Muzisch agogische methodiek samenvatting
Hoofdstuk 1: uitgangspunten
Creatief werken = het proces waarbij denken, voelen en handelen samenkomen. Het innerlijke proces ontstaat uit
gedachten en emoties, een moment van verbeelding, een behoefte, een verwondering.
Creativiteit heeft te maken met emoties en onbewuste processen die concreet kunnen worden gemaakt.
Hoogleraar Mihaly Csikszentmihalyi heeft na langdurig onderzoek naar welzijn het begrip flow geïntroduceerd, dat
een state of mind weergeeft, waarbij men zich goed, ontspannen en alert voelt, volledig opgaat in de activiteit en
creatief en vaak doelgericht bezig is.
Verder gebruikt de mens creativiteit om zich al communicerend aan de wereld te laten zien. Als soort heeft de
mens de unieke behoefte zich te uiten (rotstekeningen, toneelstukjes).
Ook in het social work zien we de invloed van de technologie terug, bijvoorbeeld met de opkomst van de online
hupverlening.
Paragraaf 1: mensbeeld
De manier waarop jij als professional mensen tegemoet treedt, waarop je mensen behandelt en dus waarop je
mensen hulp verleent of begeleiding geeft, heeft te maken met jouw visie op mens en maatschappij. Een keuze
voor een muzische interventie, waarbij je creatieve middelen gebruikt, heeft dan ook direct te maken
en met de manier waarop je naar mensen kijkt, met je eigen mensbeeld.
De mens is onlosmakelijk verbonden met creativiteit, en andersom is creativiteit een unieke menselijke
eigenschap.
Het woord creativiteit is afgeleid van het Latijnse woord: Creare, dat scheppen betekend. Scheppen, iets nieuws
maken, kan inhouden dat je iets maakt wat nog nooit eerder gemaakt is of dat je een variatie maakt op iets
bestaande zodat het beter bij jou past of beter aansluit op wat nodig is. Creativiteit en het vermogen tot innovatie
maken onze ontwikkeling mogelijk, stellen ons in staat om te creëren en geven ons het aanpassingsvermogen dat
ons als individu in stand houdt.
Door de vrijheid die je hebt om je leven vorm te geven, moet je voortdurend keuzes en afwegingen maken en
brengt het voortdurend verantwoordelijkheid met zich mee om de afwegingen en keuzes in harmonie met de
omgeving te maken.
Creativiteit = een eigenschap die in aanleg aanwezig is en een vaardigheid die je weer kunt leren toepassen.
Elke ontwikkeling, maakt niet uit wat, komt voort uit een behoefte of ideaal, is begonnen met idee, gegroeid tot
een ontwerp en uiteindelijk waarschijnlijk na veel experimenten, falen en volhardend doorzetten geworden tot een
product. Dat kan een tastbaar product zijn maar ook een training. En als je dat proces begeleid dan lever je een
(professionele) dienst.
Je hebt ook mensen die van hun creativiteit, hun werk hebben gemaakt.
Het creatieve proces zegt niet altijd wat over het product. Een uiterst creatief proces kan een uiterst
onfunctioneel, oninteressant of ondergewaardeerd product voortbrengen. Van Gogh werd in zijn tijd niet
gewaardeerd, maar wordt nu juist geroemd om zijn creatieve en kunstzinnige producten.
Het creatieve proces en het resultaat daarvan worden beïnvloed door:
Ruimte
(zelf)vertrouwen
Omgeving
De persoon die zijn eigen gedachten en ideeën in een vroeg stadium afkeurt, komt niet ver, en een omgeving die
zich vooral richt op de eisen is dodelijk voor het creatieve proces. Het al of niet gewaardeerd worden van zijn
kunst had gelukkig geen invloed op het interne proces bij van Gogh. Het uiteindelijke product, of dat nu in de
kunst of in de sociale sector ontstaat, heeft baat bij betrokkenheid, volharding en oefening.
Het vormgeven van je eigen bestaan is een unieke persoonlijke en creatieve daad.
Het uiten van je gevoelens is persoonlijk en je kunt er vorm aan geven met bijvoorbeeld hulp van muzische
activiteiten. Zo kun je ook weer vorm geven aan de wereld. Als mensen staan we onvermijdelijk met elkaar en
met onze omgeving in verbinding. Een unieke individuele identiteit kan alleen bestaan in contact met anderen.
