Anatomie en Fysiologie
Hoofdstuk 6
6.8 – lymfevatenstelsel
Lymfe en lymfevaten
Lymfecapillairen = lymfehaarvaten
De wand van het lymfehaarvat bestaat uit een laag endotheelcellen op een basaalmembraan met
spleten tussen de cellen. De lymfecapillairen beginnen blind rondom de haarvatennetwerken. Ze zijn
het beginpunt van de afvoer van een deel van het weefselvocht (15%).
Er circuleert zo’n 3,5 liter door het lymfevatenstelsel.
De grootste lymfevaten:
- Ductus lymphatcus: lymfebuis
- Truncus lymphatcus: lymfestam
- Truncus lumbalis
- Trunci intestnales
- Cisterna chyli
- Ductus thoracicus: borstbuis
- Rechter lymfestam
Lymfoïde organen
Lymfatsch weefsel is voornamelijk opgebouwd uit retculair bindweefsel, lymfocyten vormend
weefsel en veel lymfocyten.
Lymfeknopen
Lymfeknopen: waar kleine lymfevaten overgaan in een groter lymfevat, ook wel lymfeklieren
Regionale lymfeknopen: een aantal lymfeknopen bij elkaar
De regionale lymfeknopen liggen op plaatsen waar de lymfe uit een groot achterliggend gebied
wordt verzameld (bijv. oksels en liezen).
Lymfeknopen zijn boonvormige orgaantjes en bestaat uit retculair bindweefsel(merg) dat door
bindweefselschoten(trabekels) verveeld wordt. Het kapsel bestaat uit collageen en bindweefsel.
Tussen kapsel en merg zit de randsinus, een ruimte. Van hieruit stroomt aangevoerde lymfe door de
lymfeknoop. In het merg ziten de mergsinussen, eveneens ruimtes. Deze vergemakkelijken het
afvoeren van lymfe naar het afvoerend vat.
De lymfeknoop fltert bacteriën, dode of geïnfecteerde cellen en lichaamsvreemde stofen uit de
lymfe. De retculumcellen kunnen zelf bepaalde stofen onschadelijk maken en fagocyteren. De
aanwezigheid van ongerechtgheden actveert bepaalde lymfocyten in de lymfefollikels. Hier worden
ook antstofen geproduceerd.
Waldeyerring
De waldeyerring (lymfatsche keelring) is een verzameling verspreid liggende gebiedjes lymfatsch
weefsel op de overgang van mondholte en neusholte naar keelholte:
- Tonsillae palatnae (gehemelteamandelen)
- Tonsillae lingualis (tongamandel)
- Tonsilla pharyngealis (keelamandel) – adenoïd
- Lymfatsch weefsel rond ingang buis van Eustachius
,De waldeyerring vangt bacteriën en andere ziekteverwekkers uit de buitenlucht, het neusslijmvlies
en het voedsel. Hierdoor kan het afweersysteem geactveerd worden.
Peyerplaques
De peyerplaques zijn ophopingen lymfatsch weefsel die verspreid in de wand van de dunne darm
liggen. Deze vangen lichaamsvreemde stofen op uit het maagdarmkanaal.
Thymus
De thymus (zwezerik) produceert grote aantallen thymocyten, dit zijn ongerijpte bloedstamcellen die
zich kunnen ontwikkelen tot T-lymfocyten, die werkzaam zijn bij de afweer van het lichaam. Ook
heef de thymus dezelfde werking als een lymfeknoop.
Milt
De lien (milt) is boonvormig en is te vergelijken met een grote lymfeknoop. In de milt vertakt een
arterie. De arteriolen eindigen in de miltsinussen. De wite pulpa is vergelijkbaar met de
lymfefollikels in de lymfeknopen. De rode pulpa fltert het bloed net als in een lymfeknoop.
6.9 – immuniteit
Niet-specifeke immuniteit: eerste systeem dat zich richt tegen alle mogelijke ziekteverwekkers.
Specifeke immuniteit: tweede systeem dat zich richt tegen specifeke ziekteverwekkers zodra die het
lichaam zijn binnengedrongen en herkend zijn.
