Samenvatting biologie compleet, havo 2, leerboek: BiologieVoorJou

H4 Voorplanting en seksualiteit

4.1 de puberteit
 Primaire en secundaire geslachtskenmerken
o Geslacht (sekse): man of vrouw
 Intersekse: de geslachtskenmerken verschillen van norm (man
of vrouw) het lichaam heeft zowel mannelijk als vrouwelijke
kenmerken
o Geslachtskenmerken: lichamelijke kenmerken waaraan je het
geslacht herkent
o Primaire geslachtskenmerken: zijn al bij de geboorte aanwezig
 Bij jongens: balzak en penis
 Bij meisjes: schaamlippen en vagina
o Secundaire geslachtskenmerken: ontstaan vanaf ongeveer 10 jaar
 Bij jongens: borsthaar, baardgroei, zwaardere stem, gespierde
lichaamsbouw
 Bij meisjes: borsten, brede heupen, ronde lichaamsvormen
o Puberteit: begint ongeveer vanaf 12 jaar, je verandert:
 Lichamelijk, geestelijk en sociaal

 Lichamelijke veranderingen
o Lichamelijke veranderingen in de puberteit:
 Er vindt een snelle groei plaats (groeispurt)
 De voortplantingsorganen gaan functioneren
 De secundaire geslachtskenmerken ontstaan




Meisje/vrouw Jongetje/man

 Geestelijke veranderingen
 Meer belangstelling voor andere mensen
 Soms verliefd worden op iemand
 Seksualiteit begint een belangrijke rol te spelen in het leven
 Je stelt je zelfstandiger op naar je ouders
 Anders omgaan met vrienden/vriendinnen, vaker vriendschap in groep
 Soms boos, onzeker, eenzaam of verdrietig voelen

, 4.2 een vrouw
 Delen van het voorplantingsstelsel van een vrouw met functies en
kenmerken
o Eierstokken: hierin vindt de ontwikkeling van de eicellen plaats
 Eicellen zijn de vrouwelijke geslachtscellen
 De ontwikkeling hiervan begint in de puberteit onder invloed
van hormonen uit de hypofyse
o Baarmoeder: een bevruchte eicel ontwikkeld zich hierin tot een kind

o Clitoris: gevoelig voor prikkels die een fijn gevoel geven 
 Clitoriseikel: gevoelig ‘knopje’ dat zichtbaar is aan de
buitenkant
 Clitorishoed: huidplooi om de clitoriseikel
 Zwellichamen: vullen zich met bloed als de vrouw seksueel
opgewonden raakt
o Buitenste schaamlippen: de dikke, behaarde huidplooien
o Binnenste schaamlippen: de dunne, gladde huidplooien
 In de wand liggen klieren die bij seksuele opwindingen slijm
produceren
 Na de puberteit zijn de binnenste schaamlippen bij de meeste
vrouwen groter dan de buitenste
o Vagina: is aan de buitenkant bekleed met slijmvlies
 de vagina verbindt de vulva met de baarmoeder
 Rond de opening kan een randje weefsel zitten: maagdenvlies
 Bij de menstruatie worden slijmvlies en bloed via de vagina
afgevoerd




 Menstruatie
o Ovulatie (eisprong): het vrijkomen van een eicel uit een eierstok
 Een eicel blijft na de ovulatie 12 – 24 uur in leven
 Als de eicel wordt bevrucht, kan hij wel in leven blijven
o Menstruatie (ongesteld zijn): maandelijks afstoten van
baarmoederslijmvlies en bloed
o Menstruatiecyclus:
Dag 1: begin menstruatie, afbraak baarmoederslijmvlies
Dag 5 (ongeveer): begin opbouw baarmoederslijmvlies
Dag 14: ovulatie
Dag 28: laatste dag van cyclus, einde opbouw baarmoederslijmvlies
o Hormonen: stoffen die de werking van organen regelen
 Belangrijke hormoonklier: hypofyse
o Overgang: wanneer een vrouw rond de 50 jaar is