Hoe dit contact eruit ziet veranderd met de jaren. We komen uit een tijd van individualisme, waarin instituten als
religie en cultuur onze identiteit niet langer bepaalden en waarin veel ruimte was voor individuele ontplooiing, en
zijn op zoek naar nieuwe vormen om verbinding te houden met elkaar en onze omgeving. Onze fysieke en
sociale vrijheid is toegenomen: we zijn nog nooit zo mobiel geweest en de sociale structuren schrijven onze
toekomst niet langer voor. In onze maatschappij beschikken we bovendien over een grote mate van vrijheid van
meningsuiting en dat heeft invloed op de vrijheid van onze gedachten.
,Het wegvallen van kaders en de toegenomen vrijheid brengen een grote verantwoordelijkheid met zich mee. Om
het samen goed te hebben, is:
Ten eerste het nemen van sociale verantwoordelijkheid van belang. De gedachte van de
participatiesamenleving stoelt op dit gevoel van sociale verantwoordelijkheid.
Ten tweede geeft de vrijheid om ons eigen leven vorm te geven ons de verantwoordelijkheid om hier aan
te werken.
De wereld verandert razendsnel en we staan met zijn allen voor grote maatschappelijke en mondiale uitdagingen.
Hoe de complexiteit van de toekomst ons leven zal beïnvloeden is niet exact te voorspellen. Om aan te kunnen
waar de toekomst ons voor plaatst zijn creativiteit, verbeeldingskracht en innovatie onmisbare tools. Het vraagt
een stevige basishouding om de wereld op en vragend tegemoet te treden, en een lerende, verantwoordelijke
houding in verbind en interactie met elkaar.
Paragraaf 2: beleving van creativiteit
Creatieve processen liggen binnen ieders bereik en kunnen zich op velerlei terrein afspelen: binnen muzische,
speelse activiteiten, maar evengoed binnen het studeren (mindmap).
Sommige mensen noemen zich niet-creatief, maar het is hierbij de vraag of zo’n uitspraak werkelijk iets zegt over
iemands creativiteit of vooral wordt bepaald door het beeld dat iemand heeft van het begrip creativiteit. Je moet
ook denken dat proces en product los van elkaar staan. (je hebt wel creatieve ideeën, maar je bent niet heel goed
in het tekenen zelf je bent dus wel creatief)
Creativiteit is een voortdurende beweging van gedachten tussen idee-ontwikkeling en evaluatie (Brouwer).
Creativiteit is een in aanleg aanwezige menselijke eigenschap die de mens kan ontwikkelen. Een soort interne
jury beoordeelt of de nieuwe ideeën geschikt zijn. Sommige systemen die de interne jury beïnvloeden, remmen
creativiteit af. Deze systemen ontwikkelen zich tijdens de socialisatie en verschillen van persoon tot persoon. De
ene persoon heeft van nature meer behoefte om te ontdekken en te experimenteren dan de andere, en dat
bepaalt ook in welke mate je creativiteit ontwikkeld.
De mate waarin je creatief durft te zijn veranderd met je leeftijd mee.
De interne jury gevormd door ervaringen en persoonlijkheid heeft invloed op de mate waarin men dit vermogen
kan aanspreken en toepassen en op de mate waarin dit zichtbaar is.
Dit proces heeft ook een functionele kant: naarmate we ouder worden, krijgen we meer verantwoordelijkheden en
dat vraagt om een toetsing van onze ideeën aan de realiteit. Bij het volwassen worden sta je voor de taak je
creativiteit te leren gebruiken tot de mogelijkheden en wordt je geacht verantwoordelijkheid te nemen voor de
consequenties hiervan voor jezelf en je omgeving. Binnen deze grenzen is wel ontzetten veel mogelijk.
Kinderen staan voor de opdracht kennis te maken met een voor hen nieuwe wereld en daar vervolgens o veel
greep op te krijgen dat zij er zich zelfstandig staande kunnen houden. In onze huidige samenleving staan
volwassenen eigenlijk voor een vergelijkbare taak: door de snelle veranderingen moeten ook zij met
verwondering voortdurend opnieuw kennismaken met de nieuwe wereld.
