Hervormingsagenda jeugd 2023-2028
Inleiding
De inleiding van het document benadrukt het belang van een veilige en gezonde jeugd, met
toegang tot onderwijs, vriendschappen, buiten spelen en sporten. Het wijst op trends in de
jeugdzorg, zoals de groei van het aantal jeugdhulpaanbieders sinds 2015 en groeiende
wachtlijsten. Deze trends worden deels toegeschreven aan veranderingen in de maatschappelijke
context en aan problemen binnen de jeugdzorg, zoals marktwerking die doorgeslagen is en
administratieve lasten die hoog zijn. Ondanks dat Nederlandse jongeren zichzelf als een van de
gelukkigste in Europa beschouwen, ervaren velen mentale gezondheidsproblemen, mogelijk
veroorzaakt door factoren zoals prestatiedruk, sociale media en zorgen over de toekomst.
De tekst benadrukt dat de politiek en maatschappij het erover eens zij dat de basiscondities voor
gezinnen in orde moeten zijn. Belangrijke trends die aandacht behoeven zijn onder andere de
toename van jeugdzorggebruik en -uitgaven, een stijging in het aantal jongeren met jeugdzorg,
langere trajectduur en een grotere vraag naar individuele ambulante hulp. De uitgaven voor
jeugdzorg zijn aannemelijk gestegen, waardoor ook de vraag naar personeel in de jeugdzorg op de
krappe arbeidsmarkt is toegenomen. Om jongeren een goede start te geven en het jeugdstelsel
houdbaar te maken voor de toekomst, is een fundamentele verandering nodig. Deze verandering
vereist een verschuiving van een individuele focus op het kind naar een focus op de context waarin
het kind opgroeit, met nadruk op onder andere onderwijs, bestaanszekerheid en veiligheid.
Het benadrukt dat de randvoorwaarden voor gezinnen verbeterd moeten worden en dat er minder
nadruk moet liggen op prestaties en meer op relaties. De hervormingsagenda pleit voor een
gezamenlijke aanpak van de jeugdzorgsector, de politiek en de samenleving als geheel, met een
sterke nadruk op de samenwerking tussen verschillende sectoren. Er wordt onderstreept dat
jeugdzorg in de kern relationeel mensenwerk is, waarbij het respecteren van de stem van jongeren
en hun ouders, het betrekken van ervaringsdeskundigen en het geven van ruimte aan
professionals van groot belang zijn.
De hervormingsagenda benadrukt het belang van een heldere verdeling van taken, rollen en
verantwoordelijkheden, en pleit voor een goede governance en monitoring om ervoor te zorgen dat
afspraken worden nagekomen. Het bevat maatregelen en acties, waarvan de implementatie op
lokaal en regionaal niveau noodzakelijk is. Het nodigt uit tot praktische acties om de beoogde
doelen te realiseren en zo een succesvolle verbetering van de jeugdzorg te bewerkstelligen.
1.2: wenkend perspectief voor jeugdigen en gezinnen
Dit hoofdstuk biedt een gedetailleerde visie op de toekomst van de jeugdzorg, gericht op het
bieden van passende hulp en ondersteuning aan jeugdigen en gezinnen. Enkele belangrijke
aspecten van deze visie zijn:
1. Passende zorg op maat
De visie benadrukt het belang van het bieden van zorg die is afgestemd op de individuele
behoeften van jeugdigen en gezinnen. Dit betekent dat de juiste zorg op het juiste moment
door de juiste professional geleverd moet worden. Deze zorg moet doelgericht zijn,
wetenschappelijk onderbouwd en een meerwaarde hebben voor de jeugdige en het
systeem.
2. Inclusieve samenleving:
Er wordt gestreefd naar een inclusieve samenleving waarin alle jeugdigen kunnen deelnemen,
ongeacht hun kwetsbaarheid of beperking. Passende zorg en ondersteuning worden zoveel
mogelijk aangeboden binnen hun eigen netwerk en context waarin jeugdigen opgroeien, met
betrokkenheid van verschillende stakeholders zoals ouders, scholen, gezondheidszorg, en
informele steunfiguren.
3. Versterking van sociale basis:
Een cruciaal onderdeel van de visie is de versterking van de sociale basis, zoals goed
onderwijs, toegang tot publieke voorzieningen en het betrekken van informele netwerken.
Door te investeren in een goede sociale infrastructuur kunnen jeugdigen en gezinnen beter
anticiperen en worden opvoed- en opgroeivragen zoveel mogelijk in het dagelijkse leven
opgelost.
