§5.1 De renaissance
Kenmerkend aspect: het mens- en wereldbeeld van de renaissance en de hernieuwde oriëntatie op de
klassieke oudheid.
Een nieuwe godsdienst
Rond 1500 ontstond de renaissance (=vernieuwing EU cultuur met belangstelling voor de Grieks-Romeinse
cultuur) in Italië. (Venetië, Florence, Rome, Milaan). Een bovenlaag van rijke handelaren en bankiers hadden
geprofiteerd vd handel met het Midden-Oosten en rijke steden in Vlaanderen. Ze willen genieten van het leven
op aarde → carpe diem ( pluk de dag) ipv memento mori
Een nieuw mensbeeld (=het idee dat mensen hebben vd mens), wereldbeeld (=het idee dat mensen hebben
vd mens en de wereld) en een nieuw levensgevoel ontstond. Ze kregen weer belangstelling in het klassieke
erfgoed. Boeken, beelden en gebouwen werden bewonderd om hun schoonheid. Middeleeuwse kunst was
‘gotisch’ (barbaars), want de invasies vd Germanen hadden gezorgd voor de ondergang vh Romeinse Rijk.
Vanaf 1500 verspreidde de renaissance zich over europa en daarmee begon de vroegmoderne tijd.
Het humanisme
Humanisten bestudeerden teksten uit de klassieke oudheid. De in de middeleeuwen vertaalde boeken vd
oudheid waren erg anders dan de eerste exemplaren, ze waren veranderd naar een leer van het christendom.
Humanisten wilden de denkwereld van klassieke auteurs begrijpen zoals hij was. Ze gingen de teksten kritisch
vertalen. Toen geleerden in 1453 naar Italië kwamen vluchten omdat de turken Constantinopel hadden
overgenomen namen zij veel kennis en boeken mee uit die griekse oudheid.
De universele mens
Het lezen van deze boeken werd een opvoedingsideaal, de ideale mens was uomo universalis. Dit was
iemand die verstandig en mondig was en op veel vlakken kennis had. Neem Leonardo da Vinci → hij ging zelf
dingen waarnemen ipv boeken lezen. Hij was op wetenschappelijk, architectuurlijk en lichamelijk niveau in zijn
kennis ontplooid.
Verspreiding over Europa
Rond 1500 → verspreiding humanisme buiten EU door boekdrukkunst en onderlinge contacten.
Belangrijke humanisten → Erasmus van Rotterdam, Thomas More
Erasmus ; christelijk humanisme, wilde dat alle veranderingen vh christendom weg moesten worden gehaald,
het geloof moest worden gezuiverd.
Moore ; Utopia als idee, een ideaal eiland waar iedereen (man en vrouw) zich kon ontwikkelen en er
geloofsvrijheid was.
Klassieke kunst als voorbeeld
Middeleeuwen Renaissance
Platte kunst Diepte en perspectief (dorisch, ionisch, korintisch)
Geen elementen klassieke oudheid Klassieke oudheid elementen zoals: zuilen
Weinig naakt → taboe Anatomie (naakt)
Erg godsdienstige onderwerpen Minder godsdienstige onderwerpen (natuur, portretten)
Niet ondertekend Wel ondertekend
Ook waren er veel nieuwe wetenschappelijke studies → bijvoorbeeld Copernicus, hij ontwierp een model
waarbij de zon als middelpunt van het heelal was en niet de aarde (zoals de bijbel zei)
, §5.2 De Europese expansie
Kenmerkend aspect: het begin van de Europese overzeese expansie
Verre werelddelen
In de 15e eeuw waren grote delen vd wereld onbekend voor europeanen. Ze kenden de noordkust van Afrika
en door handelaren waren ze ook bekend met Midden-Oosten. Ze dachten dat andere delen vd wereld waren
bewoond door reuzen en andere magische dingen.
