STRAF(PROCES)RECHT
Inhoudsopgave
Hoorcollege week 1: Inleiding doel en aard.................................................................................................... 3
Doelen Straf(proces)recht.....................................................................................................................................3
Aard strafproces....................................................................................................................................................3
Hoorcollege week 2: EVRM............................................................................................................................ 5
Algemene gezichtspunten.....................................................................................................................................6
Artikel 3 EVRM: Folterverbod en verbod op onmenselijke en vernederende behandeling...................................6
Artikel 5 EVRM: recht op vrijheid..........................................................................................................................7
Artikel 6 EVRM: recht op een eerlijk proces..........................................................................................................7
Artikel 8 EVRM: bescherming privéleven, correspondentie en woning................................................................9
Machtsbeheersing v. criminaliteitsbestrijding......................................................................................................9
Hoorcollege 3: opsporing............................................................................................................................. 10
Wettelijke grondslag opsporingsbevoegdheden.................................................................................................11
Gradaties van verdenking...................................................................................................................................12
Hoorcollege week 4: onderzoek rechter-commissaris en procesdossier........................................................14
Rol van de R-C in het voorbereidend onderzoek.................................................................................................14
Dossiervorming...................................................................................................................................................15
Hoorcollege week 5: Vervolging................................................................................................................... 16
Het vervolgbegrip................................................................................................................................................16
Vervolgingsmonopolie........................................................................................................................................17
Uitkomsten beslissing inzake vervolging............................................................................................................18
Wettelijke vervolgingsbeletselen........................................................................................................................18
Buitenwettelijke eisen.........................................................................................................................................18
Ne bis idem..........................................................................................................................................................18
Strafrechtelijk financieel onderzoek (art. 126-126fa).........................................................................................19
Hoorcollege week 6: Onderzoek ter terechtzitting........................................................................................20
Functie onderzoek ter terechtzitting...................................................................................................................20
Positie zittingsrechter..........................................................................................................................................21
Uitgangspunten voor de rechtsstrijd..................................................................................................................22
Invulling onmiddellijkheidsbeginsel....................................................................................................................22
Hoorcollege week 7: Alternatieve vormen van strafrechtelijke conflictoplossing..........................................24
, Kritiek op het (straf)recht....................................................................................................................................24
Positie van het slachtoffer...................................................................................................................................25
Herstelrecht.........................................................................................................................................................25
Procesafspraken..................................................................................................................................................26
Kroongetuige............................................................................................................................................... 27
Hoorcollege week 8: vormverzuimen........................................................................................................... 29
Vormverzuimen...................................................................................................................................................29
Hoorcollege week 9: bewijs.......................................................................................................................... 32
Typering bewijsstelsels........................................................................................................................................33
Karakteristieken bewijsstelsel.............................................................................................................................33
Zwijgen verdachte...............................................................................................................................................34
Leugenachtige verklaringen van verdachten......................................................................................................34
Rechterlijk overtuigen.........................................................................................................................................35
Hoorcollege week 10: Uitspraak en motivering.............................................................................................37
De uitspraak en beraadslaging...........................................................................................................................37
Strafoplegging.....................................................................................................................................................39
Hoorcollege week 11: internationaal & Europees strafrecht.........................................................................41
Beginselen internationale rechtshulp.................................................................................................................42
Uitlevering...........................................................................................................................................................45
Overlevering........................................................................................................................................................45
Overdracht..........................................................................................................................................................46
Hoorcollege week 12: rechtsmiddelen.......................................................................................................... 46
,HOORCOLLEGE WEEK 1: INLEIDING DOEL EN AARD
DOELEN STRAF(PROCES)RECHT
Spanning: criminaliteitsbestrijding vs machtsbeheersing
- Toepassing materiële strafrecht (doelen materiele strafrecht: preventie, punitief)
- Waarheidsvinding
- Gerechtigdheid
- Rechtszekerheid
- Rechtsbescherming
- Herstel
- Rechtsvrede
Alle doelen zijn belangrijk, maar niet absoluut. Er is veel discussie over welk doel het belangrijkste is, omdat
deze doelen op gespannen voet met elkaar kunnen staan. Zo kan een advocaat vrij met zijn cliënt praten, ook
als dat betekent dat het gespreksverslag waarin wordt bekend, wordt uitgesloten van het bewijs
(waarheidsvinding v. rechtsbescherming). Of het doel ‘herstel’ dat bij het maken van procesafspraken in het
gedrag kan komen. Daarom moet rekening gehouden worden met het slachtoffer.