Niet-specifeke immuniteit
- Buitenkant van het lichaam – huid en slijmvliezen fysieke barrière
- Binnen in het lichaam – fagocyterende wite bloedcellen en bepaalde soorten lymfocyten
- Complementsysteem, interferon en ontstekingsreacite
Fysieke barrière
Belangrijkste verdedigingsmechanismen van fysieke barrière:
- Epidermis is ondoordringbaar
- Zweet- en talgklieren scheiden stofen af die voor een lage zuurgraad van het huidoppervlak
zorgen. Dit is te zuur voor en groot aantal micro-organismen. Talg remt bovendien de
bacteriegroei
- Speeksel en slijm in de mondholte, slijm en traanvocht in de neusholte en ook het traanvocht
in de ogen spoelen veel lichaamsvreemde stofen weg. Deze lichaamsvloeistofen bevaten
ook een antbacterieel enzym, lysozym, dat veel bacteriën vernietgt.
- Kleverig slijm van trilhaarslijmvlies vangt ziekteverwekkers weg
- Het maagslijmvlies produceert sterke zoutzuuroplossing waar veel pathogenen niet tegen
kunnen
- Urinewegen worden schoongespoeld met urine
- Het slijm in de vagina is zuur wat het binnendringen van pathogenen verhindert
- Bacteriefora: goede bacteriën die leven op de fysieke barrière
,De inwendige niet-specifek immuniteit
- Neutrofele granulocyten (miccrofagen) – fagocytose van pathogenen
- Macrofagen – efectef opruimen van micro-organismen, zonder zelf dood te gaan.
→ Bepaalde weefsels en organen leveren permanent macrofagen
Kupfercellen (lever), microgliocyten (CZS)
- Eosinofele granulocyten – meercellige parasitaire ziekteverwekkers aanvallen dmv
enzymaanvallen. Geen fagocytose.
- Naturalkillercellen (NK-cellen) – cellen doden die door virussen geïnfecteerd zijn, abnormale
cellen. Contact maken met de cel en vervolgens eiwiten afgeven die d celmembraan
afreken.
- Complementsysteem – complementcascade, afreken van celmembranen van pathogene
cellen dmv antstofen en bevorderen ontstekingsreacte
- Interferonen – alarmstofen die door cel worden afgegeven, remmen vermenigvuldiging van
virusdeeltjes.
- Ontsteking (infammato)
→ Rubor, tumor, calor, dolor, functo laesa
Ontsteking
Bij een ontstekingsreacte geven beschadigde lichaamscellen, bindweefselcellen, fagocyten en het
bloed ontstekingsmediatoren af.
Een belangrijke ontstekingmediator is histamine, afgegeven door leukocyten en mastocyten
(mestcellen). Mestcellen zijn bindweefselcellen die in het hele lichaam in losmazig bindweefsel
voorkomen. Histamine veroorzaakt zeer plaatselijk vasodilatate van de kleine bloedvaten. Dit
veroorzaakt rubor en calor. Een tweede efect van ontstekingsmediatoren is de verhoging van de
permeabiliteit van de omringende capillairen. Hierdoor treedt meer weefselvocht uit de bloedbaan,
waardoor tumor optreedt. Tumor veroorzaakt druk op zenuwuiteinden, waardoor dolor ontstaat.
Het pijngevoel wordt versterkt door cytokinen.
De belangrijkste fase van de ontsteking is de migrate van fagocyterende leukocyten naar de plaats
van ontsteking, een uur na de verwonding. Ze komen mee met extra weefselvocht. De neutrofele
granulocyten arriveren het eerst, gevolgd door monocyten die zich ter plekke tot macrofagen
transformeren. Deze transformate duurt zo’n acht uur dus het opruimen wordt na acht uur
overgenomen van de granulocyten door de macrofagen.
Een bijkomend verschijnsel is pus, een brijachtge vloeistof, bestaand uit resten van dode leukocyten,
dode weefselcellen, dode en nog levende cellen. De ophoping van pus in een afgesloten ruimte is
een abces.
Functo laesa treedt op als de ontsteking een groter gebied betref. Tumor en dolor verhinderen
beweging. Hierdoor krijgt het aangedane gebied rust. Dit bevordert de genezing.