We gaan voortdurend nieuwe verhoudingen aan met onze omgeving. Creatieve processen zijn een
vanzelfsprekend onderdeel van ons leven. Bij kinderen uit zich dat heel duidelijk in hun spel: daarin komen
uitgebreide fantasieën naar voren waarmee zij de werkelijkheid te lijf gaan. Zij durven vaak wel te
experimenteren. Dit is voor volwassenen weleens wat lastiger. Velen van ons willen het graag goed doen, en dat
ontneemt ons de vrijheid om te experimenteren.
We zien de uiting van fantasie in deze tijd weer meer terugkomen in ons leven, dit geld voor iedereen met dromen
en plannen.
Als oefening voor hun latere leven spelen kinderen vaak rollen (juf, agent, prinses), als verwerking tekenen ze de
monsters die hun angst aanjagen, en in verhalen verklaren ze met veel fantasie die voor hen onverklaarbare
verschijnselen in de natuur. Creativiteit maakt een zo duidelijk deel uit het van het functioneren van kinderen dat
het ontbreken ervan een heftig alarmsignaal is. Kinderen ordenen zo hun ervaringen. Volwassenen doen
hetzelfde op social media, maar ook in gesprekken. Daarnaast creëren we meningen en normen over hoe het
heden en de toekomst zien.
Als je zegt dat je niet creatief bent of dat je niets mooi vind van jezelf dan durf je je niet kwetsbaar op te stellen.
Dergelijke processen spelen zowel bij professionals als cliënten en bij beide groepen werken ze belemmerend.
Deze processen begrijpen en kunnen beïnvloeden is een vorm van professionele ervaringsdeskundigheid die een
meerwaarde is in je werk als professional.
Vaak hebben beginnende studenten een strenge interne jury. Het leren aansturen van je eigen interne jury, het
(weer) leren vertrouwen op de genialiteit van je menselijk brein en het leren ontdekken van de reikwijdte van je
gedachten en ideeën vraagt moed, kwetsbaarheid, vertrouwen en ruimte vanuit je omgeving. Het leert je ook te
werken met cliënten die belemmeringen ervaren bij het zich creatief uiten.
Paragraaf 3: meervoudige intelligentie
Creativiteit heeft een functie in het vormgeven van het eigen bestaan. Een mens wil niet altijd berusten in de
situatie zoals die zich voordoet en hij kan zowel aan zichzelf als aan de situatie een andere vorm geven. Dat kun
je zelfverwezenlijking (de innerlijke vrijheid hebben om zelf iemand te zijn), zelfontplooiing of zelfs emancipatie
noemen. Het is een uiting van een persoonlijke, unieke en autonome keuze. Hoe iemand zijn bestaan vormgeeft,
is afhankelijk van voorkeuren, gerichtheid, opvoeding, tijdgeest, omgeving en unieke mogelijkheden.
, Psycholoog Howard Gardner heeft veel aandacht besteed aan de uiteenlopende voorkeuren en leerstijlen van
personen. Hij gaat uit van een meervoudige intelligentie en onderscheid hierin de volgende vormen:
Verbaal-linguïstisch: woordknap
Logisch-mathematisch: rekenknap
Visueel-ruimtelijk: beeldknap
Muzikaal-ritmisch: muziekknap
Lichamelijk-kinesthetisch: beweegknap
Naturalistisch: natuurknap
Interpersoonlijk: mensknap
Intrapersoonlijk: zelfknap
Elke vorm van intelligentie heeft baat bij een andere insteek. De social worker onderzoekt welke insteek het best
aansluit bij de cliënten die hij begeleidt. Creativiteit is daarbij onontbeerlijk.
Paragraaf 4: veranderingsprocessen
De interne jury speelt ook in het werkveld een rol bij de cliënten. Door hun problematiek kampen veel cliënten met
blokkades in de creativiteit. Dit beïnvloed zowel hun welzijn als hun vermogen om hun problemen creatief aan te
pakken. Juist in de sociale sector zie dat er mensen zijn die er niet in slagen op en te staan voor hun omgeving
(die tijdelijk) het vermogen missen om hun ervaringen op een zinvolle manier te ordenen en die geen initiatieven
nemen om te komen tot een creatief product of een creatieve actie. Je kunt ook met je creativiteit anderen creatief
te krijgen.
