Scheikunde samenvatting hoofdstuk 10 en 12
Havo 5
Hoofdstuk 10 biochemie
10.1 voedingsstoffen
Belangrijkste voedingsstoffen – koolhydraten, eiwitten, vetten
Brandstof – geven je energie (koolhydraten en vetten)
Bouwstoffen – voedingsstof die lichaam nodig heeft om te groeien/herstellen
(eiwitten en vetten)
Eiwitten: gebruikt voor enzymen en spierweefsel
Vetten: nodig voor opbouw van celmembranen en bescherming organen
Vitamines en mineralen: belangrijk voor spijsvertering en stofwisseling
Energie (kJ, kilojoule) – 1,0 kcal even veel energie als 4,2 kJ
Hoeveelheid energie nodig: hangt af van leeftijd, geslacht en activiteiten
Door te kauwen wordt vast voedsel fijner verdeeld en worden
voedingsstoffen makkelijker omgezet in bouwstoffen en energie
10.2 eiwitten
Eiwitten worden afgebroken door lichaam tot kleinere moleculen (aminozuren) en
worden daarna weer opgebouwd tot andere eiwitten
Eiwitten (proteïne) – bestaan uit lange ketens van aan elkaar
gekoppelde aminozuren
Aminozuren – bouwstenen van eiwitmoleculen
L> R in structuurformule is restgroep, elk aminozuur heeft andere
restgroep
Essentiële aminozuren – aminozuren die het lichaam niet zelf kan
aanmaken, moet uit voeding worden opgenomen
Dipeptide – bestaat uit moleculen van 2 gekoppelde aminozuren
L> zuurgroep van ene aminozuurmolecuul reageert met aminogroep van een
ander aminozuurmolecuul -> condensatiereactie waar dipeptide en water
ontstaat
Peptidegroep – kenmerkende groep die ontstaat uit condensatiereactie van een
molecuul met een zuurgroep en een molecuul met een aminogroep (amidegroep)
L> polypeptidemolecuul schrijfwijze: bijvoorbeeld ~Ala-Gly-Ser~
Polypeptiden – molecuul dat ontstaat door koppeling van groot aantal aminozuren
Bevat veel peptidegroepen
Hydrolysereactie – reactie van een groot molecuul met een watermolecuul,
waarbij 2 kleinere moleculen ontstaan
L> hydrolysereactie van eiwitten is tegengesteld aan vorming van polypeptiden
Primaire structuur – de volgorde waarin de aminozuren in een polypeptide
gekoppeld zijn; eerste aminozuur heeft een aminogroep en het laatste aminozuur
een zuurgroep
L> eiwitten hebben veel verschillende functies, omdat ieder eiwit een andere
structuur heeft
L> functie eiwit: bouwstof, hormoon of enzym
Enzymen – biokatalysator, zijn biologische katalysatoren die zeer selectief zijn, ze
versnellen maar 1 bepaalde reactie. Werking wordt bepaald door ruimtelijke
bouw van enzym
, L> bouw wordt mede bepaald door restgroepen van de aminozuren, restgroepen
kunnen soms bindingen aangaan, zoals waterstofbruggen of zwavelbruggen (-
heeft grote invloed op bouw)
Enzymen zijn ook gevoelig voor veranderingen in temperatuur en pH
Havo 5
Hoofdstuk 10 biochemie
10.1 voedingsstoffen
Belangrijkste voedingsstoffen – koolhydraten, eiwitten, vetten
Brandstof – geven je energie (koolhydraten en vetten)
Bouwstoffen – voedingsstof die lichaam nodig heeft om te groeien/herstellen
(eiwitten en vetten)
Eiwitten: gebruikt voor enzymen en spierweefsel
Vetten: nodig voor opbouw van celmembranen en bescherming organen
Vitamines en mineralen: belangrijk voor spijsvertering en stofwisseling
Energie (kJ, kilojoule) – 1,0 kcal even veel energie als 4,2 kJ
Hoeveelheid energie nodig: hangt af van leeftijd, geslacht en activiteiten
Door te kauwen wordt vast voedsel fijner verdeeld en worden
voedingsstoffen makkelijker omgezet in bouwstoffen en energie
10.2 eiwitten
Eiwitten worden afgebroken door lichaam tot kleinere moleculen (aminozuren) en
worden daarna weer opgebouwd tot andere eiwitten
Eiwitten (proteïne) – bestaan uit lange ketens van aan elkaar
gekoppelde aminozuren
Aminozuren – bouwstenen van eiwitmoleculen
L> R in structuurformule is restgroep, elk aminozuur heeft andere
restgroep
Essentiële aminozuren – aminozuren die het lichaam niet zelf kan
aanmaken, moet uit voeding worden opgenomen
Dipeptide – bestaat uit moleculen van 2 gekoppelde aminozuren
L> zuurgroep van ene aminozuurmolecuul reageert met aminogroep van een
ander aminozuurmolecuul -> condensatiereactie waar dipeptide en water
ontstaat
Peptidegroep – kenmerkende groep die ontstaat uit condensatiereactie van een
molecuul met een zuurgroep en een molecuul met een aminogroep (amidegroep)
L> polypeptidemolecuul schrijfwijze: bijvoorbeeld ~Ala-Gly-Ser~
Polypeptiden – molecuul dat ontstaat door koppeling van groot aantal aminozuren
Bevat veel peptidegroepen
Hydrolysereactie – reactie van een groot molecuul met een watermolecuul,
waarbij 2 kleinere moleculen ontstaan
L> hydrolysereactie van eiwitten is tegengesteld aan vorming van polypeptiden
Primaire structuur – de volgorde waarin de aminozuren in een polypeptide
gekoppeld zijn; eerste aminozuur heeft een aminogroep en het laatste aminozuur
een zuurgroep
L> eiwitten hebben veel verschillende functies, omdat ieder eiwit een andere
structuur heeft
L> functie eiwit: bouwstof, hormoon of enzym
Enzymen – biokatalysator, zijn biologische katalysatoren die zeer selectief zijn, ze
versnellen maar 1 bepaalde reactie. Werking wordt bepaald door ruimtelijke
bouw van enzym
, L> bouw wordt mede bepaald door restgroepen van de aminozuren, restgroepen
kunnen soms bindingen aangaan, zoals waterstofbruggen of zwavelbruggen (-
heeft grote invloed op bouw)
Enzymen zijn ook gevoelig voor veranderingen in temperatuur en pH
