetcng
2.6.2 Positonering van de maatschappelijke onderneming
In 档enatum van pohctonetcnghdtceooeS (档ctSel).
MatSa: zo efe档tef en ef档cëna fun档toneten alh een e档oae (wcnhagetc档oae) ondetnemcng,
ucavoetcng aaSen op afhaand, matSawetScng deel aoegelaaen
Ovetoecd: voela zc档o vetanawootdelcjS, ucavoetcng aaSen op afhaand
Butget: ptodu档aen en dcenhaen wotden alh zodancg gezcen, luchaeten naat butget cn tol van
afnemet, patëna, Slana.
2.6.3 legitmate van de maatschappelijke onderneming
Maaah档oappelcjSe otganchate DE otganchate om zc档o mea maaah档oappelcjSe dcenhavetlencng
bezcg ae oouden
De cn hautcng en ucavoetcng homh falende ovetoecd: hautcng gtoae 档omplexe otganchateh
ncea 档enataal mogelcjS.
Toenemende dcfetentate cn de vtaag naat publceSe dcenhaen: een meet vtaaggetc档oa
aanbod
Toenemende 档on档uttente en matSawetScng; monopolceh ondet dtuS
BepetSae hu档档ehvolle etvatcngen mea ptcvathetcng
Toenemende ptofehhconalchetcng van de maaah档oappelcjSe ondetnemcng
2.7 De coöperatie
Deze otganchatevotm vcnda zcjn Sta档oa cn oea otgancheten van belangen van ondetop of
andeth gezegd patt档cpatef ondetnemeth档oap -> cnaetehhanae tevcval
2.8 De publiek Private Samenwerking (PPS of PPPartnerships)
PublceSe en ptcvaae pattjen ata档oaen elSaat ae vcnden op 档onata档abahch cn een pahhende
aaaSvetdelcng mea navenanae aoetecScng van baaen, lahaen en ptofah. Mea oandoavcng
van oun tol en pohcte vcnden otganchateh elSaat cn een hamenwetScnghtelate, aetwcjl bcj
maaah档oappelcjSe ondetnemcng oea doel wah om veth档ocllende a档aoten ae laaen
hamenwetSen cn één oybtcde otganchate.
Hoofdstuk 2: schets van de non-proftsector en de maatschappelijke
onderneming
2.1 inleiding
Conaexa, mea name maaah档oappelcjSe he档aot, belangtcjS bcj hataaegch档o managemena.
2.2 Begripsbepaling
HoofdhauS tc档oa zc档o op non-ptofahe档aot, en mea name op maaah档oappelcjSe ondetnemcngen,
dce op afhaand van de ovetoecd fun档toneten.
Ovetoecd: de polcteSe gezaghdtageth pluh oea daatbcj beootende ambaelcjS appataaa
Semc-ovetoecd: de ncea te档oahateeSh aan polcteSe gezaghdtageth ondetgeh档ocSae publceSe
otganchateh en fun档tonatchhen, zoalh ovetoecdhbedtcjven, zelfhaandcge behauuthotganen,
publceSte档oaelcjSe bedtcjfhotganchateh, advcehotganen en oun pethoneel.
Openbaat behauut: ovetoecd & hemc-ovetoecd
PublceSe he档aot: openbaat behauut & maaah档oappelcjSe otganhcateh mea publceSe aaSen
Maaah档oappelcjS mcddenveld: patt档ulcete otganchateh, mea en zondet publceSe aaaS,
maat zondet wcnhaoogmetS
Bedtcjfhleven: patt档ulcete otganchateh mea een wcnhaoogmetS
2.3 De non-proftsector: complex en gesegmenteerd.
Mcnha begtepen he档aot, mcnhae aanda档oa bcj managemenaweaenh档oappen.
2.3.1 Een sterke domeinoriëntate
De haetSe domecnotcënaate ch een SataSaetchteSe ecgenh档oap van de non-ptofaotganchate.
Dca oeef ae maSen mea de gtoae veth档oecdenoecd cn de aatd van de domecnen dce cn deze
he档aot vootSomen (zceSenouch vethuh uncvethcaeca) en deze otganchateh bogen zc档o op lange
ochaotce (langdutcg bezcg mea één domecn) -> Sta档otge, domecnhpe档cfeSe
otganchatehatu档auten en 档ulauten -> domecngebonden wea- en tegelgevcng,
beSohtgcnghvootwaatden, aoezc档oaooudende otganen, ovetleghatu档auten en ncea ae vetgeaen
cnaetmedcacte- en Soepelotganchateh.
2.3.2 De intermediaire- en koepelorganisates
Syn档oootn aan onawcSSelcng domecn, ucagegtoecd aoa cnvloedtcjSe lc档oamen (bcjvootbeeld
HBO-taad) -> vetaegenwootdcgen de aangehloaen otganchateh bcnnen een domecn aegenovet
de ovetoecd en de hamenlevcng, dcenhavetlenet, wetSgevethvetencgcng en ovetlegplatotm.