In het werkveld van de social work en in ander vakgebieden waarbij professioneel met mensen wordt gewerkt,
krijg je te maken met uiteenlopende problematieken. Sommige mensen zijn om bepaalde redenen niet in staat om
goed te kunnen communiceren. En is het soms ook lastig om je in te leven in de situatie van anderen in te leven.
Deze doelgroepen vragen bijzonder veel creativiteit van hun begeleiders om de beperkingen op te vangen en hun
toch ruimte te geven om zoveel mogelijk hun eigen bestaan vorm te geven.
Er zijn ook minder extreme omstandigheden denkbaar waarin mensen niet voldoende toekomen aan de
werkomgeving van hun eigen bestaan. Denk aan achterstandswijken, waar men vaak zo veel tijd en energie moet
besteden aan werk dat er voor ontplooiing weinig gelegenheid is. Als het leven, overleven is kan dat belemmeren
voor de creativiteit. Bij personen met een psychische stoornis kunnen vastzitten in hun patronen, waardoor hun
creativiteit zich ook niet kan uiten. Ook hier is de creativiteit van de hulpverlener nodig om de creativiteit van de
cliënt weer los te maken.
Elk veranderingsproces van mensen is onlosmakelijk verbonden met creativiteit en identiteit en elk professioneel
begeleidingsproces vraagt creativiteit om dit te begeleiden. Als je de mens ziet als een creatief wezen dat in
principe beschikt over expressieve en communicatieve mogelijkheden te benutten. Muzisch interveniëren is een
zinvolle werkwijze om verschillende cliënten, en cliëntgroepen te bereiken ter ondersteuning van het sociaal-
agogisch proces en het versterken van de eigen kracht.
Een creatief proces kan een interne verandering tot stand brengen (emotionele verandering, externe
verandering).
Vaak komt een creatief product pas tot stand nadat iemand zich opgesteld heeft voor de omgeving of materialen
en nadat iemand een rode draad een ordening ontdekt heeft in zijn eigen manier van omgaan met de situatie. Het
delen van je proces vraagt altijd moed en kwetsbaar durven zijn en levert altijd meer verbinding met de omgeving.
Als professional wil je er zo snel mogelijk voor zorgen dat je cliënt je niet meer nodig heeft. In onze huidige visie
op ons werk gaan we uit van een zo kort mogelijke interventie, die erop gericht is dat we de cliënt met hulp van
zijn eigen omgeving weer zelfstandig verder kan. De interventie staat derhalve nooit los van de omgeving.
In ons werk kijken volwassen soms vreemd aan tegen creatief zijn: dit is om dat ze het al lang niet meer hebben
gedaan en volwassen zijn gewend te presenteren en als ze een muzische activiteit uitvoeren kunnen ze ook
falen. We beschreven dit fenomeen al eerder: de interne jury stelt het resultaat, de prestatie, boven het proces.
De professional staat dan voor de taak die weerstand te overwinnen door de onzekerheid, de onduidelijkheid en
de weerstand weg te nemen, door duidelijk te maken welke winst er wordt verwacht van het proces en wat het
doel is, en door ruimte en sfeer te creëren waarbij falen en kwetsbaarheid mogelijk zijn en experimenteren mag.
In het werken met ouderen wordt vaak gebruik gemaakt van levensverhalen. In een levensboek wordt het
levensverhaal van een oudere vastgelegd. In het werken aan een levensboek ontstaan al veel mooie momenten
van contacten en verdieping; het levensboek als creatief product levert ouderen vaak veel voldoening op. Naar
aanleiding van dit zich verbeeldend herinneren zegt Gibson: kunst geeft hoop – een hoop die de directe
ervaringswereld overstijgt. Creatieve activiteit geeft tegenwicht aan alles wat beperkend en gewoon is in ons
leven als we ouder worden. Het voeden van de wereld van de verbeelding is net zo essentieel als het voeden van
ons lichaam. Als we een van beide verwaarlozen bespoedigen we verveling en dood.