Febris
Febris (koorts) is als de lichaamstemperatuur hoger is dan 38 graden Celsius. Koortsveroorzakers
worden pyrogenen genoemd. Pathogenen, bacteriële gifstofen en stofen die door acteve
granulocyten en macrofagen worden afgegeven in het bloed, zorgen voor koorts. De hypothalamus
reageert op pyrogenen door de instelwaarde van de lichaamstemperatuur te verhogen. Er treedt
vasoconstricte op in de huid, rillen en klappertanden. Koorts remt de groei van pathogenen, versnelt
het fagocytoseproces en stmuleert weefselherstel. De rust die je houdt bij koorts is ook bevorderend
voor herstel.
, Tijdens niet-specifeke immuniteit komen de pathogenen vroeg of laat in contact met het
immuunsysteem. Dit is gebaseerd op verdediging door lymfocyten afomstg uit lymfoïde organen.
Specifeke immuniteit
Na contact met een ziekteverwekker wordt specifeke immuniteit ontwikkeld en kan het lichaam
immuun voor eerder doorgemaakte infectes.
Het immuunsysteem vertoont vier karakteristeken:
- Het immuunsysteem reageert op antgenen (antlichamen).
→ Antgenen zijn stofen die geproduceerd worden doorpathogenen of aan de
buitenkant van celmembraan van lichaamsvreemde cel ziten
- Het immuunsysteem is gebaseerd op de membraaneigenschappen van lymfocyten.
Lymfocyten hebben receptoren aan de buitenkant van het celmembraan, waarmee ze
antgenen opsporen en herkennen.
- Het immuunsysteem reageert op een antgeen door immunoglobulinen (antstofen) te
maken, specifek gericht op een bepaald antgeen. De antstofen worden door lymfocyten
geproduceerd.
- Het immuunsysteem heef een geheugen. Antgenen die al eens aanwezig waren, worden
herkend en de afweer komt hierdoor sneller op gang.
Vorming van lymfocyten
Lymfocyten ontstaan uit bloedstamcellen in het rode beenmerg. Een deel ontwikkelt zich tot
uitgerijpte B-lymfocyten of B-cellen. Ze migreren naar lymfoïde organen. Ook migreren niet-
uitgerijpte lymfocyten vanuit het rode beenmerg naar de thymus, daar worden ze thymocyten
genoemd. Deze kunnen ontwikkelen tot T-lymfocyten ofwel T-cellen.
Thymocyten worden in de thymus blootgesteld aan lichaamseigen eiwiten. Thymocyten die een
afweer vertonen tegen lichaamseigen eiwiten worden vernietgd. Dit proces speelt zich af voor de
geboorte.
De thymus is tot het 16e levensjaar erg actef.
B-lymfocyten
B-lymfocyten maken antstofen die antgenen onschadelijk maken die vrij in het bloed, lymfe en
weefselvloeistof circuleren. Dit is de humorale immuniteit. Deze immuniteit geldt vooral voor
bacteriën, virussen en toxinen (gifige stofen).
B-lymfocyten zijn uitgerust met antgeenreceptoren op hun celmembranen. Als hij in aanraking komt
met zijn antgeen, koppelt hij de antgenen aan zijn receptoren. Als het antgeen herkend is, gaat de
B-lymfocyt razendsnel delen (mitose). Er wordt een kloon gevormd. Dit heet klonale expansie. De
meeste van deze klonen transformeren in plasmacellen, een type lymfocyt dat grote hoeveelheden
immunoglobulinen kan maken.
De klonale expansie gevolgd door producte van immunoglobulinen, wordt de primaire
immuunreacte genoemd. Deze treedt op wanneer het lichaam voor het eerst in contact komt met
een bepaalde ziekteverwekker.
Een deel van de klonale expansie ontwikkelt zich tot B-geheugencellen. Deze cellen blijven in het
lichaam circuleren en komen in acte bij een volgende infecte met hetzelfde antgeen. Dit si de
secundaire immuunreacte.
Bij de eerste besmetng duurt het drie tot zes dagen voordat het immuunsysteem op gang komt. Bij
iedere volgende besmetng treedt binnen twee dagen een explosie van antstofen op.