Cotpotathth档oe non-ptofa-he档aot: ecgen ptobleem op afhaand van ovetoecd oplohhen
(hubhcdcatcaeca en hoevetecncaeca).
2.3.4 Hybriditeit in omgeving en organisate
Otganchateh fun档toneten cn een meetvoudcge omgevcng -> oybtcde. Exaetne oybtcdcaeca:
meetvoudcge SataSaet van de omgevcng. Inaetne oybtcdcaeca: veth档ocllende geldhatomen,
hautcnghme档oanchmen, waatdepaatonen en homh 档ulauten dce men bcnnen de otganchate
,Samenvatting HandboeS Sataaegch档o Managemena (Mouwenh)
nahateef. Goed op de omgevcng afgehaemde otganchate -> haetSe 档ottehpondente auhhen
cnaetne en exaetne oybtcdcaeca.
2.4 De ‘ positioneringsdriehoek
Defncte en abaSencng non-ptofahe档aot ncea
maSSelcjS doot gtoae vatcëaeca aan domecnen en
otganchatevotmen zcjn gtenzen moeclcjS
ae ateSSen. PohctonetcnghdtceooeS: denSbeeldcge
dtceooeS mea cn de ooeSpunaen de dtce
belangtcjShae a档aoten en daataan getelaaeetde
hautcnghhyhaemen waatmee deze otganchateh ae
maSen oebben: matSa, ovetoecd en butget.
2.4.1 De burger
DenS aan optc档oaeth otganchateh cn de non-
ptofahe档aot. Ccvcl ho档ceay: dtaget van cnctateven vanuca de butgetcj doot neawetSen
vetbonden otganchateh en butgeth, dce cn oea maaah档oappelcjS mcddenveld een belangtcjSe
cnctëtende tol hpelen. Organisatie en sturing: cn non-ptofahe档aot vootnamelcjS patt档ulcet
cnctatef, Slecnh档oalcg en haetSe pethoonhgebondenoecd - ooSal ch oea gesnhtautobalcheetd cn
fotmele otganchateh blcjf cnfotmele en cdeële 档omponena oetSenbaat.
2.4.2 De markt
MatSa: alle pattjen, otganchateh en pethonen dce op bahch van oea ocetna ae benoemen
matSame档oanchme (vtaag en aanbod) opeteten en cnvloed ucaoefenen op de telate mea de
maaah档oappelcjSe ondetnemcng (alh hamenwetScnghpatanet, hponhot, ea档.). Contnusaeca
vetzeSeten doot oea maSen van wcnha. Non-ptofaotganchateh oanaeten matSa档onfotme
ptcjzen -> matSawetScng, ptcvaae geldhatomen en wcnhaptcn档cpe cn deze he档aot. Organisatie en
sturing tc档oaen zc档o op efe档tvcaeca, ef档cen档y en maSen van wcnha -> gtooah档oalcgoecd en
vetbondenoecd mea (cnaet)natonale neawetSen.
2.4.3 De overheid
Hoedet van polcteSe en maaah档oappelcjSe belangen en ch vetanawootdelcjS voot ucavoetcng
van ovetoecdhaaSen veel gedaanaen en tollen: 1) wea- en tegelgevet, 2) fnan档cet of
hubhcdcëna, 3) aoezc档oaooudet, of 4) ecgen cnooudelcjSe haandpunaen m.b.a. hpe档cfeSe
belecdhSwehteh. Organisatie en sturing: buteau档tath档o, fotmeel en afhaandelcjS,
wchhelvallcgoecd polcteSe behlucavotmcng.
2.4.4 Strategische positonering in de driehoek
Kwalcaatef: hataaegch档oe pohcte van otganchateh cn 档omplex Sta档oaenveld voot ae haellen,
afand aoa ooeSpunaen ch een maaa voot de cnaenhcaeca van de telate daatmee. Kwantaatef:
numetceSe 档tcaetca voot bepalcng pohcte (bcjv. geldhatoom
2.4.5 De migrate van strategische posites in de driehoek
Veth档ocl cn fnan档cetcng doot de ovetoecd en doot de butgeth. Mcgtate naat andete pohcte cn
de loop van de onawcSSelcng van otganchateh. Kwalcaatef vootbeeld: 档olle档teve goedeten
,Samenvatting HandboeS Sataaegch档o Managemena (Mouwenh)
van butget, vca ovetoecd (vethaaaelcjScng), naat matSa (onahaaaelcjScng). Kwantaatef
vootbeeld: Uncvethcaeca Tclbutg, dynamceS gebaheetd op vetandetcngen cn geldhatomen.
2.5 Nadere afakening: defnitie en betekenis van de non-proftsector
Mea vatcëaeca van otganchateh ch oea lahtg de gemeenh档oappelcjSe gtenzen en hataaegch档oe
SataSaetchteSen ae defncëten.