Oosterse specerijen waren erg gewild en duur. Tot 1453 kwam veel oosterse koopwaar Europa binnen via
Constantinopel maar nadat de Turken het hadden ingenomen werd er geen handel meer gevoerd.
Europeanen moesten zelf over zee routes vinden naar Indië.
Portugezen naar Azië
De portugezen waren de eerste die langs de westkust van Afrika voeren :
- Hendrik de zeevaarder voer id 15e eeuw langs de westkust v Afrika →
- Hij stichtte een zeevaarders school waar hij lesgaf hoe je kaarten moest lezen etc. →
- Met info die zeevaarders van reizen mee terug namen werden nieuwe kaarten gemaakt →
- Er werden langs de kust handelsposten gemaakt →
- Bartholomeo voer rondom kaap de goede hoop in 1488 →
- Vasco da Gama voer de indische oceaan over naar India en vanaf daar kwamen ze steeds verder
waar ze handel voerden met Aziatische volkeren
Spanjaarden naar Amerika
In 1492 dacht Columbus dat hij een route had gevonden naar Indië, maar dit was een route naar Amerika. .
Een jaar na zijn dood kwam Amerigo Vespucci erachter dat het een nieuw continent was.
In Midden-Amerika namen spaanse veroveraars grote delen over van het land. Hernando Cortés veroverde in
1519 het rijk vd Azteken, Francisco Pizarro nam in 1530 het incarijk in bezit. Ze lieten alle inheemse volken
voor hen werken. Ze traden hard op en inheemse mensen gingen dood aan Europese ziektes.
Andere Europeanen op weg
De portugezen en spanjaarden hielden hun handelsroutes streng bewaakt. NL, ENG en FR probeerden ook
op andere plaatsen handel te drijven. Ze gingen dus op zoek naar andere routes, waaronder een onder de
leiding van Willem Barentsz in 1596, ze liepen in het ijs vast.
Cornelis de Houtman bereikte Azië wel via het zuiden, hij kreeg toestemming om peper te handelen.
Kenmerkend aspect: het mens- en wereldbeeld van de renaissance en de hernieuwde oriëntatie op de
klassieke oudheid.
Een nieuwe godsdienst
Rond 1500 ontstond de renaissance (=vernieuwing EU cultuur met belangstelling voor de Grieks-Romeinse
cultuur) in Italië. (Venetië, Florence, Rome, Milaan). Een bovenlaag van rijke handelaren en bankiers hadden
geprofiteerd vd handel met het Midden-Oosten en rijke steden in Vlaanderen. Ze willen genieten van het leven
op aarde → carpe diem ( pluk de dag) ipv memento mori
Een nieuw mensbeeld (=het idee dat mensen hebben vd mens), wereldbeeld (=het idee dat mensen hebben
vd mens en de wereld) en een nieuw levensgevoel ontstond. Ze kregen weer belangstelling in het klassieke
erfgoed. Boeken, beelden en gebouwen werden bewonderd om hun schoonheid. Middeleeuwse kunst was
‘gotisch’ (barbaars), want de invasies vd Germanen hadden gezorgd voor de ondergang vh Romeinse Rijk.
Vanaf 1500 verspreidde de renaissance zich over europa en daarmee begon de vroegmoderne tijd.
Het humanisme
Humanisten bestudeerden teksten uit de klassieke oudheid. De in de middeleeuwen vertaalde boeken vd
oudheid waren erg anders dan de eerste exemplaren, ze waren veranderd naar een leer van het christendom.
Humanisten wilden de denkwereld van klassieke auteurs begrijpen zoals hij was. Ze gingen de teksten kritisch
vertalen. Toen geleerden in 1453 naar Italië kwamen vluchten omdat de turken Constantinopel hadden
overgenomen namen zij veel kennis en boeken mee uit die griekse oudheid.