Hoofdstuk 1: uitgangspunten
Creatief werken = het proces waarbij denken, voelen en handelen samenkomen. Het innerlijke proces ontstaat uit
gedachten en emoties, een moment van verbeelding, een behoefte, een verwondering.
Creativiteit heeft te maken met emoties en onbewuste processen die concreet kunnen worden gemaakt.
Hoogleraar Mihaly Csikszentmihalyi heeft na langdurig onderzoek naar welzijn het begrip flow geïntroduceerd, dat
een state of mind weergeeft, waarbij men zich goed, ontspannen en alert voelt, volledig opgaat in de activiteit en
creatief en vaak doelgericht bezig is.
Verder gebruikt de mens creativiteit om zich al communicerend aan de wereld te laten zien. Als soort heeft de
mens de unieke behoefte zich te uiten (rotstekeningen, toneelstukjes).
Ook in het social work zien we de invloed van de technologie terug, bijvoorbeeld met de opkomst van de online
hupverlening.
Paragraaf 1: mensbeeld
De manier waarop jij als professional mensen tegemoet treedt, waarop je mensen behandelt en dus waarop je
mensen hulp verleent of begeleiding geeft, heeft te maken met jouw visie op mens en maatschappij. Een keuze
voor een muzische interventie, waarbij je creatieve middelen gebruikt, heeft dan ook direct te maken
en met de manier waarop je naar mensen kijkt, met je eigen mensbeeld.
De mens is onlosmakelijk verbonden met creativiteit, en andersom is creativiteit een unieke menselijke
eigenschap.
Het woord creativiteit is afgeleid van het Latijnse woord: Creare, dat scheppen betekend. Scheppen, iets nieuws
maken, kan inhouden dat je iets maakt wat nog nooit eerder gemaakt is of dat je een variatie maakt op iets
bestaande zodat het beter bij jou past of beter aansluit op wat nodig is. Creativiteit en het vermogen tot innovatie
maken onze ontwikkeling mogelijk, stellen ons in staat om te creëren en geven ons het aanpassingsvermogen dat
ons als individu in stand houdt.
Door de vrijheid die je hebt om je leven vorm te geven, moet je voortdurend keuzes en afwegingen maken en
brengt het voortdurend verantwoordelijkheid met zich mee om de afwegingen en keuzes in harmonie met de
omgeving te maken.
Creativiteit = een eigenschap die in aanleg aanwezig is en een vaardigheid die je weer kunt leren toepassen.
Elke ontwikkeling, maakt niet uit wat, komt voort uit een behoefte of ideaal, is begonnen met idee, gegroeid tot
een ontwerp en uiteindelijk waarschijnlijk na veel experimenten, falen en volhardend doorzetten geworden tot een
product. Dat kan een tastbaar product zijn maar ook een training. En als je dat proces begeleid dan lever je een
(professionele) dienst.
Je hebt ook mensen die van hun creativiteit, hun werk hebben gemaakt.
Het creatieve proces zegt niet altijd wat over het product. Een uiterst creatief proces kan een uiterst
onfunctioneel, oninteressant of ondergewaardeerd product voortbrengen. Van Gogh werd in zijn tijd niet
gewaardeerd, maar wordt nu juist geroemd om zijn creatieve en kunstzinnige producten.
Het creatieve proces en het resultaat daarvan worden beïnvloed door:
Ruimte
(zelf)vertrouwen
Omgeving
De persoon die zijn eigen gedachten en ideeën in een vroeg stadium afkeurt, komt niet ver, en een omgeving die
zich vooral richt op de eisen is dodelijk voor het creatieve proces. Het al of niet gewaardeerd worden van zijn
kunst had gelukkig geen invloed op het interne proces bij van Gogh. Het uiteindelijke product, of dat nu in de
kunst of in de sociale sector ontstaat, heeft baat bij betrokkenheid, volharding en oefening.
Het vormgeven van je eigen bestaan is een unieke persoonlijke en creatieve daad.
Het uiten van je gevoelens is persoonlijk en je kunt er vorm aan geven met bijvoorbeeld hulp van muzische
activiteiten. Zo kun je ook weer vorm geven aan de wereld. Als mensen staan we onvermijdelijk met elkaar en
met onze omgeving in verbinding. Een unieke individuele identiteit kan alleen bestaan in contact met anderen.