Esmay Postema – Pre master Orthopedagogiek SPO Groningen - GOP 1
, 1.3: achtergrond en opgaven hervormingsagenda
Dit hoofdstuk belicht de achtergrond en de belangrijkste opgaven van de hervormingsagenda voor
de jeugdzorg. De essentiële punten hierin zijn:
1. Fundamenteel gesprek over opvoeden en opgroeien:
De groeiende vraag naar jeugdhulp vereist een fundamenteel gesprek over opvoeden en
opgroeien, dat verder reikt dan alleen organisatorische of financiële aspecten.
Samenwerking met andere domeinen, zoals onderwijs, gezondheidszorg en sociaal beleid,
is noodzakelijk om de onderliggende oorzaken van de vraag naar jeugdhulp aan te pakken.
2. Bredere benadering van jeugdhulp:
Er wordt gepleit voor een bredere benadering van jeugdhulp, waarbij rekening wordt
gehouden met de bredere omstandigheden waarin jeugdigen en gezinnen leven, zoals
armoede, huisvestingsproblemen en gezondheidszorg. Dit vraagt om een integrale aanpak
en samenwerking tussen verschillende beleidsdomeinen.
3. Verbetering van jeugdzorg en jeugdhulpstelsel:
De hervormingsagenda identificeert 10 grote opgaven om jeugdzorg en het
jeugdhulpstelsel duurzaam te verbeteren. Deze opgaven omvatten onder meer het
versterken van de toegankelijkheid en beschikbaarheid van jeugdhulp, het terugdringen
van residentiële jeugdhulp, en het verbeteren van de kwaliteit en effectiviteit van de zorg.
Dit vereist een gezamenlijke inspanning van alle betrokken partijen, met een focus op
structurele verbeteringen op de lange termijn.
1.4: de hervormingsagenda in breder perspectief
Dit hoofdstuk plaatst de Hervormingsagenda voor de jeugdzorg in een ruimer kader en benadrukt
dat de uitdagingen binnen het jeugddomein complex en veelomvattend zijn. Het welzijn van
jeugdigen is nauw verbonden met de situatie en problemen binnen gezinnen. Het hoofdstuk
beschrijft het Toekomstscenario, dat gebaseerd is op vier basisprincipes: gezinsgericht, rechts
beschermend en transparant, lerend stelsel, en eenvoudig. Dit scenario omvat een
programmatische aanpak met actielijnen om gestelde doelen te behalen, ondersteund door
ervaringen van verschillende belanghebbenden.
Er wordt nadruk gelegd op de samenhang tussen Toekomstscenario en de Hervormingsagenda,
vooral wat betreft het versterken van de toegang met expertise op het gebied van veiligheid en
bescherming. Ook wordt gewezen op de complexe realiteit achter beleidsbeslissingen, waarbij
verschillende problematieken zoals schulden, huisvesting, armoedebeleid, en gezondheidszorg voor
zowel volwassenen als kinderen met elkaar verweven zijn.
Verder wordt benadrukt dat de inspanningen gericht op de jeugdzorg en het jeugdhulpstelsel nauw
verbonden zijn met drie andere landelijke trajecten: het Toekomstscenario kind- en
gezinsbescherming, het aanpakken van de arbeidsmarktproblematiek in de zorgsector, en het
versterken van het mentale welzijn van jeugdigen. Deze trajecten vallen binnen het meerjarig
financieel kader voor de jeugdzorg en worden geïntegreerd met andere zorgakkoorden en
aanpalende domeinen zoals onderwijs.
Het hoofdstuk gaat verder in op elk van deze trajecten:
1. Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming:
Dit scenario streeft naar een efficiënter stelsel voor kind- en gezinsbescherming, waarbij
lokale wijkteams, Veilig Thuis, Gecertificeerde instellingen en de Raad voor de
Kinderbescherming nauwer samenwerken om passende hulp en zorg te bieden.
2. Arbeidsmartk jeugdzorg:
Hier wordt ingegaan op de uitdagingen binnen de arbeidsmarkt van de jeugdzorg, zoals
personeelstekorten en hoog ziekteverzuim, en worden maatregelen besproken om deze
problemen aan te pakken en de sector aantrekkelijker te maken.
3. Mentale gezondheid jeugdigen:
Dit traject richt zich op het bevorderen van het mentale welzijn van jeugdigen via
preventieve interventies en samenwerking met verschillende partijen in de samenleving.
Daarnaast wordt de verbinding tussen deze trajecten en andere zorgakkoorden en
beleidsdomeinen benadrukt, met het oog op een integrale aanpak en duurzame
verbeteringen binnen de jeugdzorg.