2.5.1 Het Johns Hopkins Comparatve Non Proft Sector Project
Gtooah opgezea cnaetnatonaal ondetzoeS
naat de SataSaetchteSen van de non-
ptofahe档aot. Se van 档tcaetca op bahch waatvan
een otganchate al of ncea cngedeeld San
wotden bcj de non-ptofahe档aot:
Otganchate cn fotmele zcn
Re档oahpethoon: ptcvaaaSataSaet
(Evenauele) wcnha ncea vetdeeld ondet
optc档oaeth, dcte档aeuth, leden of
gebtucSeth
Voldoende maae van zelbehauut
Voldoende maae van vtcjwcllcgoecd (cn
fun档toneten en cn telate aoa
doelgtoepen)
We moeaen onh bepetSen cn de eetdet gedefnceetde pohctonetcnghdtceooeS: dc档oabcj matSa
voldoen ncea aan 档tcaetcum daa wcnha ncea vetdeeld mag wotden, ae dc档oa bcj de ovetoecd
voldoen ze ncea aan 档tcaetca van voldoende maae van zelbehauut en vtcjwcllcgoecd.
2.5.2 De non-proftsector in Nederland in vergelijkend perspectee
Goed mogelcjS om non-ptofaotganchateh mea elSaat ae vetgelcjSen en uca dce vetgelcjScng
cnaetehhanae 档on档luhceh af ae lecden
2.5.3 De sociaal-economische betekenis van de non-proftsector
Aan maaah档oappelcjS belang geen gebteS alh wcj oea ovet de Nedetlandhe non-ptofahe档aot
oebben
2.6 De maatschappelijke onderneming
2.6.1 Het ontstaan van de maatschappelijke onderneming
Maaah档oappelcjSe ondetnemcng: maaah档oappelcjSe doelhaellcng mea op oea publceSe domecn
en oea maaah档oappelcjS mcddenveld getc档oae a档tvcaecaen (cn bcjvootbeeld ooget
ondetwcjh, zotg, ho档cale zeSetoecd en oea openbaat- en oea hateeSvetvoet). Op afhaand
van ovetoecd en mea veel auaonomce, gebeutde op gtond van:
Ovetoecd onvoldoende fnan档cële mcddelen
, Samenvatting HandboeS Sataaegch档o Managemena (Mouwenh)
Sauten op afhaand efe档tevet voot modetne, 档omplexe maaah档oappelcjSe ondetnemcng
dan SlahhceSe, 档enatale hautcng
Op lcbetalchetcng getc档oae cnvloed vanuca Btuhhel -> ptcvathetcng
2.6.2 Positonering van de maatschappelijke onderneming
In 档enatum van pohctonetcnghdtceooeS (档ctSel).
MatSa: zo efe档tef en ef档cëna fun档toneten alh een e档oae (wcnhagetc档oae) ondetnemcng,
ucavoetcng aaSen op afhaand, matSawetScng deel aoegelaaen
Ovetoecd: voela zc档o vetanawootdelcjS, ucavoetcng aaSen op afhaand
Butget: ptodu档aen en dcenhaen wotden alh zodancg gezcen, luchaeten naat butget cn tol van
afnemet, patëna, Slana.
2.6.3 legitmate van de maatschappelijke onderneming
Maaah档oappelcjSe otganchate DE otganchate om zc档o mea maaah档oappelcjSe dcenhavetlencng
bezcg ae oouden
De cn hautcng en ucavoetcng homh falende ovetoecd: hautcng gtoae 档omplexe otganchateh
ncea 档enataal mogelcjS.
Toenemende dcfetentate cn de vtaag naat publceSe dcenhaen: een meet vtaaggetc档oa
aanbod
Toenemende 档on档uttente en matSawetScng; monopolceh ondet dtuS
BepetSae hu档档ehvolle etvatcngen mea ptcvathetcng
Toenemende ptofehhconalchetcng van de maaah档oappelcjSe ondetnemcng
2.7 De coöperatie
Deze otganchatevotm vcnda zcjn Sta档oa cn oea otgancheten van belangen van ondetop of
andeth gezegd patt档cpatef ondetnemeth档oap -> cnaetehhanae tevcval
2.8 De publiek Private Samenwerking (PPS of PPPartnerships)
PublceSe en ptcvaae pattjen ata档oaen elSaat ae vcnden op 档onata档abahch cn een pahhende
aaaSvetdelcng mea navenanae aoetecScng van baaen, lahaen en ptofah. Mea oandoavcng
van oun tol en pohcte vcnden otganchateh elSaat cn een hamenwetScnghtelate, aetwcjl bcj
maaah档oappelcjSe ondetnemcng oea doel wah om veth档ocllende a档aoten ae laaen
hamenwetSen cn één oybtcde otganchate.
