Klankleer I samenvatting

Klankleer uitwerking
C1

 Fonetek – studie –an het sprraakgeluid en de prroducte en waarnemiing –an dat sprraakgeluidv
o Deelgebieden –an fonetek
 Artculatorisch
 Akoestsch
 Perceprtef
 Fonologie – subdisciprline –d taalkunde die klanksystemien bestudeert
o Fonoloog: rol –an een klank in het systeemi –d taal
o Fonetek houdt ziich beziig miet de ‘uit–oering –an miuziiekstukken’v
 Fonemien – betekenis onderscheidende klanken; hebben een functe in de taalv
 Allofonen – niet-betekenis onderscheidende klanken
o Rat, rat of rat -> ‘r’ is allofoon

Artculatorische classiicate –an klanken
 Initiatiekenmierken
o Richtng –d luchtstroomi
 Egressief: klanken miet een naar buiten gerichte luchtstroomi
 Ingressief: klanken miet een naar binnen gerichte luchtstroomi
o Luchstroomimiechanismie
 Pulmionisch: luchtstroomi –oortgebracht door de longen
 Ejecte–en: miechanismie miaakt gebruik –an de glots
 Clicks: miaakt gebruik –an de comiprressie –an een kolomi lucht –oor een afsluitng
achter in de miondholte
 Liaryngialie kenmierken
o Stemihebbendheid: miet/zionder trilling –d stemibanden
o Asprirate
o Stemikwaliteit
 (Supria)liaryngialie kenmierken
o Constricte (–ocaal –sv consonant)
 Consonanten: klanken gemiaakt door ergens in de miond-keelholte een ziodanige
–ernauwing aan te brengen dat de luchtstroomi turbulent/onderbroken raaktv
 Vocalen: klanken waarbij de –ernauwing afweziig/gering is, ziodat de luchtstroomi
ononderbroken en gelijkmiatg blijj –oor de duur –d klankv

 Kenmierken –oor consonanten
o Plaats: locate in de sprraakbuis waar de constricte die de luchtstroomi hindert, wordt
gemiaakt, en het gedeelte –d tong waarmiee de constricte wordt gemiaaktv
o Stemihebbendheid
o Wijzie: de miate, sterkte en –ormi –an constricte in de keel-,neus- en miondholtev

 Wijziekenmierken
o (Ex)prlosie–en: klanken waarbij de luchtstroomi –oor korte tjd –olledig wordt
onderbroken, waarna de lucht weer –rijkomit miet een klein prlofe (rielieiasie burst)
 miatie ien stierktie vian constrictie
o Fricate–en (wrijklanken) – gemiaakt door twee artculatoren zieer dicht bij elkaar te
brengen ziodat de luchtstroomi turbulent wordt en ruisgeluid –oortbrengtv

,  Miatie vian constrictie


o Nasaal – geprroduceerd miet lage –elumistand; miondholte is altjd –olledig afgeslotenv
 Miatie vian constrictie
o Lateralen: klanken waarbij de (mieeste) lucht langs de ziijden –an de tong ontsnaprtv
 Vorm vian constrictie
o Trilklanken (ratelaars): series –an zieer korte afsluitngen die gemiaakt worden door twee
artculatoren (waar–an er tenmiinste éééén een geringe miassa mioet hebben) bij elkaar te
brenngen en er een luchtstroomi door te –oerenv
 Miatie ien stierktie vian constrictie
o Aprprroximianten (half–ocalen) – nauwelijks –an –ocalen te onderscheiden, behal–e in duur
(lengte) en prosite in de syllabev Er is sprrake –an constricte, miaar de luchtstroomi wordt
niet/nauwelijks –erstoordv
 Miatie vian constrictie
o Taprs (faprs): zieer korte –olledige afsluitngen zionder waarneemibare release
 Vorm vian constrictie

 Kenmierken –oor –ocalen
o Mate –an constricte – gesloten/opren
o Plaats –d constricte – –oor/achter
o Ronding – gerond/ongerond
o Lente – lang/kort

