Theorieën
Capita Selecta Criminologie
2022/2023
Theorieën over criminaliteit vanuit het perspectief van leren
Theorie Wie? Wat?
‘Differentiële Sutherland De differentiële associatietheorie stelt dat crimineel gedrag geleerd wordt in de interactie met andere
associatietheorie’ personen. De oorzaak van crimineel gedrag ligt dus in de interactie van het individu met anderen.
Verondersteld wordt dat wanneer een individu (veel) omgaat met personen die deviant gedrag vertonen,
dit individu zichzelf ook op deze wijze zal gaan gedragen. Sutherland stelt dat criminelen niet verschillen
van niet-criminelen. Criminaliteit wordt geleerd zoals elk ander gedrag wordt aangeleerd.
De basis van deze theorie is: dat wanneer een groep mensen meer voordelen ziet in de voordelen van
criminaliteit dan de nadelen, maar ook de gelegenheden kennen en de middelen weten te halen dan zul je
crimineel gedrag gaan vertonen. Het wordt dus aangeleerd. Jongeren leren dit in de sociale interactie.
‘Differential reinforcement Jerffrey, Burgess, Akers & De reactie die mensen hebben op bepaalt gedrag speelt een enorm grote rol (straffen, belonen etc.). Dit
theory’ Bandura beïnvloedt het gedrag van mensen. Dus: het is niet enkel met wie je omgaat wat het gedrag bepaalt, maar
ook hoe daarop gereageerd wordt. Dit kan het deviante gedrag versterken.
Deze theorie stelt dat individuen verschillen in hun geschiedenis van ‘reinforcement’ met betrekking tot
beloond en gestraft worden: voor sommigen kan beloond worden voor kleine overtredingen van regels
leiden tot ernstigere wetsovertredingen; voor anderen kan gestraft worden geïnterpreteerd worden als"
aandacht krijgen ", en deze kan de neiging tot misdaad juist vergroten. Jeffery beweert dat als crimineel
gedrag eenmaal is geleerd, het zichzelf kan versterken. Burgess en Akers zijn met name geïnteresseerd in
de rol van straf en degene die straft.
Criminaliteit is een complexe relatie die afhangt van de feedback die een persoon ontvangt van de
omgeving. Mensen evalueren hun eigen gedrag door middel van interactie met significante andere
mensen en groepen.
1
, ‘Modeling Theory’ of Bandura Mensen leren de gevolgen van hun acties door middel van ‘social modeling’. Dit houdt in dat mensen leren
cognitieve sociale leertheorie door het gedrag van anderen, en de consequenties van dat gedrag, te observeren. Ze leren dus niet alleen
direct van anderen, door gestraft of beloond te worden, maar ook door observatie van andermans gedrag
en door massaal gemedieerde beelden van andermans gedrag.
De consequenties van die beloningen en de straffen kunnen direct en indirect plaatsvinden. Personen
kunnen ook kijken naar grotere groepen mensen die verder van ze afstaan. Denk bijvoorbeeld aan beelden
in de media of online op social media.
Er is meer is dan enkel de interactie tussen mensen nodig om crimineel gedrag te gaan vertonen. Mensen
zijn geen automaten. Ze kunnen reflecteren. We zijn denkende, kritische wezens. We nemen niet zomaar
vanalles over.
Vier elementen in observationeel leren:
Waarneming: aandacht voor het gedrag in kwestie waarbij sprake is van perceptie. Heeft ook te
maken met opwinding en bewustzijn.
Behoud van het gedrag dat betrekking heeft op classificatie, geheugen en interpretatie.
Gedragsreproductie (motorische reacties) waarbij fysieke mogelijkheden en vaardigheden
betrokken zijn.
Motivatie, inclusief prikkels van uzelf en anderen, evenals van plaatsvervangende bronnen. Men
moet een vorm van motivatie hebben om gedrag te imiteren.
Het gedachtegoed van Bandura is vooral bekend geworden door het befaamde ‘Bobo-doll experiment’.
Binnen dit experiment observeerde Bandura dat kinderen in bepaalde gevallen het (agressieve) gedrag van
volwassen kopieerden. Dergelijk kopieergedrag ligt aan de grondslag van verschillende maatschappelijke
fenomenen, zoals rages en modetrends, maar mogelijk ook aan criminaliteit.
‘Social Learning Theory’ Akers Het gedachtegoed van Bandura is door een aantal criminologen verder opgepakt, waaronder Akers. Het
gedachtegoed van Akers staat binnen de criminologie bekend als de ‘Social Learning Theory’.