Esmay Postema – Pre master Orthopedagogiek SPO Groningen - GOP 2
Inleiding
De inleiding van het document benadrukt het belang van een veilige en gezonde jeugd, met
toegang tot onderwijs, vriendschappen, buiten spelen en sporten. Het wijst op trends in de
jeugdzorg, zoals de groei van het aantal jeugdhulpaanbieders sinds 2015 en groeiende
wachtlijsten. Deze trends worden deels toegeschreven aan veranderingen in de maatschappelijke
context en aan problemen binnen de jeugdzorg, zoals marktwerking die doorgeslagen is en
administratieve lasten die hoog zijn. Ondanks dat Nederlandse jongeren zichzelf als een van de
gelukkigste in Europa beschouwen, ervaren velen mentale gezondheidsproblemen, mogelijk
veroorzaakt door factoren zoals prestatiedruk, sociale media en zorgen over de toekomst.
De tekst benadrukt dat de politiek en maatschappij het erover eens zij dat de basiscondities voor
gezinnen in orde moeten zijn. Belangrijke trends die aandacht behoeven zijn onder andere de
toename van jeugdzorggebruik en -uitgaven, een stijging in het aantal jongeren met jeugdzorg,
langere trajectduur en een grotere vraag naar individuele ambulante hulp. De uitgaven voor
jeugdzorg zijn aannemelijk gestegen, waardoor ook de vraag naar personeel in de jeugdzorg op de
krappe arbeidsmarkt is toegenomen. Om jongeren een goede start te geven en het jeugdstelsel
houdbaar te maken voor de toekomst, is een fundamentele verandering nodig. Deze verandering
vereist een verschuiving van een individuele focus op het kind naar een focus op de context waarin
het kind opgroeit, met nadruk op onder andere onderwijs, bestaanszekerheid en veiligheid.
Het benadrukt dat de randvoorwaarden voor gezinnen verbeterd moeten worden en dat er minder
nadruk moet liggen op prestaties en meer op relaties. De hervormingsagenda pleit voor een
gezamenlijke aanpak van de jeugdzorgsector, de politiek en de samenleving als geheel, met een
sterke nadruk op de samenwerking tussen verschillende sectoren. Er wordt onderstreept dat
jeugdzorg in de kern relationeel mensenwerk is, waarbij het respecteren van de stem van jongeren
en hun ouders, het betrekken van ervaringsdeskundigen en het geven van ruimte aan
professionals van groot belang zijn.
De hervormingsagenda benadrukt het belang van een heldere verdeling van taken, rollen en
verantwoordelijkheden, en pleit voor een goede governance en monitoring om ervoor te zorgen dat
afspraken worden nagekomen. Het bevat maatregelen en acties, waarvan de implementatie op
lokaal en regionaal niveau noodzakelijk is. Het nodigt uit tot praktische acties om de beoogde
doelen te realiseren en zo een succesvolle verbetering van de jeugdzorg te bewerkstelligen.
1.2: wenkend perspectief voor jeugdigen en gezinnen
Dit hoofdstuk biedt een gedetailleerde visie op de toekomst van de jeugdzorg, gericht op het
bieden van passende hulp en ondersteuning aan jeugdigen en gezinnen. Enkele belangrijke
aspecten van deze visie zijn:
1. Passende zorg op maat
De visie benadrukt het belang van het bieden van zorg die is afgestemd op de individuele
behoeften van jeugdigen en gezinnen. Dit betekent dat de juiste zorg op het juiste moment
door de juiste professional geleverd moet worden. Deze zorg moet doelgericht zijn,
wetenschappelijk onderbouwd en een meerwaarde hebben voor de jeugdige en het
systeem.
2. Inclusieve samenleving:
Er wordt gestreefd naar een inclusieve samenleving waarin alle jeugdigen kunnen deelnemen,
ongeacht hun kwetsbaarheid of beperking. Passende zorg en ondersteuning worden zoveel
mogelijk aangeboden binnen hun eigen netwerk en context waarin jeugdigen opgroeien, met
betrokkenheid van verschillende stakeholders zoals ouders, scholen, gezondheidszorg, en
informele steunfiguren.
3. Versterking van sociale basis:
Een cruciaal onderdeel van de visie is de versterking van de sociale basis, zoals goed
onderwijs, toegang tot publieke voorzieningen en het betrekken van informele netwerken.
Door te investeren in een goede sociale infrastructuur kunnen jeugdigen en gezinnen beter
anticiperen en worden opvoed- en opgroeivragen zoveel mogelijk in het dagelijkse leven
opgelost.