In het strafrecht worden beperkingen gesteld aan de bevoegdheden die worden uitgedeeld (er mag
afgeluisterd worden, maar bijvoorbeeld niet bij een advocaat).
Crime control (efficiënt en effectief) v. Due process model (betrouwbaar en eerlijke strafrechtspleging).
Het ideale procesmodel is afhankelijk van de tijd en omstandigheden; glijdende schaal, steeds wijzigende
inzichten. Is er sprake van extreme drugscriminaliteit, dan wordt er misschien steeds meer richting crime
control geneigd.
AARD STRAFPROCES
Accusatoir v. Inquisitoir
Wordt bepaald door onder andere cultuur en traditie.
Waar liggen de verschillen van de twee modellen?
- Verantwoordelijkheid vervolging: particulier of publiek?
- Verantwoordelijkheid waarheidsvinding: burgers, politie of rechter?
- Wat is de rol van het onderzoek ter terechtzitting?
- Verantwoordelijkheid voor de eerlijkheid van de rechtspleging: verdediging (acc.), autoriteiten (inq.)
en/of gemeenschap (jury)?
Accusatoir Inquisitoir
Vervolging door private partij Vervolging door de overheid
Equality of arms: OvJ en verdachte staan als Verdachte is object van onderzoek
procespartijen tegenover elkaar. Er zijn rechten,
maar je moet er zelf gebruik van maken. Doe je dat
niet, dan kan dit tegen je gebruikt worden
(rechtsverwerking)
, Het onderzoek ter terechtzitting is het centerpiece Het accent ligt op het voorbereidend onderzoek
Rechter lijdelijk. Rechter actief
Onderzoek door beide partijen (met verplichting tot Feitenonderzoek van overheidswege gedomineerd
disclosure)
Waarheidsvinding d.m.v. clash of opinions Zoektocht naar de materiële waarheid door de
overheid.
Nederland heeft van oorsprong een inquisitoir model
Het onderzoek wordt gedomineerd van overheidswege
Zwaar accent op het vooronderzoek; het dossier vormt ruggengraat van de strafrechtspleging
Beroepsrechter, geen lekeninbreng.
Sinds MvT bij het WvSv 1926: ‘gematigd accusatoir’. Zuiver accusatoir of zuiver inquisitoir kennen we niet
meer, maar Nederland blijft meer richting inquisitoir.
PROCESDEELNEMERS
Er is een relatie tussen de positie/rol van procesdeelnemers en visie op de aard van de strafrechtspleging.
De onpartijdige en onafhankelijke rechter.
1. Vooronderzoek: RC, rol is wezenlijk veranderd
2. Hoofdonderzoek: Rechter actieve rol, meer regie over het onderzoek
3. Actieve rol en onpartijdigheid: spanning?
4. Controle: wraking en verschoning
De officier van justitie.
De raadsman.
5. Strafrechtspleging verlangt een goede raadsman.
Verdachte
Slachtoffer
6. Eigen rechten (art. 51a-51h Sv, art. 12 Sv)
7. Loutering (denk aan MH17) v. fundamentele complicering strafproces
Getuigen
8. Conflict tussen verdedigingsrechten en bescherming getuigen
9. Betrouwbaarheid
Deskundigen
10. Toegenomen rol, eigen positie in WvSv (art. 51-51m Sv)
11. Veelal van overheidswege benoemd (onafhankelijk, gebonden aan gedragscode)
KENNISCLIP: INZET VAN BESTUURSRECHTELIJKE BEVOEGDHEDEN IN HET STRAFPROCES
Sfeerovergang: houdt in dat je van de ene sfeer overgaat op de andere. Je gaat bijvoorbeeld van een
bestuursrechtelijke bevoegdheid over op een strafrechtelijke bevoegdheid.
