Samenvatting grondslagen 2 ontwikkelingspsychologie
Hoofdstuk 1 ontwikkelingspsychologie
Ontwikkelingspsychologie is de wetenschappelijke studie naar patronen van groei,
verandering en stabiliteit vanaf de conceptie tot aan de ouderdom. Onderzoekers
houden zich het meest bezig met de periode van de geboorte tot adolescentie,
waarin veranderingen elkaar het snelst opvolgen.
Onderzoek naar de ontwikkeling van kinderen is te verdelen in vier centrale thema’s:
- Fysieke ontwikkeling. Kijkt naar de invloed van de hersenen, het zenuwstelsel,
de spieren, de zintuigen en de behoefte aan eten, drinken en slaap op ons
gedrag.
- Cognitieve ontwikkeling. Kijkt naar intellectuele vermogens (verstand),
waaronder leren, geheugen, het oplossen van problemen en intelligentie.
- Sociale ontwikkeling. Kijkt naar de ontwikkeling en de verandering van de
sociale relaties en interacties met anderen.
- Persoonlijkheidsontwikkeling. Kijkt naar de eigenschappen die de ene persoon
van de andere onderscheidt.
Ontwikkelingspsychologen verdelen kinderen en jongeren in globale groepen:
- De prenatale periode, voor de geboorte.
- De baby en peutertijd, van geboorte tot drie jaar.
- De kleutertijd, van drie tot zes jaar.
- De schooltijd, van zes tot twaalf jaar.
- De adolescentie, van twaalf tot twintig jaar.
We behandelen vijf belangrijke perspectieven op de ontwikkeling van het kind. Bij elk
perspectief ligt de nadruk op andere aspecten van de ontwikkeling. Voorstanders van
het psychodynamisch perspectief geloven dat gedrag gemotiveerd wordt door
innerlijke krachten, herinneringen en conflicten waarvan een persoon zich nauwelijks
bewust is en waarover hij weinig controle heeft. Deze innerlijke krachten, die hun
oorsprong kunnen hebben in de kindertijd, blijven iemands gedrag gedurende zijn
hele leven beïnvloeden.
De psychoanalytische theorie van Freud gaat ervan uit dat onbewuste krachten
bepalend zijn voor iemands persoonlijkheid en gedrag. Volgens Freud is het
onbewuste het deel van iemands persoonlijkheid waarvan hij zich niet bewust is. Te
weinig aandacht in de kindertijd kan er later voor zorgen dat iemand veel aandacht
eist van zijn of haar partner. Dit is het onbewuste, wat verantwoordelijk is voor een
groot deel van ons dagelijkse gedrag.
Volgens Freud heeft elke persoonlijkheid drie aspecten. Het id is het primitieve,
aangeboren deel van de persoonlijkheid dat aanwezig is bij de geboorte. Het ego is
het rationele en redelijke deel van de persoonlijkheid. Het ego bewaart de veiligheid
van het individu door te handelen vanuit de realiteit. Volgens Freud is een persoon in
balans wanneer hij handelt vanuit het ego.
, Het superego vertegenwoordigt Freud als iemands geweten. Hiermee maakt men
onderscheid tussen goed en kwaad. Mensen nemen het over van hun ouders,
leerkrachten en andere belangrijke figuren in hun leven.
De psychoseksuele ontwikkeling voltrekt zich doordat kinderen een aantal fasen
doorlopen waarbij genot, of bevrediging, telkens met een ander deel van het lichaam
wordt geassocieerd. Als er iets mis gaat in een bepaalde fase kan dat leiden tot
fixatie. Fixatie is gedrag dat in een eerdere ontwikkelingsfase is blijven steken als
gevolg van een onopgelost conflict.
Volgens Erik Erikson worden mensen zowel gevormd als belemmerd door hun
samenleving en cultuur. De psychosociale ontwikkeling omvat veranderingen in de
manier waarop we aankijken tegen onze interacties met anderen, tegen het gedrag
van anderen en tegen onszelf als onderdeel van de maatschappij. Volgens de
theorie van Erikson ontwikkelen mensen zich gedurende hum leven in acht aparte
stadia. In elk stadium is sprake van een crisis of conflict dat het individu moet
oplossen. Hoewel geen enkele crisis ooit volledig wordt opgelost (wat maakt dat het
leven steeds gecompliceerder wordt) moet het individu de crisis in elk stadium
voldoende hebben opgelost om naar het volgende stadium te gaan en zichzelf dus te
ontwikkelen.