Hoe dit contact eruit ziet veranderd met de jaren. We komen uit een tijd van individualisme, waarin instituten als
religie en cultuur onze identiteit niet langer bepaalden en waarin veel ruimte was voor individuele ontplooiing, en
zijn op zoek naar nieuwe vormen om verbinding te houden met elkaar en onze omgeving. Onze fysieke en
sociale vrijheid is toegenomen: we zijn nog nooit zo mobiel geweest en de sociale structuren schrijven onze
toekomst niet langer voor. In onze maatschappij beschikken we bovendien over een grote mate van vrijheid van
meningsuiting en dat heeft invloed op de vrijheid van onze gedachten.
,Het wegvallen van kaders en de toegenomen vrijheid brengen een grote verantwoordelijkheid met zich mee. Om
het samen goed te hebben, is:
Ten eerste het nemen van sociale verantwoordelijkheid van belang. De gedachte van de
participatiesamenleving stoelt op dit gevoel van sociale verantwoordelijkheid.
Ten tweede geeft de vrijheid om ons eigen leven vorm te geven ons de verantwoordelijkheid om hier aan
te werken.
De wereld verandert razendsnel en we staan met zijn allen voor grote maatschappelijke en mondiale uitdagingen.
Hoe de complexiteit van de toekomst ons leven zal beïnvloeden is niet exact te voorspellen. Om aan te kunnen
waar de toekomst ons voor plaatst zijn creativiteit, verbeeldingskracht en innovatie onmisbare tools. Het vraagt
een stevige basishouding om de wereld op en vragend tegemoet te treden, en een lerende, verantwoordelijke
houding in verbind en interactie met elkaar.
Paragraaf 2: beleving van creativiteit
Creatieve processen liggen binnen ieders bereik en kunnen zich op velerlei terrein afspelen: binnen muzische,
speelse activiteiten, maar evengoed binnen het studeren (mindmap).
Sommige mensen noemen zich niet-creatief, maar het is hierbij de vraag of zo’n uitspraak werkelijk iets zegt over
iemands creativiteit of vooral wordt bepaald door het beeld dat iemand heeft van het begrip creativiteit. Je moet
ook denken dat proces en product los van elkaar staan. (je hebt wel creatieve ideeën, maar je bent niet heel goed
in het tekenen zelf je bent dus wel creatief)
Creativiteit is een voortdurende beweging van gedachten tussen idee-ontwikkeling en evaluatie (Brouwer).
Creativiteit is een in aanleg aanwezige menselijke eigenschap die de mens kan ontwikkelen. Een soort interne
jury beoordeelt of de nieuwe ideeën geschikt zijn. Sommige systemen die de interne jury beïnvloeden, remmen
creativiteit af. Deze systemen ontwikkelen zich tijdens de socialisatie en verschillen van persoon tot persoon. De
ene persoon heeft van nature meer behoefte om te ontdekken en te experimenteren dan de andere, en dat
bepaalt ook in welke mate je creativiteit ontwikkeld.
De mate waarin je creatief durft te zijn veranderd met je leeftijd mee.
De interne jury gevormd door ervaringen en persoonlijkheid heeft invloed op de mate waarin men dit vermogen
kan aanspreken en toepassen en op de mate waarin dit zichtbaar is.
Dit proces heeft ook een functionele kant: naarmate we ouder worden, krijgen we meer verantwoordelijkheden en
dat vraagt om een toetsing van onze ideeën aan de realiteit. Bij het volwassen worden sta je voor de taak je
creativiteit te leren gebruiken tot de mogelijkheden en wordt je geacht verantwoordelijkheid te nemen voor de
consequenties hiervan voor jezelf en je omgeving. Binnen deze grenzen is wel ontzetten veel mogelijk.
Kinderen staan voor de opdracht kennis te maken met een voor hen nieuwe wereld en daar vervolgens o veel
greep op te krijgen dat zij er zich zelfstandig staande kunnen houden. In onze huidige samenleving staan
volwassenen eigenlijk voor een vergelijkbare taak: door de snelle veranderingen moeten ook zij met
verwondering voortdurend opnieuw kennismaken met de nieuwe wereld.