Sfeerovergang bestaat uit 2 categorieën
1. De zuivere sfeerovergang: je bent bezig met het uitoefenen van een bestuursrechtelijke
controlebevoegdheid (voorbeeld: stopzetten op grond van WVW) en gaat over tot inzet van een
strafvorderlijke bevoegdheid op basis van diezelfde wet (ademcontrole bij vermoedde verboden
middelen). Dit is toegestaan op 1 voorwaarde: je moet zowel bevoegd zijn voor de
controlebevoegdheid als voor de vordelijkebevoegdheid
Inhoudsopgave
Hoorcollege week 1: Inleiding doel en aard.................................................................................................... 3
Doelen Straf(proces)recht.....................................................................................................................................3
Aard strafproces....................................................................................................................................................3
Hoorcollege week 2: EVRM............................................................................................................................ 5
Algemene gezichtspunten.....................................................................................................................................6
Artikel 3 EVRM: Folterverbod en verbod op onmenselijke en vernederende behandeling...................................6
Artikel 5 EVRM: recht op vrijheid..........................................................................................................................7
Artikel 6 EVRM: recht op een eerlijk proces..........................................................................................................7
Artikel 8 EVRM: bescherming privéleven, correspondentie en woning................................................................9
Machtsbeheersing v. criminaliteitsbestrijding......................................................................................................9
Hoorcollege 3: opsporing............................................................................................................................. 10
Wettelijke grondslag opsporingsbevoegdheden.................................................................................................11
Gradaties van verdenking...................................................................................................................................12
Hoorcollege week 4: onderzoek rechter-commissaris en procesdossier........................................................14
Rol van de R-C in het voorbereidend onderzoek.................................................................................................14
Dossiervorming...................................................................................................................................................15
Hoorcollege week 5: Vervolging................................................................................................................... 16
Het vervolgbegrip................................................................................................................................................16
Vervolgingsmonopolie........................................................................................................................................17
Uitkomsten beslissing inzake vervolging............................................................................................................18
Wettelijke vervolgingsbeletselen........................................................................................................................18
Buitenwettelijke eisen.........................................................................................................................................18
Ne bis idem..........................................................................................................................................................18
Strafrechtelijk financieel onderzoek (art. 126-126fa).........................................................................................19
Hoorcollege week 6: Onderzoek ter terechtzitting........................................................................................20
Functie onderzoek ter terechtzitting...................................................................................................................20
Positie zittingsrechter..........................................................................................................................................21
Uitgangspunten voor de rechtsstrijd..................................................................................................................22
Invulling onmiddellijkheidsbeginsel....................................................................................................................22
Hoorcollege week 7: Alternatieve vormen van strafrechtelijke conflictoplossing..........................................24
, Kritiek op het (straf)recht....................................................................................................................................24
Positie van het slachtoffer...................................................................................................................................25
Herstelrecht.........................................................................................................................................................25
Procesafspraken..................................................................................................................................................26
Kroongetuige............................................................................................................................................... 27
Hoorcollege week 8: vormverzuimen........................................................................................................... 29
Vormverzuimen...................................................................................................................................................29
Hoorcollege week 9: bewijs.......................................................................................................................... 32
Typering bewijsstelsels........................................................................................................................................33
Karakteristieken bewijsstelsel.............................................................................................................................33
Zwijgen verdachte...............................................................................................................................................34
Leugenachtige verklaringen van verdachten......................................................................................................34
Rechterlijk overtuigen.........................................................................................................................................35
Hoorcollege week 10: Uitspraak en motivering.............................................................................................37
De uitspraak en beraadslaging...........................................................................................................................37
Strafoplegging.....................................................................................................................................................39
Hoorcollege week 11: internationaal & Europees strafrecht.........................................................................41
Beginselen internationale rechtshulp.................................................................................................................42
Uitlevering...........................................................................................................................................................45
Overlevering........................................................................................................................................................45
Overdracht..........................................................................................................................................................46
Hoorcollege week 12: rechtsmiddelen.......................................................................................................... 46
,HOORCOLLEGE WEEK 1: INLEIDING DOEL EN AARD
DOELEN STRAF(PROCES)RECHT
Spanning: criminaliteitsbestrijding vs machtsbeheersing
- Toepassing materiële strafrecht (doelen materiele strafrecht: preventie, punitief)
- Waarheidsvinding
- Gerechtigdheid
- Rechtszekerheid
- Rechtsbescherming
- Herstel
- Rechtsvrede
Alle doelen zijn belangrijk, maar niet absoluut. Er is veel discussie over welk doel het belangrijkste is, omdat
deze doelen op gespannen voet met elkaar kunnen staan. Zo kan een advocaat vrij met zijn cliënt praten, ook
als dat betekent dat het gespreksverslag waarin wordt bekend, wordt uitgesloten van het bewijs
(waarheidsvinding v. rechtsbescherming). Of het doel ‘herstel’ dat bij het maken van procesafspraken in het
gedrag kan komen. Daarom moet rekening gehouden worden met het slachtoffer.