In tegenstelling tot Freud, die meent dat de ontwikkeling min of meer compleet is
tegen de tijd dat een individu de adolescentie heeft bereikt, is Erikson van mening
dat de groei en de verandering gedurende het hele leven doorgaan. De adolescentie
is volgens hem het startpunt van de ontwikkeling van een eigen identiteit.
Het behavioristisch perspectief kijkt niet in het organisme naar onbewuste
processen. In plaatst daarvan bestuderen behavioristen de mens volledig van
buitenaf, met nadruk op direct waarneembare feiten: de effecten van mensen,
voorwerpen en gebeurtenissen op gedrag. In dit opzicht is binnen het behavioristisch
perspectief omgeving (nurture) belangrijker voor de ontwikkeling dan erfelijkheid
(nature). Gedrag is het resultaat van de voortdurende blootstelling aan specifieke
factoren in de omgeving.
Er is sprake van klassieke conditionering wanneer een organisme op een
bepaalde manier leert reageren op een stimulus die deze respons normaal
gesproken niet uitlokt. Toen Dorien dertien jaar was, werd ze gebeten door een grote
bruine hond. Ze hand tientallen hechtingen en moest een paar keer geopereerd
worden. Daarna brak het zweet haar uit zodra ze een hond zag.
Naast klassieke conditionering worden er binnen het behavioristisch perspectief nog
andere vormen van leren onderscheiden. Operante conditionering is een vorm van
leren waarbij een vrijwillige respons versterkt of verzwakt wordt doordat die respons
geassocieerd wordt met positieve of negatieve consequenties. De zevenjarige Max is
extra lief voor zijn zusje Noor als hij een snoepje wil. De principes van operante
conditionering worden toegepast bij gedragsmodificatie, een techniek om de
frequentie van gewenst gedrag te verhogen en de frequentie van ongewenst gedrag
te verlagen. Zo kunnen kinderen in het basisonderwijs punten verdienen als ze hun
vinger opsteken voor ze iets zeggen.
Hoofdstuk 1 ontwikkelingspsychologie
Ontwikkelingspsychologie is de wetenschappelijke studie naar patronen van groei,
verandering en stabiliteit vanaf de conceptie tot aan de ouderdom. Onderzoekers
houden zich het meest bezig met de periode van de geboorte tot adolescentie,
waarin veranderingen elkaar het snelst opvolgen.
Onderzoek naar de ontwikkeling van kinderen is te verdelen in vier centrale thema’s:
- Fysieke ontwikkeling. Kijkt naar de invloed van de hersenen, het zenuwstelsel,
de spieren, de zintuigen en de behoefte aan eten, drinken en slaap op ons
gedrag.
- Cognitieve ontwikkeling. Kijkt naar intellectuele vermogens (verstand),
waaronder leren, geheugen, het oplossen van problemen en intelligentie.
- Sociale ontwikkeling. Kijkt naar de ontwikkeling en de verandering van de
sociale relaties en interacties met anderen.
- Persoonlijkheidsontwikkeling. Kijkt naar de eigenschappen die de ene persoon
van de andere onderscheidt.
Ontwikkelingspsychologen verdelen kinderen en jongeren in globale groepen:
- De prenatale periode, voor de geboorte.
- De baby en peutertijd, van geboorte tot drie jaar.
- De kleutertijd, van drie tot zes jaar.
- De schooltijd, van zes tot twaalf jaar.
- De adolescentie, van twaalf tot twintig jaar.
We behandelen vijf belangrijke perspectieven op de ontwikkeling van het kind. Bij elk
perspectief ligt de nadruk op andere aspecten van de ontwikkeling. Voorstanders van
het psychodynamisch perspectief geloven dat gedrag gemotiveerd wordt door
innerlijke krachten, herinneringen en conflicten waarvan een persoon zich nauwelijks
bewust is en waarover hij weinig controle heeft. Deze innerlijke krachten, die hun
oorsprong kunnen hebben in de kindertijd, blijven iemands gedrag gedurende zijn
hele leven beïnvloeden.