We gaan voortdurend nieuwe verhoudingen aan met onze omgeving. Creatieve processen zijn een
vanzelfsprekend onderdeel van ons leven. Bij kinderen uit zich dat heel duidelijk in hun spel: daarin komen
uitgebreide fantasieën naar voren waarmee zij de werkelijkheid te lijf gaan. Zij durven vaak wel te
experimenteren. Dit is voor volwassenen weleens wat lastiger. Velen van ons willen het graag goed doen, en dat
ontneemt ons de vrijheid om te experimenteren.
We zien de uiting van fantasie in deze tijd weer meer terugkomen in ons leven, dit geld voor iedereen met dromen
en plannen.
Als oefening voor hun latere leven spelen kinderen vaak rollen (juf, agent, prinses), als verwerking tekenen ze de
monsters die hun angst aanjagen, en in verhalen verklaren ze met veel fantasie die voor hen onverklaarbare
verschijnselen in de natuur. Creativiteit maakt een zo duidelijk deel uit het van het functioneren van kinderen dat
het ontbreken ervan een heftig alarmsignaal is. Kinderen ordenen zo hun ervaringen. Volwassenen doen
hetzelfde op social media, maar ook in gesprekken. Daarnaast creëren we meningen en normen over hoe het
heden en de toekomst zien.
Als je zegt dat je niet creatief bent of dat je niets mooi vind van jezelf dan durf je je niet kwetsbaar op te stellen.
Dergelijke processen spelen zowel bij professionals als cliënten en bij beide groepen werken ze belemmerend.
Deze processen begrijpen en kunnen beïnvloeden is een vorm van professionele ervaringsdeskundigheid die een
meerwaarde is in je werk als professional.
Vaak hebben beginnende studenten een strenge interne jury. Het leren aansturen van je eigen interne jury, het
(weer) leren vertrouwen op de genialiteit van je menselijk brein en het leren ontdekken van de reikwijdte van je
gedachten en ideeën vraagt moed, kwetsbaarheid, vertrouwen en ruimte vanuit je omgeving. Het leert je ook te
werken met cliënten die belemmeringen ervaren bij het zich creatief uiten.
Paragraaf 3: meervoudige intelligentie
Creativiteit heeft een functie in het vormgeven van het eigen bestaan. Een mens wil niet altijd berusten in de
situatie zoals die zich voordoet en hij kan zowel aan zichzelf als aan de situatie een andere vorm geven. Dat kun
je zelfverwezenlijking (de innerlijke vrijheid hebben om zelf iemand te zijn), zelfontplooiing of zelfs emancipatie
noemen. Het is een uiting van een persoonlijke, unieke en autonome keuze. Hoe iemand zijn bestaan vormgeeft,
is afhankelijk van voorkeuren, gerichtheid, opvoeding, tijdgeest, omgeving en unieke mogelijkheden.
, Psycholoog Howard Gardner heeft veel aandacht besteed aan de uiteenlopende voorkeuren en leerstijlen van
personen. Hij gaat uit van een meervoudige intelligentie en onderscheid hierin de volgende vormen:
Verbaal-linguïstisch: woordknap
Logisch-mathematisch: rekenknap
Visueel-ruimtelijk: beeldknap
Muzikaal-ritmisch: muziekknap
Lichamelijk-kinesthetisch: beweegknap
Naturalistisch: natuurknap
Interpersoonlijk: mensknap
Intrapersoonlijk: zelfknap
Elke vorm van intelligentie heeft baat bij een andere insteek. De social worker onderzoekt welke insteek het best
aansluit bij de cliënten die hij begeleidt. Creativiteit is daarbij onontbeerlijk.
Paragraaf 4: veranderingsprocessen
De interne jury speelt ook in het werkveld een rol bij de cliënten. Door hun problematiek kampen veel cliënten met
blokkades in de creativiteit. Dit beïnvloed zowel hun welzijn als hun vermogen om hun problemen creatief aan te
pakken. Juist in de sociale sector zie dat er mensen zijn die er niet in slagen op en te staan voor hun omgeving
(die tijdelijk) het vermogen missen om hun ervaringen op een zinvolle manier te ordenen en die geen initiatieven
nemen om te komen tot een creatief product of een creatieve actie. Je kunt ook met je creativiteit anderen creatief
te krijgen.