In het strafrecht worden beperkingen gesteld aan de bevoegdheden die worden uitgedeeld (er mag
afgeluisterd worden, maar bijvoorbeeld niet bij een advocaat).
Crime control (efficiënt en effectief) v. Due process model (betrouwbaar en eerlijke strafrechtspleging).
Het ideale procesmodel is afhankelijk van de tijd en omstandigheden; glijdende schaal, steeds wijzigende
inzichten. Is er sprake van extreme drugscriminaliteit, dan wordt er misschien steeds meer richting crime
control geneigd.
AARD STRAFPROCES
Accusatoir v. Inquisitoir
Wordt bepaald door onder andere cultuur en traditie.
Waar liggen de verschillen van de twee modellen?
- Verantwoordelijkheid vervolging: particulier of publiek?
- Verantwoordelijkheid waarheidsvinding: burgers, politie of rechter?
- Wat is de rol van het onderzoek ter terechtzitting?
- Verantwoordelijkheid voor de eerlijkheid van de rechtspleging: verdediging (acc.), autoriteiten (inq.)
en/of gemeenschap (jury)?
Accusatoir Inquisitoir
Vervolging door private partij Vervolging door de overheid
Equality of arms: OvJ en verdachte staan als Verdachte is object van onderzoek
procespartijen tegenover elkaar. Er zijn rechten,
maar je moet er zelf gebruik van maken. Doe je dat
niet, dan kan dit tegen je gebruikt worden
(rechtsverwerking)
, Het onderzoek ter terechtzitting is het centerpiece Het accent ligt op het voorbereidend onderzoek
Rechter lijdelijk. Rechter actief
Onderzoek door beide partijen (met verplichting tot Feitenonderzoek van overheidswege gedomineerd
disclosure)
Waarheidsvinding d.m.v. clash of opinions Zoektocht naar de materiële waarheid door de
overheid.
Nederland heeft van oorsprong een inquisitoir model
Het onderzoek wordt gedomineerd van overheidswege
Zwaar accent op het vooronderzoek; het dossier vormt ruggengraat van de strafrechtspleging
Beroepsrechter, geen lekeninbreng.
Sinds MvT bij het WvSv 1926: ‘gematigd accusatoir’. Zuiver accusatoir of zuiver inquisitoir kennen we niet
meer, maar Nederland blijft meer richting inquisitoir.
PROCESDEELNEMERS
Er is een relatie tussen de positie/rol van procesdeelnemers en visie op de aard van de strafrechtspleging.
De onpartijdige en onafhankelijke rechter.
1. Vooronderzoek: RC, rol is wezenlijk veranderd
2. Hoofdonderzoek: Rechter actieve rol, meer regie over het onderzoek
3. Actieve rol en onpartijdigheid: spanning?
4. Controle: wraking en verschoning
De officier van justitie.
De raadsman.
5. Strafrechtspleging verlangt een goede raadsman.
Verdachte
Slachtoffer
6. Eigen rechten (art. 51a-51h Sv, art. 12 Sv)
7. Loutering (denk aan MH17) v. fundamentele complicering strafproces
Getuigen
8. Conflict tussen verdedigingsrechten en bescherming getuigen
9. Betrouwbaarheid
Deskundigen
10. Toegenomen rol, eigen positie in WvSv (art. 51-51m Sv)
11. Veelal van overheidswege benoemd (onafhankelijk, gebonden aan gedragscode)
KENNISCLIP: INZET VAN BESTUURSRECHTELIJKE BEVOEGDHEDEN IN HET STRAFPROCES
Sfeerovergang: houdt in dat je van de ene sfeer overgaat op de andere. Je gaat bijvoorbeeld van een
bestuursrechtelijke bevoegdheid over op een strafrechtelijke bevoegdheid.
Sfeerovergang bestaat uit 2 categorieën
1. De zuivere sfeerovergang: je bent bezig met het uitoefenen van een bestuursrechtelijke
controlebevoegdheid (voorbeeld: stopzetten op grond van WVW) en gaat over tot inzet van een
strafvorderlijke bevoegdheid op basis van diezelfde wet (ademcontrole bij vermoedde verboden
middelen). Dit is toegestaan op 1 voorwaarde: je moet zowel bevoegd zijn voor de
controlebevoegdheid als voor de vordelijkebevoegdheid
