Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.1
Basisvaardigheden vormen het fundament van een methodiek. De soort samenwerkingsrelatie die je
hebt bepaalt de methodiek waarmee je werkt. Het sociale netwerk heeft veel invloed op een gezin,
het is daarom van groot belang deze te betrekken bij de hulpverlening.
Paragraaf 5.2
Binnen de oplossingsgerichte benadering zijn er vier verschillende typen relaties:
1. De vrijblijvende relatie: hierbij stelt de cliënt (nog) geen hulpvraag.
Als hulpverlener is het dan belangrijk een context te creëren waarin het formuleren van een
hulpvraag mogelijk wordt. Als dit niet lukt is het belangrijk toch begrip te tonen voor de situatie
van de cliënt, zodat je op deze manier erkenning geeft. Om deze context te creëren kan het
volgende worden gedaan:
- Contact maken en het uitbouwen van de werkrelatie
- Context duidelijker maken/krijgen
- Complimenteren en het zoeken van sterke kanten van de cliënt
2. De zoekende relatie: hierbij stelt de cliënt wel een hulpvraag, maar ziet de cliënt de
mogelijkheden niet (in voldoende maten) om de situatie zelf positief te beïnvloeden.
Het is belangrijk dat de hulpverlener aansluiting blijft zoeken bij de beleving van de cliënt. Je
werkt aan twee doelen:
- Cliënt helpen bij het stellen van haalbare en werkbare doelen
- Cliënt helpen te onderscheiden wat echt belangrijk is binnen hetgeen waaraan hij moet
werken.
Hierbij kunnen de volgende interventies worden ingezet:
- Complimenteren
- Toekomstbeeld duidelijk krijgen, bijvoorbeeld door de wondervraag
- Uitzonderingen zoeken, door continuerings- of copingsvraag of registratieopdrachten
3. De consulterende relatie: de cliënt stelt een werkbare hulpvraag en kan haalbare doelen
formuleren. Echter heeft de cliënt onvoldoende toegang tot zijn eigen krachten en hulpbronnen.
Hierbij kan de hulpverlener kijken naar de context van de hulpvraag of opdrachten voor de cliënt
bedenken op basis van doelen en werkpunten.
4. De co-expertrelatie: de cliënt stelt een werkbare hulpvraag, met haalbare doelen en heeft
toegang tot zijn krachten en hulpbronnen.
Hierbij kan de hulpverlener gebruik maken van de oplossingsgerichte gespreksvoering,
technieken die ingezet kunnen worden zijn onder andere:
- Complimenteren
- Het uitzoeken van uitzonderingen
- Ondersteunen met behulp van opdrachten
Paragraaf 5.3
Er is sprake van een constructieve samenwerkingsrelatie als je samen zoekt naar oplossingen die het
beste bij het gezin passen. Het is belangrijk de cliënt zelf de regie te laten hebben en te zorgen dat ze
worden neergezet als expert. Echter is het van belang dit op juiste wijze te doen. De cliënt komt
namelijk naar jou toe, omdat deze er zelf niet meer uitkomt. Hiervoor is een niet-wetenhouding
nodig. Je gaat dan vragen naar wensen en hulpvragen. Je probeert je te verplaatsen in de situatie en
bent je er bewust van dat jouw perspectief anders kan zijn dan die van het gezin.
Het opbouwen van een relatie begint al bij de eerste kennismaking. Je stelt je op als gast en houdt je
aan de leefregels van het gezin. Door ‘invoegen’ zoek je aansluiting bij de leefwijze, taalgebruik,
gewoonten en opvattingen van het gezin. Dit kun je doen door:
Belangstelling te tonen in alledaagse omstandigheden en gewoonten
19
, Aansluiten bij de onderwerpen die het gezin aandraagt, ook wel tracking genoemd.
Aanpassen aan taalgebruik en gewoonten van de cliënt, ook wel mimicry genoemd. Hierbij is het
belangrijk ook je eigen gewoonten te benoemen en interesse te tonen in de cliënt.
Het gebruik van humor.
Je moet betrouwbaar en geloofwaardig handelen. Dit kun je bijvoorbeeld doen door je afspraken
na te komen, goed om te gaan met privacy of praktische hulp te bieden.
Je bent transparant richting de cliënt, deze weet welke acties je onderneemt en waarom. Hierbij
is het betrekken van de cliënt in plaats van praten over hem een hele belangrijke.
Cliënten vinden actief luisteren een van de belangrijkste dingen binnen de hulpverlening.
Vaardigheden die hierbij van belang zijn, zijn:
Open vragen stellen, deze passen bij een niet-wetenhouding en zorgen ervoor meningen,
gevoelens en de beleving van de ander duidelijk te krijgen. Gesloten vragen beperken de
antwoordmogelijkheden, maar kunnen bij sommige mensen bruikbaar zijn om het gesprek op
gang te brengen. Suggestieve vragen kun je beter vermijden. Hier zit namelijk een bewering of
oordeel onder.