2
Capita Selecta Criminologie
2022/2023
Theorieën over criminaliteit vanuit het perspectief van leren
Theorie Wie? Wat?
‘Differentiële Sutherland De differentiële associatietheorie stelt dat crimineel gedrag geleerd wordt in de interactie met andere
associatietheorie’ personen. De oorzaak van crimineel gedrag ligt dus in de interactie van het individu met anderen.
Verondersteld wordt dat wanneer een individu (veel) omgaat met personen die deviant gedrag vertonen,
dit individu zichzelf ook op deze wijze zal gaan gedragen. Sutherland stelt dat criminelen niet verschillen
van niet-criminelen. Criminaliteit wordt geleerd zoals elk ander gedrag wordt aangeleerd.
De basis van deze theorie is: dat wanneer een groep mensen meer voordelen ziet in de voordelen van
criminaliteit dan de nadelen, maar ook de gelegenheden kennen en de middelen weten te halen dan zul je
crimineel gedrag gaan vertonen. Het wordt dus aangeleerd. Jongeren leren dit in de sociale interactie.
‘Differential reinforcement Jerffrey, Burgess, Akers & De reactie die mensen hebben op bepaalt gedrag speelt een enorm grote rol (straffen, belonen etc.). Dit
theory’ Bandura beïnvloedt het gedrag van mensen. Dus: het is niet enkel met wie je omgaat wat het gedrag bepaalt, maar
ook hoe daarop gereageerd wordt. Dit kan het deviante gedrag versterken.
Deze theorie stelt dat individuen verschillen in hun geschiedenis van ‘reinforcement’ met betrekking tot
beloond en gestraft worden: voor sommigen kan beloond worden voor kleine overtredingen van regels
leiden tot ernstigere wetsovertredingen; voor anderen kan gestraft worden geïnterpreteerd worden als"
aandacht krijgen ", en deze kan de neiging tot misdaad juist vergroten. Jeffery beweert dat als crimineel
gedrag eenmaal is geleerd, het zichzelf kan versterken. Burgess en Akers zijn met name geïnteresseerd in
de rol van straf en degene die straft.
Criminaliteit is een complexe relatie die afhangt van de feedback die een persoon ontvangt van de
omgeving. Mensen evalueren hun eigen gedrag door middel van interactie met significante andere
mensen en groepen.
1
, ‘Modeling Theory’ of Bandura Mensen leren de gevolgen van hun acties door middel van ‘social modeling’. Dit houdt in dat mensen leren
cognitieve sociale leertheorie door het gedrag van anderen, en de consequenties van dat gedrag, te observeren. Ze leren dus niet alleen
direct van anderen, door gestraft of beloond te worden, maar ook door observatie van andermans gedrag
en door massaal gemedieerde beelden van andermans gedrag.
De consequenties van die beloningen en de straffen kunnen direct en indirect plaatsvinden. Personen
kunnen ook kijken naar grotere groepen mensen die verder van ze afstaan. Denk bijvoorbeeld aan beelden
in de media of online op social media.
Er is meer is dan enkel de interactie tussen mensen nodig om crimineel gedrag te gaan vertonen. Mensen
zijn geen automaten. Ze kunnen reflecteren. We zijn denkende, kritische wezens. We nemen niet zomaar
vanalles over.
Vier elementen in observationeel leren:
Waarneming: aandacht voor het gedrag in kwestie waarbij sprake is van perceptie. Heeft ook te
maken met opwinding en bewustzijn.
Behoud van het gedrag dat betrekking heeft op classificatie, geheugen en interpretatie.
Gedragsreproductie (motorische reacties) waarbij fysieke mogelijkheden en vaardigheden
betrokken zijn.
Motivatie, inclusief prikkels van uzelf en anderen, evenals van plaatsvervangende bronnen. Men
moet een vorm van motivatie hebben om gedrag te imiteren.
Het gedachtegoed van Bandura is vooral bekend geworden door het befaamde ‘Bobo-doll experiment’.
Binnen dit experiment observeerde Bandura dat kinderen in bepaalde gevallen het (agressieve) gedrag van
volwassen kopieerden. Dergelijk kopieergedrag ligt aan de grondslag van verschillende maatschappelijke
fenomenen, zoals rages en modetrends, maar mogelijk ook aan criminaliteit.
‘Social Learning Theory’ Akers Het gedachtegoed van Bandura is door een aantal criminologen verder opgepakt, waaronder Akers. Het
gedachtegoed van Akers staat binnen de criminologie bekend als de ‘Social Learning Theory’.
2