De universele mens
Het lezen van deze boeken werd een opvoedingsideaal, de ideale mens was uomo universalis. Dit was
iemand die verstandig en mondig was en op veel vlakken kennis had. Neem Leonardo da Vinci → hij ging zelf
dingen waarnemen ipv boeken lezen. Hij was op wetenschappelijk, architectuurlijk en lichamelijk niveau in zijn
kennis ontplooid.
Verspreiding over Europa
Rond 1500 → verspreiding humanisme buiten EU door boekdrukkunst en onderlinge contacten.
Belangrijke humanisten → Erasmus van Rotterdam, Thomas More
Erasmus ; christelijk humanisme, wilde dat alle veranderingen vh christendom weg moesten worden gehaald,
het geloof moest worden gezuiverd.
Moore ; Utopia als idee, een ideaal eiland waar iedereen (man en vrouw) zich kon ontwikkelen en er
geloofsvrijheid was.
Klassieke kunst als voorbeeld
Middeleeuwen Renaissance
Platte kunst Diepte en perspectief (dorisch, ionisch, korintisch)
Geen elementen klassieke oudheid Klassieke oudheid elementen zoals: zuilen
Weinig naakt → taboe Anatomie (naakt)
Erg godsdienstige onderwerpen Minder godsdienstige onderwerpen (natuur, portretten)
Niet ondertekend Wel ondertekend
Ook waren er veel nieuwe wetenschappelijke studies → bijvoorbeeld Copernicus, hij ontwierp een model
waarbij de zon als middelpunt van het heelal was en niet de aarde (zoals de bijbel zei)
, §5.2 De Europese expansie
Kenmerkend aspect: het begin van de Europese overzeese expansie
Verre werelddelen
In de 15e eeuw waren grote delen vd wereld onbekend voor europeanen. Ze kenden de noordkust van Afrika
en door handelaren waren ze ook bekend met Midden-Oosten. Ze dachten dat andere delen vd wereld waren
bewoond door reuzen en andere magische dingen.
Oosterse specerijen waren erg gewild en duur. Tot 1453 kwam veel oosterse koopwaar Europa binnen via
Constantinopel maar nadat de Turken het hadden ingenomen werd er geen handel meer gevoerd.
Europeanen moesten zelf over zee routes vinden naar Indië.
Portugezen naar Azië
De portugezen waren de eerste die langs de westkust van Afrika voeren :
- Hendrik de zeevaarder voer id 15e eeuw langs de westkust v Afrika →
- Hij stichtte een zeevaarders school waar hij lesgaf hoe je kaarten moest lezen etc. →
- Met info die zeevaarders van reizen mee terug namen werden nieuwe kaarten gemaakt →
- Er werden langs de kust handelsposten gemaakt →
- Bartholomeo voer rondom kaap de goede hoop in 1488 →
- Vasco da Gama voer de indische oceaan over naar India en vanaf daar kwamen ze steeds verder
waar ze handel voerden met Aziatische volkeren
Spanjaarden naar Amerika
In 1492 dacht Columbus dat hij een route had gevonden naar Indië, maar dit was een route naar Amerika. .
Een jaar na zijn dood kwam Amerigo Vespucci erachter dat het een nieuw continent was.
In Midden-Amerika namen spaanse veroveraars grote delen over van het land. Hernando Cortés veroverde in
1519 het rijk vd Azteken, Francisco Pizarro nam in 1530 het incarijk in bezit. Ze lieten alle inheemse volken
voor hen werken. Ze traden hard op en inheemse mensen gingen dood aan Europese ziektes.
Andere Europeanen op weg
De portugezen en spanjaarden hielden hun handelsroutes streng bewaakt. NL, ENG en FR probeerden ook
op andere plaatsen handel te drijven. Ze gingen dus op zoek naar andere routes, waaronder een onder de
leiding van Willem Barentsz in 1596, ze liepen in het ijs vast.
Cornelis de Houtman bereikte Azië wel via het zuiden, hij kreeg toestemming om peper te handelen.