Hoofdstuk 6
6.8 – lymfevatenstelsel
Lymfe en lymfevaten
Lymfecapillairen = lymfehaarvaten
De wand van het lymfehaarvat bestaat uit een laag endotheelcellen op een basaalmembraan met
spleten tussen de cellen. De lymfecapillairen beginnen blind rondom de haarvatennetwerken. Ze zijn
het beginpunt van de afvoer van een deel van het weefselvocht (15%).
Er circuleert zo’n 3,5 liter door het lymfevatenstelsel.
De grootste lymfevaten:
- Ductus lymphatcus: lymfebuis
- Truncus lymphatcus: lymfestam
- Truncus lumbalis
- Trunci intestnales
- Cisterna chyli
- Ductus thoracicus: borstbuis
- Rechter lymfestam
Lymfoïde organen
Lymfatsch weefsel is voornamelijk opgebouwd uit retculair bindweefsel, lymfocyten vormend
weefsel en veel lymfocyten.
Lymfeknopen
Lymfeknopen: waar kleine lymfevaten overgaan in een groter lymfevat, ook wel lymfeklieren
Regionale lymfeknopen: een aantal lymfeknopen bij elkaar
De regionale lymfeknopen liggen op plaatsen waar de lymfe uit een groot achterliggend gebied
wordt verzameld (bijv. oksels en liezen).
Lymfeknopen zijn boonvormige orgaantjes en bestaat uit retculair bindweefsel(merg) dat door
bindweefselschoten(trabekels) verveeld wordt. Het kapsel bestaat uit collageen en bindweefsel.
Tussen kapsel en merg zit de randsinus, een ruimte. Van hieruit stroomt aangevoerde lymfe door de
lymfeknoop. In het merg ziten de mergsinussen, eveneens ruimtes. Deze vergemakkelijken het
afvoeren van lymfe naar het afvoerend vat.
De lymfeknoop fltert bacteriën, dode of geïnfecteerde cellen en lichaamsvreemde stofen uit de
lymfe. De retculumcellen kunnen zelf bepaalde stofen onschadelijk maken en fagocyteren. De
aanwezigheid van ongerechtgheden actveert bepaalde lymfocyten in de lymfefollikels. Hier worden
ook antstofen geproduceerd.
Waldeyerring
De waldeyerring (lymfatsche keelring) is een verzameling verspreid liggende gebiedjes lymfatsch
weefsel op de overgang van mondholte en neusholte naar keelholte:
- Tonsillae palatnae (gehemelteamandelen)
- Tonsillae lingualis (tongamandel)
- Tonsilla pharyngealis (keelamandel) – adenoïd
- Lymfatsch weefsel rond ingang buis van Eustachius
,De waldeyerring vangt bacteriën en andere ziekteverwekkers uit de buitenlucht, het neusslijmvlies
en het voedsel. Hierdoor kan het afweersysteem geactveerd worden.
Peyerplaques
De peyerplaques zijn ophopingen lymfatsch weefsel die verspreid in de wand van de dunne darm
liggen. Deze vangen lichaamsvreemde stofen op uit het maagdarmkanaal.
Thymus
De thymus (zwezerik) produceert grote aantallen thymocyten, dit zijn ongerijpte bloedstamcellen die
zich kunnen ontwikkelen tot T-lymfocyten, die werkzaam zijn bij de afweer van het lichaam. Ook
heef de thymus dezelfde werking als een lymfeknoop.
Milt
De lien (milt) is boonvormig en is te vergelijken met een grote lymfeknoop. In de milt vertakt een
arterie. De arteriolen eindigen in de miltsinussen. De wite pulpa is vergelijkbaar met de
lymfefollikels in de lymfeknopen. De rode pulpa fltert het bloed net als in een lymfeknoop.
6.9 – immuniteit
Niet-specifeke immuniteit: eerste systeem dat zich richt tegen alle mogelijke ziekteverwekkers.
Specifeke immuniteit: tweede systeem dat zich richt tegen specifeke ziekteverwekkers zodra die het
lichaam zijn binnengedrongen en herkend zijn.