Doorvragen. Dit kan voor verduidelijking, meer informatie, voorbeelden, bevestiging, verbanden
of een mening. Doorvragen kan op verschillende manieren:
1. Sleutelwoorden echoën; hierbij herhaal je woorden die iets zeggen over de ervaringen van
een cliënt. Hiermee nodig je de cliënt uit meer te vertellen.
2. Vraag herhalen of verduidelijken; dit doe je wanneer de cliënt het niet heeft gehoord, is
afgeleid of het niet begrepen heeft.
3. Non-verbaal doorvragen; dit kan door korte tussenvoegsels, bijvoorbeeld ‘ja ja’ of ‘oké’, door
hummen of door een stilte te laten vallen.
4. Parafraseren; hiermee herhaal je (kort) in eigen woorden wat de ander heeft gezegd (een of
enkele zinnen). Hiermee check je of je de ander hebt begrepen en nodig je de ander uit
verder te vertellen.
5. Reageren op non-verbaal gedrag; dit doe je om achter de betekenis van het gedrag te komen
en hierop door te vragen.
6. Samenvatten; hiermee breng je structuur aan in het gesprek. Daarnaast kun je checken of je
het goed hebt begrepen en geef je de gelegenheid de ander nog iets te laten vertellen. Een
goede samenvatting is kort, maar krachtig. Het is in eigen woorden aangegeven en eindigt
maar de vraag of het klopt wat er is gezegd.
Non-verbaal luisteren, hierbij vindt de cliënt een aantal aspecten belangrijk:
- De manier van spreken komt overeen met de cliënt
- Er is oogcontact
- Af en toe knikken
- Handgebaren
- Fysieke nabijheid
- Rustige spreeksnelheid
- Af en toe aanraken
Binnen de gezinshulpverlening geef je vaak feedback. Hierin zijn twee soorten te onderscheiden:
Complimenterende feedback
Feedback op ongewenst gedrag
Soms is het zinvol deze tweede soort van feedback te geven, echter geeft complimenteren een
betere samenwerkingsrelatie waardoor effectievere hulp geboden kan worden.
Daarnaast kan feedback betrekking hebben op het proces en de inhoud. Met procesmatige feedback
wordt het proces beïnvloedt, het kan dan gaan over de communicatie, afspraken of samenwerking.
Bij inhoudelijke feedback gaat het om het gedrag van de gezinsleden, hiermee wordt het bereiken
van doelen beïnvloedt.
20
Paragraaf 5.1
Basisvaardigheden vormen het fundament van een methodiek. De soort samenwerkingsrelatie die je
hebt bepaalt de methodiek waarmee je werkt. Het sociale netwerk heeft veel invloed op een gezin,
het is daarom van groot belang deze te betrekken bij de hulpverlening.
Paragraaf 5.2
Binnen de oplossingsgerichte benadering zijn er vier verschillende typen relaties:
1. De vrijblijvende relatie: hierbij stelt de cliënt (nog) geen hulpvraag.
Als hulpverlener is het dan belangrijk een context te creëren waarin het formuleren van een
hulpvraag mogelijk wordt. Als dit niet lukt is het belangrijk toch begrip te tonen voor de situatie
van de cliënt, zodat je op deze manier erkenning geeft. Om deze context te creëren kan het
volgende worden gedaan:
- Contact maken en het uitbouwen van de werkrelatie
- Context duidelijker maken/krijgen
- Complimenteren en het zoeken van sterke kanten van de cliënt
2. De zoekende relatie: hierbij stelt de cliënt wel een hulpvraag, maar ziet de cliënt de
mogelijkheden niet (in voldoende maten) om de situatie zelf positief te beïnvloeden.
Het is belangrijk dat de hulpverlener aansluiting blijft zoeken bij de beleving van de cliënt. Je
werkt aan twee doelen:
- Cliënt helpen bij het stellen van haalbare en werkbare doelen
- Cliënt helpen te onderscheiden wat echt belangrijk is binnen hetgeen waaraan hij moet
werken.
Hierbij kunnen de volgende interventies worden ingezet:
- Complimenteren
- Toekomstbeeld duidelijk krijgen, bijvoorbeeld door de wondervraag
- Uitzonderingen zoeken, door continuerings- of copingsvraag of registratieopdrachten
3. De consulterende relatie: de cliënt stelt een werkbare hulpvraag en kan haalbare doelen
formuleren. Echter heeft de cliënt onvoldoende toegang tot zijn eigen krachten en hulpbronnen.
Hierbij kan de hulpverlener kijken naar de context van de hulpvraag of opdrachten voor de cliënt
bedenken op basis van doelen en werkpunten.
4. De co-expertrelatie: de cliënt stelt een werkbare hulpvraag, met haalbare doelen en heeft
toegang tot zijn krachten en hulpbronnen.
