Samenvattingen hoorcolleges Ethiek - Inhoud
Hoorcollege 1 (02-02-2024) – Inleiding Ethiek ................................................................................ 3
Normatief ........................................................................................................................................ 3
Pedagogiek en ethiek ...................................................................................................................... 3
Wat is moreel goed? ........................................................................................................................ 4
Verschillende vormen van ethiek .................................................................................................... 4
Verschillende manieren om naar morele oordelen te kijken (Behoren niet specifiek bij één soort
ethiek).............................................................................................................................................. 5
Hoorcollege 2 (09-02-2024) – Wat is ethiek? .............................................................................. 6
Overzicht.......................................................................................................................................... 6
Spreken over ethiek ......................................................................................................................... 6
Kattenethiek ............................................................................. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.
Onzelfzuchtig egoïsme..................................................................................................................... 8
Conclusie college ............................................................................................................................. 8
Hoorcollege 3 (23-02-2024) – Normatieve ethiek: Consequentialisme en Deontologie ................ 9
Overzicht.......................................................................................................................................... 9
Consequentialisme en Deontologie ................................................................................................ 9
Hoorcollege 4 (01-03-2024) – Normatieve ethiek: Deugdethiek en Zorgethiek .......................... 11
Overzicht........................................................................................................................................ 11
Deugdethiek .................................................................................................................................. 11
Justice – Care / Rechtvaardigheidsdenken – Zorgethiek ............................................................... 13
Zorgethiek Nel Noddings ............................................................................................................... 14
Verbanden en verschillen in de normatieve ethiek ....................................................................... 14
Hoorcollege 5 (08-03-2024) – Toegepaste ethiek: dilemma’s in de praktijk ................................ 15
Overzicht........................................................................................................................................ 15
Ethisch dilemma ............................................................................................................................ 15
Ethische dilemma’s in beroepspraktijk .......................................................................................... 15
Ethisch stappenplan ...................................................................................................................... 16
Hoorcollege 6 (15-03-2024) – Toegepaste ethiek: ingrijpen in de opvoeding.............................. 18
Overzicht........................................................................................................................................ 18
Jeugdbescherming ......................................................................................................................... 18
Autonomie in de praktijk ............................................................................................................... 17
Hoorcollege 7 (22-03-2024) – Goed leven en goed opvoeden ................................................... 20
Overzicht........................................................................................................................................ 20
1
, Normatieve professie – goed opvoeden ....................................................................................... 20
Normatieve professie – goede professional .................................................................................. 20
Normatieve professie: tekst Bergdahl & Langmann ...................................................................... 20
Opdracht ........................................................................................................................................ 21
Casusbesprekingen uit de hoorcolleges ................................................................................... 22
Hoorcollege 1................................................................................................................................. 22
Hoorcollege 2................................................................................................................................. 23
Hoorcollege 3................................................................................................................................. 23
Hoorcollege 4................................................................................................................................. 24
Hoorcollege 5................................................................................................................................. 24
Hoorcollege 6................................................................................................................................. 26
Hoorcollege 7................................................................................................................................. 27
Denkoefeningen uit de hoorcolleges ........................................................................................ 28
Hoorcollege 1................................................................................................................................. 28
Hoorcollege 2................................................................................................................................. 28
Hoorcollege 3................................................................................................................................. 29
Hoorcollege 4................................................................................................................................. 32
Hoorcollege 5................................................................................................................................. 35
Hoorcollege 6................................................................................................................................. 36
Hoorcollege 7................................................................................................................................. 38
2
, Hoorcollege 1 (02-02-2024) – Inleiding Ethiek
Ethiek is een symmetrische reflectie op de moraal.
- Moraal = het geheel van waarden en normen die we hebben.
- Waarde = de abstracte nastrevenswaardige voorstelling van het goede.
- Norm = een impliciet of expliciet handelingsvoorschrift (regel) dat je laat zien hoe je moet
handelen.
Ethiek is van oudsher een belangrijk onderdeel van de (praktische) filosofie. Het is de vraag naar het
goede leven, doet kritisch onderzoek naar de morele opvattingen en laat ons nadenken over goed
handelen. “Ethiek is niet het volgen van regels en ethiek leer je niet van buiten, maar daar denk je
over na.”
Wanneer is iets een ethische vraag? Het is een ethische vraag wanneer er normen en waarden
meespelen, wanneer je erover na kunt denken en er iets van kan vinden. Een informatieve vraag naar
een feit is niet ethisch.