Esmay Postema – Pre master Orthopedagogiek SPO Groningen - GOP 1
, 1.3: achtergrond en opgaven hervormingsagenda
Dit hoofdstuk belicht de achtergrond en de belangrijkste opgaven van de hervormingsagenda voor
de jeugdzorg. De essentiële punten hierin zijn:
1. Fundamenteel gesprek over opvoeden en opgroeien:
De groeiende vraag naar jeugdhulp vereist een fundamenteel gesprek over opvoeden en
opgroeien, dat verder reikt dan alleen organisatorische of financiële aspecten.
Samenwerking met andere domeinen, zoals onderwijs, gezondheidszorg en sociaal beleid,
is noodzakelijk om de onderliggende oorzaken van de vraag naar jeugdhulp aan te pakken.
2. Bredere benadering van jeugdhulp:
Er wordt gepleit voor een bredere benadering van jeugdhulp, waarbij rekening wordt
gehouden met de bredere omstandigheden waarin jeugdigen en gezinnen leven, zoals
armoede, huisvestingsproblemen en gezondheidszorg. Dit vraagt om een integrale aanpak
en samenwerking tussen verschillende beleidsdomeinen.
3. Verbetering van jeugdzorg en jeugdhulpstelsel:
De hervormingsagenda identificeert 10 grote opgaven om jeugdzorg en het
jeugdhulpstelsel duurzaam te verbeteren. Deze opgaven omvatten onder meer het
versterken van de toegankelijkheid en beschikbaarheid van jeugdhulp, het terugdringen
van residentiële jeugdhulp, en het verbeteren van de kwaliteit en effectiviteit van de zorg.
Dit vereist een gezamenlijke inspanning van alle betrokken partijen, met een focus op
structurele verbeteringen op de lange termijn.
1.4: de hervormingsagenda in breder perspectief
Dit hoofdstuk plaatst de Hervormingsagenda voor de jeugdzorg in een ruimer kader en benadrukt
dat de uitdagingen binnen het jeugddomein complex en veelomvattend zijn. Het welzijn van
jeugdigen is nauw verbonden met de situatie en problemen binnen gezinnen. Het hoofdstuk
beschrijft het Toekomstscenario, dat gebaseerd is op vier basisprincipes: gezinsgericht, rechts
beschermend en transparant, lerend stelsel, en eenvoudig. Dit scenario omvat een
programmatische aanpak met actielijnen om gestelde doelen te behalen, ondersteund door
ervaringen van verschillende belanghebbenden.
Er wordt nadruk gelegd op de samenhang tussen Toekomstscenario en de Hervormingsagenda,
vooral wat betreft het versterken van de toegang met expertise op het gebied van veiligheid en
bescherming. Ook wordt gewezen op de complexe realiteit achter beleidsbeslissingen, waarbij
verschillende problematieken zoals schulden, huisvesting, armoedebeleid, en gezondheidszorg voor
zowel volwassenen als kinderen met elkaar verweven zijn.
Verder wordt benadrukt dat de inspanningen gericht op de jeugdzorg en het jeugdhulpstelsel nauw
verbonden zijn met drie andere landelijke trajecten: het Toekomstscenario kind- en
gezinsbescherming, het aanpakken van de arbeidsmarktproblematiek in de zorgsector, en het
versterken van het mentale welzijn van jeugdigen. Deze trajecten vallen binnen het meerjarig
financieel kader voor de jeugdzorg en worden geïntegreerd met andere zorgakkoorden en
aanpalende domeinen zoals onderwijs.
Het hoofdstuk gaat verder in op elk van deze trajecten:
1. Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming:
Dit scenario streeft naar een efficiënter stelsel voor kind- en gezinsbescherming, waarbij
lokale wijkteams, Veilig Thuis, Gecertificeerde instellingen en de Raad voor de
Kinderbescherming nauwer samenwerken om passende hulp en zorg te bieden.
2. Arbeidsmartk jeugdzorg:
Hier wordt ingegaan op de uitdagingen binnen de arbeidsmarkt van de jeugdzorg, zoals
personeelstekorten en hoog ziekteverzuim, en worden maatregelen besproken om deze
problemen aan te pakken en de sector aantrekkelijker te maken.
3. Mentale gezondheid jeugdigen:
Dit traject richt zich op het bevorderen van het mentale welzijn van jeugdigen via
preventieve interventies en samenwerking met verschillende partijen in de samenleving.
Daarnaast wordt de verbinding tussen deze trajecten en andere zorgakkoorden en
beleidsdomeinen benadrukt, met het oog op een integrale aanpak en duurzame
verbeteringen binnen de jeugdzorg.
Esmay Postema – Pre master Orthopedagogiek SPO Groningen - GOP 2