In het werkveld van de social work en in ander vakgebieden waarbij professioneel met mensen wordt gewerkt,
krijg je te maken met uiteenlopende problematieken. Sommige mensen zijn om bepaalde redenen niet in staat om
goed te kunnen communiceren. En is het soms ook lastig om je in te leven in de situatie van anderen in te leven.
Deze doelgroepen vragen bijzonder veel creativiteit van hun begeleiders om de beperkingen op te vangen en hun
toch ruimte te geven om zoveel mogelijk hun eigen bestaan vorm te geven.
Er zijn ook minder extreme omstandigheden denkbaar waarin mensen niet voldoende toekomen aan de
werkomgeving van hun eigen bestaan. Denk aan achterstandswijken, waar men vaak zo veel tijd en energie moet
besteden aan werk dat er voor ontplooiing weinig gelegenheid is. Als het leven, overleven is kan dat belemmeren
voor de creativiteit. Bij personen met een psychische stoornis kunnen vastzitten in hun patronen, waardoor hun
creativiteit zich ook niet kan uiten. Ook hier is de creativiteit van de hulpverlener nodig om de creativiteit van de
cliënt weer los te maken.
Elk veranderingsproces van mensen is onlosmakelijk verbonden met creativiteit en identiteit en elk professioneel
begeleidingsproces vraagt creativiteit om dit te begeleiden. Als je de mens ziet als een creatief wezen dat in
principe beschikt over expressieve en communicatieve mogelijkheden te benutten. Muzisch interveniëren is een
zinvolle werkwijze om verschillende cliënten, en cliëntgroepen te bereiken ter ondersteuning van het sociaal-
agogisch proces en het versterken van de eigen kracht.
Een creatief proces kan een interne verandering tot stand brengen (emotionele verandering, externe
verandering).
Vaak komt een creatief product pas tot stand nadat iemand zich opgesteld heeft voor de omgeving of materialen
en nadat iemand een rode draad een ordening ontdekt heeft in zijn eigen manier van omgaan met de situatie. Het
delen van je proces vraagt altijd moed en kwetsbaar durven zijn en levert altijd meer verbinding met de omgeving.
Als professional wil je er zo snel mogelijk voor zorgen dat je cliënt je niet meer nodig heeft. In onze huidige visie
op ons werk gaan we uit van een zo kort mogelijke interventie, die erop gericht is dat we de cliënt met hulp van
zijn eigen omgeving weer zelfstandig verder kan. De interventie staat derhalve nooit los van de omgeving.
In ons werk kijken volwassen soms vreemd aan tegen creatief zijn: dit is om dat ze het al lang niet meer hebben
gedaan en volwassen zijn gewend te presenteren en als ze een muzische activiteit uitvoeren kunnen ze ook
falen. We beschreven dit fenomeen al eerder: de interne jury stelt het resultaat, de prestatie, boven het proces.
De professional staat dan voor de taak die weerstand te overwinnen door de onzekerheid, de onduidelijkheid en
de weerstand weg te nemen, door duidelijk te maken welke winst er wordt verwacht van het proces en wat het
doel is, en door ruimte en sfeer te creëren waarbij falen en kwetsbaarheid mogelijk zijn en experimenteren mag.
In het werken met ouderen wordt vaak gebruik gemaakt van levensverhalen. In een levensboek wordt het
levensverhaal van een oudere vastgelegd. In het werken aan een levensboek ontstaan al veel mooie momenten
van contacten en verdieping; het levensboek als creatief product levert ouderen vaak veel voldoening op. Naar
aanleiding van dit zich verbeeldend herinneren zegt Gibson: kunst geeft hoop – een hoop die de directe
ervaringswereld overstijgt. Creatieve activiteit geeft tegenwicht aan alles wat beperkend en gewoon is in ons
leven als we ouder worden. Het voeden van de wereld van de verbeelding is net zo essentieel als het voeden van
ons lichaam. Als we een van beide verwaarlozen bespoedigen we verveling en dood.
