College 1
Debat over directe en indirecte belastingen
Er zijn allerlei verschillende indirecte belastingen en subsidies, zoals btw, accijnzen,
huur- en zorgtoeslag. Indirecte instrumenten zijn dus overal in het belastingstelsel te
zien. Moeten deze indirecte belastingen wel worden gebruikt en wanneer? Vaak
denken mensen namelijk dat de inkomstenbelastingen bedoeld is voor herverdeling
en btw over opbrengst. Moet je dan nog indirecte belastingen gebruiken als je al met
inkomstenbelasting kan herverdelen en opbrengsten kan genereren? Zo ja, wat is dan
de rol van de indirecte belastingen?
Het verschil tussen directe en indirecte belastingen
Het juridische verschil tussen directe en indirecte belastingen is dat er in de wet staat
wat een directe en wat een indirecte belasting is. Het economische verschil is dat de
directe belastingen gepersonaliseerd is. Het hangt dus af van je persoonlijke
omstandigheden. De indirecte belastingen zijn daarentegen anoniem. Ongeacht de
hoogte van je inkomen of gezinssamenstelling betaalt je evenveel btw als een ander
persoon.
Eigenlijk vinden economen dat er geen verschil is tussen directe en indirecte
belastingen. Stel dat er één representatief individu is die nut ontleent aan het
consumeren van drie goederen, namelijk het product c, product x en arbeid l. Er geldt
hierbij een budgetrestrictie dat inhoudt dat wat je verdient hetzelfde is als wat je uitgeeft:
(1 + tc )c + (1 + tx )x = wl.
Hierbij staat t voor de belasting op een bepaald product en w voor uurloon. De prijs
van de producten is 1.
De economen vinden dat een vlakke inkomstenbelasting, dus een inkomstenbelasting
met maar één tarief, hetzelfde is als een uniforme btw. Hierbij heb je dus geen tc en tx,
maar alleen maar het btw-tarief t. De budgetrestrictie kan je dus herschrijven als:
(1 + t )c + (1 + t )x = wl.
𝑤𝑙
Als we beide kanten delen door (1 + t), krijg je: c + x = 1+𝑡. Dit kan je herschrijven als
𝑡
(1 - τ )wl met τ = . τ is het inkomstenbelastingtarief
1+𝑡
Hiermee wordt gezegd dat als je alle goederen met één tarief belast, hetzelfde is als
je alle inkomsten met één tarief betaalt. Het maakt niks uit als je al je inkomen belast
met 30% belasting, waardoor je in de winkel geen belasting meer hoeft te betalen of
dat je in de winkel zoveel belasting betaalt, dat je 30% van je inkomsten kwijt bent. Het
maakt dus niets uit voor je bestedingsmogelijkheden. Je kan dus zeggen dat een
uniforme btw-tarief een belasting op arbeid is. De belangrijkste verstoring van de
indirecte belastingen zit dus in de arbeidsmarkt. Voor één uur werk kan je bij een
hogere btw namelijk minder goederen kopen. De prikkel om te werken is dan minder.
Wanneer gaat de equivalentie directe en indirecte belastingen niet meer op?
Wat gebeurt er dan als je nog andere inkomsten hebt dan arbeidsinkomen? Dan is
een vlakke inkomstenbelasting niet meer hetzelfde als een uniforme btw. Want het
niet-arbeidsinkomen wordt niet belast met het inkomstenbelasting, maar met de btw
wordt wel het niet-arbeidsinkomen belast als je goederen gaat kopen. Btw is dus een
1
Debat over directe en indirecte belastingen
Er zijn allerlei verschillende indirecte belastingen en subsidies, zoals btw, accijnzen,
huur- en zorgtoeslag. Indirecte instrumenten zijn dus overal in het belastingstelsel te
zien. Moeten deze indirecte belastingen wel worden gebruikt en wanneer? Vaak
denken mensen namelijk dat de inkomstenbelastingen bedoeld is voor herverdeling
en btw over opbrengst. Moet je dan nog indirecte belastingen gebruiken als je al met
inkomstenbelasting kan herverdelen en opbrengsten kan genereren? Zo ja, wat is dan
de rol van de indirecte belastingen?
Het verschil tussen directe en indirecte belastingen
Het juridische verschil tussen directe en indirecte belastingen is dat er in de wet staat
wat een directe en wat een indirecte belasting is. Het economische verschil is dat de
directe belastingen gepersonaliseerd is. Het hangt dus af van je persoonlijke
omstandigheden. De indirecte belastingen zijn daarentegen anoniem. Ongeacht de
hoogte van je inkomen of gezinssamenstelling betaalt je evenveel btw als een ander
persoon.
Eigenlijk vinden economen dat er geen verschil is tussen directe en indirecte
belastingen. Stel dat er één representatief individu is die nut ontleent aan het
consumeren van drie goederen, namelijk het product c, product x en arbeid l. Er geldt
hierbij een budgetrestrictie dat inhoudt dat wat je verdient hetzelfde is als wat je uitgeeft:
(1 + tc )c + (1 + tx )x = wl.
Hierbij staat t voor de belasting op een bepaald product en w voor uurloon. De prijs
van de producten is 1.
De economen vinden dat een vlakke inkomstenbelasting, dus een inkomstenbelasting
met maar één tarief, hetzelfde is als een uniforme btw. Hierbij heb je dus geen tc en tx,
maar alleen maar het btw-tarief t. De budgetrestrictie kan je dus herschrijven als:
(1 + t )c + (1 + t )x = wl.
𝑤𝑙
Als we beide kanten delen door (1 + t), krijg je: c + x = 1+𝑡. Dit kan je herschrijven als
𝑡
(1 - τ )wl met τ = . τ is het inkomstenbelastingtarief
1+𝑡
Hiermee wordt gezegd dat als je alle goederen met één tarief belast, hetzelfde is als
je alle inkomsten met één tarief betaalt. Het maakt niks uit als je al je inkomen belast
met 30% belasting, waardoor je in de winkel geen belasting meer hoeft te betalen of
dat je in de winkel zoveel belasting betaalt, dat je 30% van je inkomsten kwijt bent. Het
maakt dus niets uit voor je bestedingsmogelijkheden. Je kan dus zeggen dat een
uniforme btw-tarief een belasting op arbeid is. De belangrijkste verstoring van de
indirecte belastingen zit dus in de arbeidsmarkt. Voor één uur werk kan je bij een
hogere btw namelijk minder goederen kopen. De prikkel om te werken is dan minder.
Wanneer gaat de equivalentie directe en indirecte belastingen niet meer op?
Wat gebeurt er dan als je nog andere inkomsten hebt dan arbeidsinkomen? Dan is
een vlakke inkomstenbelasting niet meer hetzelfde als een uniforme btw. Want het
niet-arbeidsinkomen wordt niet belast met het inkomstenbelasting, maar met de btw
wordt wel het niet-arbeidsinkomen belast als je goederen gaat kopen. Btw is dus een
1