Niet-specifeke immuniteit
- Buitenkant van het lichaam – huid en slijmvliezen fysieke barrière
- Binnen in het lichaam – fagocyterende wite bloedcellen en bepaalde soorten lymfocyten
- Complementsysteem, interferon en ontstekingsreacite
Fysieke barrière
Belangrijkste verdedigingsmechanismen van fysieke barrière:
- Epidermis is ondoordringbaar
- Zweet- en talgklieren scheiden stofen af die voor een lage zuurgraad van het huidoppervlak
zorgen. Dit is te zuur voor en groot aantal micro-organismen. Talg remt bovendien de
bacteriegroei
- Speeksel en slijm in de mondholte, slijm en traanvocht in de neusholte en ook het traanvocht
in de ogen spoelen veel lichaamsvreemde stofen weg. Deze lichaamsvloeistofen bevaten
ook een antbacterieel enzym, lysozym, dat veel bacteriën vernietgt.
- Kleverig slijm van trilhaarslijmvlies vangt ziekteverwekkers weg
- Het maagslijmvlies produceert sterke zoutzuuroplossing waar veel pathogenen niet tegen
kunnen
- Urinewegen worden schoongespoeld met urine
- Het slijm in de vagina is zuur wat het binnendringen van pathogenen verhindert
- Bacteriefora: goede bacteriën die leven op de fysieke barrière
,De inwendige niet-specifek immuniteit
- Neutrofele granulocyten (miccrofagen) – fagocytose van pathogenen
- Macrofagen – efectef opruimen van micro-organismen, zonder zelf dood te gaan.
→ Bepaalde weefsels en organen leveren permanent macrofagen
Kupfercellen (lever), microgliocyten (CZS)
- Eosinofele granulocyten – meercellige parasitaire ziekteverwekkers aanvallen dmv
enzymaanvallen. Geen fagocytose.
- Naturalkillercellen (NK-cellen) – cellen doden die door virussen geïnfecteerd zijn, abnormale
cellen. Contact maken met de cel en vervolgens eiwiten afgeven die d celmembraan
afreken.
- Complementsysteem – complementcascade, afreken van celmembranen van pathogene
cellen dmv antstofen en bevorderen ontstekingsreacte
- Interferonen – alarmstofen die door cel worden afgegeven, remmen vermenigvuldiging van
virusdeeltjes.
- Ontsteking (infammato)
→ Rubor, tumor, calor, dolor, functo laesa
Ontsteking
Bij een ontstekingsreacte geven beschadigde lichaamscellen, bindweefselcellen, fagocyten en het
bloed ontstekingsmediatoren af.
Een belangrijke ontstekingmediator is histamine, afgegeven door leukocyten en mastocyten
(mestcellen). Mestcellen zijn bindweefselcellen die in het hele lichaam in losmazig bindweefsel
voorkomen. Histamine veroorzaakt zeer plaatselijk vasodilatate van de kleine bloedvaten. Dit
veroorzaakt rubor en calor. Een tweede efect van ontstekingsmediatoren is de verhoging van de
permeabiliteit van de omringende capillairen. Hierdoor treedt meer weefselvocht uit de bloedbaan,
waardoor tumor optreedt. Tumor veroorzaakt druk op zenuwuiteinden, waardoor dolor ontstaat.
Het pijngevoel wordt versterkt door cytokinen.
De belangrijkste fase van de ontsteking is de migrate van fagocyterende leukocyten naar de plaats
van ontsteking, een uur na de verwonding. Ze komen mee met extra weefselvocht. De neutrofele
granulocyten arriveren het eerst, gevolgd door monocyten die zich ter plekke tot macrofagen
transformeren. Deze transformate duurt zo’n acht uur dus het opruimen wordt na acht uur
overgenomen van de granulocyten door de macrofagen.
Een bijkomend verschijnsel is pus, een brijachtge vloeistof, bestaand uit resten van dode leukocyten,
dode weefselcellen, dode en nog levende cellen. De ophoping van pus in een afgesloten ruimte is
een abces.
Functo laesa treedt op als de ontsteking een groter gebied betref. Tumor en dolor verhinderen
beweging. Hierdoor krijgt het aangedane gebied rust. Dit bevordert de genezing.