De psychoanalytische theorie van Freud gaat ervan uit dat onbewuste krachten
bepalend zijn voor iemands persoonlijkheid en gedrag. Volgens Freud is het
onbewuste het deel van iemands persoonlijkheid waarvan hij zich niet bewust is. Te
weinig aandacht in de kindertijd kan er later voor zorgen dat iemand veel aandacht
eist van zijn of haar partner. Dit is het onbewuste, wat verantwoordelijk is voor een
groot deel van ons dagelijkse gedrag.
Volgens Freud heeft elke persoonlijkheid drie aspecten. Het id is het primitieve,
aangeboren deel van de persoonlijkheid dat aanwezig is bij de geboorte. Het ego is
het rationele en redelijke deel van de persoonlijkheid. Het ego bewaart de veiligheid
van het individu door te handelen vanuit de realiteit. Volgens Freud is een persoon in
balans wanneer hij handelt vanuit het ego.
, Het superego vertegenwoordigt Freud als iemands geweten. Hiermee maakt men
onderscheid tussen goed en kwaad. Mensen nemen het over van hun ouders,
leerkrachten en andere belangrijke figuren in hun leven.
De psychoseksuele ontwikkeling voltrekt zich doordat kinderen een aantal fasen
doorlopen waarbij genot, of bevrediging, telkens met een ander deel van het lichaam
wordt geassocieerd. Als er iets mis gaat in een bepaalde fase kan dat leiden tot
fixatie. Fixatie is gedrag dat in een eerdere ontwikkelingsfase is blijven steken als
gevolg van een onopgelost conflict.
Volgens Erik Erikson worden mensen zowel gevormd als belemmerd door hun
samenleving en cultuur. De psychosociale ontwikkeling omvat veranderingen in de
manier waarop we aankijken tegen onze interacties met anderen, tegen het gedrag
van anderen en tegen onszelf als onderdeel van de maatschappij. Volgens de
theorie van Erikson ontwikkelen mensen zich gedurende hum leven in acht aparte
stadia. In elk stadium is sprake van een crisis of conflict dat het individu moet
oplossen. Hoewel geen enkele crisis ooit volledig wordt opgelost (wat maakt dat het
leven steeds gecompliceerder wordt) moet het individu de crisis in elk stadium
voldoende hebben opgelost om naar het volgende stadium te gaan en zichzelf dus te
ontwikkelen.
In tegenstelling tot Freud, die meent dat de ontwikkeling min of meer compleet is
tegen de tijd dat een individu de adolescentie heeft bereikt, is Erikson van mening
dat de groei en de verandering gedurende het hele leven doorgaan. De adolescentie
is volgens hem het startpunt van de ontwikkeling van een eigen identiteit.
Het behavioristisch perspectief kijkt niet in het organisme naar onbewuste
processen. In plaatst daarvan bestuderen behavioristen de mens volledig van
buitenaf, met nadruk op direct waarneembare feiten: de effecten van mensen,
voorwerpen en gebeurtenissen op gedrag. In dit opzicht is binnen het behavioristisch
perspectief omgeving (nurture) belangrijker voor de ontwikkeling dan erfelijkheid
(nature). Gedrag is het resultaat van de voortdurende blootstelling aan specifieke
factoren in de omgeving.
Er is sprake van klassieke conditionering wanneer een organisme op een
bepaalde manier leert reageren op een stimulus die deze respons normaal
gesproken niet uitlokt. Toen Dorien dertien jaar was, werd ze gebeten door een grote
bruine hond. Ze hand tientallen hechtingen en moest een paar keer geopereerd
worden. Daarna brak het zweet haar uit zodra ze een hond zag.
Naast klassieke conditionering worden er binnen het behavioristisch perspectief nog
andere vormen van leren onderscheiden. Operante conditionering is een vorm van
leren waarbij een vrijwillige respons versterkt of verzwakt wordt doordat die respons
geassocieerd wordt met positieve of negatieve consequenties. De zevenjarige Max is
extra lief voor zijn zusje Noor als hij een snoepje wil. De principes van operante
conditionering worden toegepast bij gedragsmodificatie, een techniek om de
frequentie van gewenst gedrag te verhogen en de frequentie van ongewenst gedrag
te verlagen. Zo kunnen kinderen in het basisonderwijs punten verdienen als ze hun
vinger opsteken voor ze iets zeggen.