Hierbij kan de hulpverlener gebruik maken van de oplossingsgerichte gespreksvoering,
technieken die ingezet kunnen worden zijn onder andere:
- Complimenteren
- Het uitzoeken van uitzonderingen
- Ondersteunen met behulp van opdrachten
Paragraaf 5.3
Er is sprake van een constructieve samenwerkingsrelatie als je samen zoekt naar oplossingen die het
beste bij het gezin passen. Het is belangrijk de cliënt zelf de regie te laten hebben en te zorgen dat ze
worden neergezet als expert. Echter is het van belang dit op juiste wijze te doen. De cliënt komt
namelijk naar jou toe, omdat deze er zelf niet meer uitkomt. Hiervoor is een niet-wetenhouding
nodig. Je gaat dan vragen naar wensen en hulpvragen. Je probeert je te verplaatsen in de situatie en
bent je er bewust van dat jouw perspectief anders kan zijn dan die van het gezin.
Het opbouwen van een relatie begint al bij de eerste kennismaking. Je stelt je op als gast en houdt je
aan de leefregels van het gezin. Door ‘invoegen’ zoek je aansluiting bij de leefwijze, taalgebruik,
gewoonten en opvattingen van het gezin. Dit kun je doen door:
Belangstelling te tonen in alledaagse omstandigheden en gewoonten
19
, Aansluiten bij de onderwerpen die het gezin aandraagt, ook wel tracking genoemd.
Aanpassen aan taalgebruik en gewoonten van de cliënt, ook wel mimicry genoemd. Hierbij is het
belangrijk ook je eigen gewoonten te benoemen en interesse te tonen in de cliënt.
Het gebruik van humor.
Je moet betrouwbaar en geloofwaardig handelen. Dit kun je bijvoorbeeld doen door je afspraken
na te komen, goed om te gaan met privacy of praktische hulp te bieden.
Je bent transparant richting de cliënt, deze weet welke acties je onderneemt en waarom. Hierbij
is het betrekken van de cliënt in plaats van praten over hem een hele belangrijke.
Cliënten vinden actief luisteren een van de belangrijkste dingen binnen de hulpverlening.
Vaardigheden die hierbij van belang zijn, zijn:
Open vragen stellen, deze passen bij een niet-wetenhouding en zorgen ervoor meningen,
gevoelens en de beleving van de ander duidelijk te krijgen. Gesloten vragen beperken de
antwoordmogelijkheden, maar kunnen bij sommige mensen bruikbaar zijn om het gesprek op
gang te brengen. Suggestieve vragen kun je beter vermijden. Hier zit namelijk een bewering of
oordeel onder.
Doorvragen. Dit kan voor verduidelijking, meer informatie, voorbeelden, bevestiging, verbanden
of een mening. Doorvragen kan op verschillende manieren:
1. Sleutelwoorden echoën; hierbij herhaal je woorden die iets zeggen over de ervaringen van
een cliënt. Hiermee nodig je de cliënt uit meer te vertellen.
2. Vraag herhalen of verduidelijken; dit doe je wanneer de cliënt het niet heeft gehoord, is
afgeleid of het niet begrepen heeft.
3. Non-verbaal doorvragen; dit kan door korte tussenvoegsels, bijvoorbeeld ‘ja ja’ of ‘oké’, door
hummen of door een stilte te laten vallen.
4. Parafraseren; hiermee herhaal je (kort) in eigen woorden wat de ander heeft gezegd (een of
enkele zinnen). Hiermee check je of je de ander hebt begrepen en nodig je de ander uit
verder te vertellen.
5. Reageren op non-verbaal gedrag; dit doe je om achter de betekenis van het gedrag te komen
en hierop door te vragen.
6. Samenvatten; hiermee breng je structuur aan in het gesprek. Daarnaast kun je checken of je
het goed hebt begrepen en geef je de gelegenheid de ander nog iets te laten vertellen. Een
goede samenvatting is kort, maar krachtig. Het is in eigen woorden aangegeven en eindigt
maar de vraag of het klopt wat er is gezegd.
Non-verbaal luisteren, hierbij vindt de cliënt een aantal aspecten belangrijk:
- De manier van spreken komt overeen met de cliënt
- Er is oogcontact
- Af en toe knikken
- Handgebaren
- Fysieke nabijheid
- Rustige spreeksnelheid
- Af en toe aanraken
Binnen de gezinshulpverlening geef je vaak feedback. Hierin zijn twee soorten te onderscheiden:
Complimenterende feedback
Feedback op ongewenst gedrag
Soms is het zinvol deze tweede soort van feedback te geven, echter geeft complimenteren een
betere samenwerkingsrelatie waardoor effectievere hulp geboden kan worden.
Daarnaast kan feedback betrekking hebben op het proces en de inhoud. Met procesmatige feedback
wordt het proces beïnvloedt, het kan dan gaan over de communicatie, afspraken of samenwerking.
Bij inhoudelijke feedback gaat het om het gedrag van de gezinsleden, hiermee wordt het bereiken
van doelen beïnvloedt.
20