Febris
Febris (koorts) is als de lichaamstemperatuur hoger is dan 38 graden Celsius. Koortsveroorzakers
worden pyrogenen genoemd. Pathogenen, bacteriële gifstofen en stofen die door acteve
granulocyten en macrofagen worden afgegeven in het bloed, zorgen voor koorts. De hypothalamus
reageert op pyrogenen door de instelwaarde van de lichaamstemperatuur te verhogen. Er treedt
vasoconstricte op in de huid, rillen en klappertanden. Koorts remt de groei van pathogenen, versnelt
het fagocytoseproces en stmuleert weefselherstel. De rust die je houdt bij koorts is ook bevorderend
voor herstel.
, Tijdens niet-specifeke immuniteit komen de pathogenen vroeg of laat in contact met het
immuunsysteem. Dit is gebaseerd op verdediging door lymfocyten afomstg uit lymfoïde organen.
Specifeke immuniteit
Na contact met een ziekteverwekker wordt specifeke immuniteit ontwikkeld en kan het lichaam
immuun voor eerder doorgemaakte infectes.
Het immuunsysteem vertoont vier karakteristeken:
- Het immuunsysteem reageert op antgenen (antlichamen).
→ Antgenen zijn stofen die geproduceerd worden doorpathogenen of aan de
buitenkant van celmembraan van lichaamsvreemde cel ziten
- Het immuunsysteem is gebaseerd op de membraaneigenschappen van lymfocyten.
Lymfocyten hebben receptoren aan de buitenkant van het celmembraan, waarmee ze
antgenen opsporen en herkennen.
- Het immuunsysteem reageert op een antgeen door immunoglobulinen (antstofen) te
maken, specifek gericht op een bepaald antgeen. De antstofen worden door lymfocyten
geproduceerd.
- Het immuunsysteem heef een geheugen. Antgenen die al eens aanwezig waren, worden
herkend en de afweer komt hierdoor sneller op gang.
Vorming van lymfocyten
Lymfocyten ontstaan uit bloedstamcellen in het rode beenmerg. Een deel ontwikkelt zich tot
uitgerijpte B-lymfocyten of B-cellen. Ze migreren naar lymfoïde organen. Ook migreren niet-
uitgerijpte lymfocyten vanuit het rode beenmerg naar de thymus, daar worden ze thymocyten
genoemd. Deze kunnen ontwikkelen tot T-lymfocyten ofwel T-cellen.
Thymocyten worden in de thymus blootgesteld aan lichaamseigen eiwiten. Thymocyten die een
afweer vertonen tegen lichaamseigen eiwiten worden vernietgd. Dit proces speelt zich af voor de
geboorte.
De thymus is tot het 16e levensjaar erg actef.
B-lymfocyten
B-lymfocyten maken antstofen die antgenen onschadelijk maken die vrij in het bloed, lymfe en
weefselvloeistof circuleren. Dit is de humorale immuniteit. Deze immuniteit geldt vooral voor
bacteriën, virussen en toxinen (gifige stofen).
B-lymfocyten zijn uitgerust met antgeenreceptoren op hun celmembranen. Als hij in aanraking komt
met zijn antgeen, koppelt hij de antgenen aan zijn receptoren. Als het antgeen herkend is, gaat de
B-lymfocyt razendsnel delen (mitose). Er wordt een kloon gevormd. Dit heet klonale expansie. De
meeste van deze klonen transformeren in plasmacellen, een type lymfocyt dat grote hoeveelheden
immunoglobulinen kan maken.
De klonale expansie gevolgd door producte van immunoglobulinen, wordt de primaire
immuunreacte genoemd. Deze treedt op wanneer het lichaam voor het eerst in contact komt met
een bepaalde ziekteverwekker.
Een deel van de klonale expansie ontwikkelt zich tot B-geheugencellen. Deze cellen blijven in het
lichaam circuleren en komen in acte bij een volgende infecte met hetzelfde antgeen. Dit si de
secundaire immuunreacte.
Bij de eerste besmetng duurt het drie tot zes dagen voordat het immuunsysteem op gang komt. Bij
iedere volgende besmetng treedt binnen twee dagen een explosie van antstofen op.