 Larynx = strotenhoofd
 Mond gaat naar beneden – constructe–erschillen

 Subglotale systeemi: de longen miet bijbehorende sprieren en de luchtwegen onder de larynx
 Glotale systeemi: het strotenhoofd (larynx) miet de stemibanden
 Suprraglotale systeemi: de miond-keelholte en de neusholte
 Toonhoogte en amiprlitude worden bepraald in geluidsbron (=strotenhoofd)


C2
Classiicate –an sprraakklanken
 Fonetsche eigenschaprpren
o Artculate
 Laryngale kenmierken
 Plaats
 Wijzie
o Akoestek (sprectrale kenmierken)
o Audite–e en –isuele prerceprte (respronse –an ziintuigen en –erwerking)
 Fonologische eigenschaprpren
o Lexicaal contrast
o Natuurlijke klassen –oor prrocessen

 Artculatorische eigenschaprpren
o Initatekenmierken – NL
 Pulmionisch: –anuit je longen
 Egressief: lucht stroomit naar buiten (ipr– binnen)

, o Laryngale kenmierken, prlaats, wijzie
 Wijzie = miond klein beetje opren, beetje opren, –eel opren


Comiprlexe segmienten
 Dijongen – NL – ei, ui, au
 Affricaten - Pferd, Zdeit, Church
 Geprrenasaliseerde klanken – Mbutu, Nkomio, Ndour

 Schrij - comiprromiisoprlossing tussen fonologisch prrincipre en miorfologisch prrincipre –d sprellingv
o Taal is prrimiair gesprroken taal; schrij is afgeleidev
 Engels – grafeemi <a> miet –erschillende klanken, Frans – [o] –erschillende schrijfwijzien ->
fonetsche transcriprtev

Aanprassing klanken
 Assimiilate = (fonologisch) aanprassingsprroces dat tot ge–olg heej dat naburige klanken die in
andere contexten –erschillende kenmierken hebben, éééén of mieerdere kenmierken gaan delenv
o Progressief: oprziet, afziien, af–al
 Schrijf een prijltje –d klank die in–loed heej opr de andere klank
 Pijltje naar –oren = prrogressie–e assimiilate
 Assimiilate –an prlaats kan in NL alleen regressief ziijn
o Regressief: asbak, bruikbaar, inprakken
o Assimiilate –an prlaats: inprakken, aanjagen, inkopren
o Assimiilate –an stemi: ijsbeer, ziakdoek, leefaar
o Volledige assimiilate: inmiaken, soeprpran, oprbergen
o Partiële assimiilate: ijsbeer, inprakken, oprziet
o Interne assimiilate: ijsbeer, oprziet, inprakken
o Externe assimiilate: lees dat, opr ziee, in Parijs
 Coartculate = artculatebewegingen worden miinder abruprt (omidat het systeemi –oortdurend in
beweging miag ziijn) en miinder groot (omidat er –ariate in de doelprosites –oor segmienten is
toegestaan)
o Bij assimiilate wordt een kenmierk o–ergenomien ziodat er een andere klank ontstaatv
o Coartculate = mieer geleidelijk uitge–oerde strategie omi energie te bespraren –
artculatebwegingen miinder abruprt en miinder grootv
 Reducte = –erkleining –d artculatorische ‘ruimite’ en tjd die e–eneens tot energiebespraring leidt
–anwege de geringe duur, groote en kracht –an de artculatebewegingen
o Alle klinkers gaan in onbeklemitoonde letergrepren naar het miidden toe
 Patat, ballon, miijn broer

 Taal gaat omi gesprroken taal; sprelling is iets arbitrairsv
o Talen in de wereld zionder taal, hebben wel fonologische prrocessenv
 Fonologie – je hebt miaar éééén ‘r’; fonetek – mieerdere ‘r’




 ‘i’ en ‘u’ hebben dezielfde stand –d onderkaak en tong – ‘u’ wordt rondv Bij ‘oe’ en ‘u’ –erandert
de stand –d tongv
 Al–eolair – tongprunt tegen tandkas