Wel een ethische vraag Geen ethische vraag
Moeten alle kinderen naar school? Schijnt buiten de zon?
Mogen ouders zelf weten hoe zij hun kind opvoeden?
Is het een jongen of een meisje? (het is niet altijd even duidelijk)
Moralen
Er zijn vier intuïtieve moralen (instinctieve moralen) (Filosoof Verplaetse):
1. De hechtingsmoraal regelt hoe we omgaan met de mensen met wie we verbonden zijn. In
deze moraal gaat het over hechting en empathie.
2. De geweldmoraal: Een moreel systeem dat regelt hoe we met bedreigende situaties omgaan
(vb. in oorlogssituaties).
3. De reinigingsmoraal: regelt dat mensen reinheid koppelen aan het goede en besmetting aan
het kwaad. Mensen verweren zich tegen vreemde stoffen.
4. De samenwerkingsmoraal: speelt een rol in de manier waarop mensen met elkaar
samenwerken en omgaan met mensen die de samenwerking bedreigen. Mensen werken met
elkaar samen om daar beter van de te worden. (vb. je koopt online een product of bij
collectieve samenwerking).
Normatief
‘Normatief’ stelt hoe het hoort! Normen zijn echter geen feiten, maar een impliciete of expliciete
regel.
- Expliciete uitspraak: “Dit vinden we hier niet normaal. Je moet je aan deze regel houden”.
- Impliciete regel: Je gaat niet hard staan schreeuwen in een kerk.
De heersende opvattingen binnen een bepaalde groep/setting spelen hierbij mee. Normatieve
discussies richten zich ook op de onderliggende waarden.
Pedagogiek en ethiek
Pedagogiek is een normatieve wetenschap. De pedagogiek normeert in een bepaalde mate wat goed
opvoeden is en pedagogen houden zich hieraan vast (= ethiek).
Als professional zul je altijd te maken krijgen met een goede houding en hiervoor heb je ethiek nodig.
Als pedagoog moet je goed kunnen handelen in de praktijk.
- Praktijk: klinisch, onderwijs, beleid, onderzoek
- Goed handelen als professional: dit is ethiek en heeft betrekking op normatieve
professionaliteit
3
Hoorcollege 1 (02-02-2024) – Inleiding Ethiek ................................................................................ 3
Normatief ........................................................................................................................................ 3
Pedagogiek en ethiek ...................................................................................................................... 3
Wat is moreel goed? ........................................................................................................................ 4
Verschillende vormen van ethiek .................................................................................................... 4
Verschillende manieren om naar morele oordelen te kijken (Behoren niet specifiek bij één soort
ethiek).............................................................................................................................................. 5
Hoorcollege 2 (09-02-2024) – Wat is ethiek? .............................................................................. 6
Overzicht.......................................................................................................................................... 6
Spreken over ethiek ......................................................................................................................... 6
Kattenethiek ............................................................................. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.
Onzelfzuchtig egoïsme..................................................................................................................... 8
Conclusie college ............................................................................................................................. 8
Hoorcollege 3 (23-02-2024) – Normatieve ethiek: Consequentialisme en Deontologie ................ 9
Overzicht.......................................................................................................................................... 9
Consequentialisme en Deontologie ................................................................................................ 9
Hoorcollege 4 (01-03-2024) – Normatieve ethiek: Deugdethiek en Zorgethiek .......................... 11
Overzicht........................................................................................................................................ 11
Deugdethiek .................................................................................................................................. 11
Justice – Care / Rechtvaardigheidsdenken – Zorgethiek ............................................................... 13
Zorgethiek Nel Noddings ............................................................................................................... 14
Verbanden en verschillen in de normatieve ethiek ....................................................................... 14
Hoorcollege 5 (08-03-2024) – Toegepaste ethiek: dilemma’s in de praktijk ................................ 15
Overzicht........................................................................................................................................ 15
Ethisch dilemma ............................................................................................................................ 15
Ethische dilemma’s in beroepspraktijk .......................................................................................... 15
Ethisch stappenplan ...................................................................................................................... 16
Hoorcollege 6 (15-03-2024) – Toegepaste ethiek: ingrijpen in de opvoeding.............................. 18
Overzicht........................................................................................................................................ 18
Jeugdbescherming ......................................................................................................................... 18
Autonomie in de praktijk ............................................................................................................... 17
Hoorcollege 7 (22-03-2024) – Goed leven en goed opvoeden ................................................... 20
Overzicht........................................................................................................................................ 20
1
, Normatieve professie – goed opvoeden ....................................................................................... 20
Normatieve professie – goede professional .................................................................................. 20
Normatieve professie: tekst Bergdahl & Langmann ...................................................................... 20
Opdracht ........................................................................................................................................ 21
Casusbesprekingen uit de hoorcolleges ................................................................................... 22
Hoorcollege 1................................................................................................................................. 22
Hoorcollege 2................................................................................................................................. 23
Hoorcollege 3................................................................................................................................. 23
Hoorcollege 4................................................................................................................................. 24
Hoorcollege 5................................................................................................................................. 24
Hoorcollege 6................................................................................................................................. 26
Hoorcollege 7................................................................................................................................. 27
Denkoefeningen uit de hoorcolleges ........................................................................................ 28
Hoorcollege 1................................................................................................................................. 28
Hoorcollege 2................................................................................................................................. 28
Hoorcollege 3................................................................................................................................. 29
Hoorcollege 4................................................................................................................................. 32
Hoorcollege 5................................................................................................................................. 35
Hoorcollege 6................................................................................................................................. 36
Hoorcollege 7................................................................................................................................. 38
2
, Hoorcollege 1 (02-02-2024) – Inleiding Ethiek
Ethiek is een symmetrische reflectie op de moraal.
- Moraal = het geheel van waarden en normen die we hebben.
- Waarde = de abstracte nastrevenswaardige voorstelling van het goede.
- Norm = een impliciet of expliciet handelingsvoorschrift (regel) dat je laat zien hoe je moet
handelen.
Ethiek is van oudsher een belangrijk onderdeel van de (praktische) filosofie. Het is de vraag naar het
goede leven, doet kritisch onderzoek naar de morele opvattingen en laat ons nadenken over goed
handelen. “Ethiek is niet het volgen van regels en ethiek leer je niet van buiten, maar daar denk je
over na.”
Wanneer is iets een ethische vraag? Het is een ethische vraag wanneer er normen en waarden
meespelen, wanneer je erover na kunt denken en er iets van kan vinden. Een informatieve vraag naar
een feit is niet ethisch.
Wel een ethische vraag Geen ethische vraag
Moeten alle kinderen naar school? Schijnt buiten de zon?
Mogen ouders zelf weten hoe zij hun kind opvoeden?
Is het een jongen of een meisje? (het is niet altijd even duidelijk)
Moralen
Er zijn vier intuïtieve moralen (instinctieve moralen) (Filosoof Verplaetse):
1. De hechtingsmoraal regelt hoe we omgaan met de mensen met wie we verbonden zijn. In
deze moraal gaat het over hechting en empathie.
2. De geweldmoraal: Een moreel systeem dat regelt hoe we met bedreigende situaties omgaan
(vb. in oorlogssituaties).
3. De reinigingsmoraal: regelt dat mensen reinheid koppelen aan het goede en besmetting aan
het kwaad. Mensen verweren zich tegen vreemde stoffen.
4. De samenwerkingsmoraal: speelt een rol in de manier waarop mensen met elkaar
samenwerken en omgaan met mensen die de samenwerking bedreigen. Mensen werken met
elkaar samen om daar beter van de te worden. (vb. je koopt online een product of bij
collectieve samenwerking).
Normatief
‘Normatief’ stelt hoe het hoort! Normen zijn echter geen feiten, maar een impliciete of expliciete
regel.
- Expliciete uitspraak: “Dit vinden we hier niet normaal. Je moet je aan deze regel houden”.
- Impliciete regel: Je gaat niet hard staan schreeuwen in een kerk.
De heersende opvattingen binnen een bepaalde groep/setting spelen hierbij mee. Normatieve
discussies richten zich ook op de onderliggende waarden.
Pedagogiek en ethiek
Pedagogiek is een normatieve wetenschap. De pedagogiek normeert in een bepaalde mate wat goed
opvoeden is en pedagogen houden zich hieraan vast (= ethiek).
Als professional zul je altijd te maken krijgen met een goede houding en hiervoor heb je ethiek nodig.
Als pedagoog moet je goed kunnen handelen in de praktijk.
- Praktijk: klinisch, onderwijs, beleid, onderzoek
- Goed handelen als professional: dit is ethiek en heeft betrekking op normatieve
professionaliteit
3
