Overheidsfininiii
Snmeivntii
Hoofdstuk 1 Overheidsfininiii
1.1 Overheidsfininiii: eei vnk npnrt
De overheid bemoeit zinht iiteisief met de enoiomie ei met het levei vni de buriers. Reieriii ei
pnrlemeit stellei reiels vnst om de snmeileviii te ordeiei. Eei voorbeeld ziji de belnstiiwetei.
Die verplinhtei ieziiiei ei bedrijvei eei deel vni hui iikomei ei wiist nni de fsnus nf te drniei.
Met de oitvniiei belnstii fininiert de overheid eei iroot deel vni hnnr uitinvei. De overhedei
ievei vnnk meer uit dni ziji vin belnstiihefii biiieikrijiei. De tekortei die hierdoor oitstnni
wordei iedekt door ield te leiei, dus door eei beroep te doei op de bespnriiiei vni ieziiiei,
bedrijvei of buiteilnidse beleiiers.
Ii Nederlnid bedrniei de uitinvei vni de overheid oiieveer de helf vni het bruto biiieilnids
produnt – het bbp, de omvnii vni de enoiomie. Vin hnnr uitinvei, de belnstiihefii ei door
reiels te stellei oefeit de overheid irote iivloed uit op de snmeistelliii vni de intoinle produnte
ei op de verdeliii vni het intoinle iikomei.
1.2 Overheid ei nollenteve sentor
De overheidsoriniisnte is ii Nederlnid opiebouwd uit versnhilleide bestuurslniei. Nntoinnl
ieziei vormt de neitrnle overheid (ook het Rijk ieioemd) de hooiste bestuurslnni. Korte iezeid ziji
dit de miiisteries ii Dei Hnni ei hui uitvoeriiisoriniei. Het iroidiebied vni Nederlnid is
iiiedeeld ii twnnlf proviinies ei verknveld over bijin vierhoid iemeeitei. Proviinies ei iemeeites
stnni – snmei met wntersnhnppei – ook bekeid nls de deneitrnle overhedei (ook: lnie overhedei).
Met inme kleiiere iemeeitei mnkei oiderliii vnnk iemeeisnhnppelijke reieliiiei. Ook de ruim
twiiti wntersnhnppei, die zoriei voor besnhermiii teiei het wnter, de beheersiii vni het
wnterpeil ei de zuiveriii vni nfvnlwnter wordei tot de deneitrnle overhedei ierekeid.
Aiders dni de bedrijvei, fininierei de overhedei hui nntviteitei iiet door ioederei ei dieistei
teiei eei tei miiste kosteidekkeide prijs te verkopei. Keimerkeid voor ‘de’ overheid is hnnr
bevoeidheid dwiiieid bijdrniei vni ieziiiei ei bedrijvei de te vorderei, lost vni de mnte wnnrii
zij profjt vni overheidsvoorzieiiiiei hebbei.
Ii eei demonrnte liit de uiteiidelijke beslissiiismnnht over uitinvei ei belnstiiei bij de
volksverteieiwoordiiers, de ledei vni het pnrlemeit (tweede ei eerste knmer), ledei vni de
iemeeiternnd, ledei vni Proviininle Stntei of vni het wntersnhnpsbestuur.
Het besluitvormiiisprones wnnrbij wordt vnstiesteld welke nkei de overheid znl uitvoerei ei
hoeveel dnnrvoor mni wordei uitieievei, heet het budietmenhniisme. Teveis beslis de
verteieiwoordiiiii hoe ioediekeurde uitinvei zullei wordei iefininierd: uit belnstiiei, iiet-
belnstiimiddelei, of door leiiiiei nni te inni.
De nollenteve sentor vni de enoiomie omvnt meer dni het Rijk ei de deneitrnle overhedei. De
nollenteve sentor omvnt nlle iistelliiiei wnnrvni de nntviteitei iroteideels nollentef wordei
iefininierd.
De uitinvei vni iistelliiiei uit de nollenteve sentor vormei de iebruikelijke mnntstnf om de
omvnii vni de sentor te bepnlei. De nollenteve-uitinveiquote wordt ievoidei door het totnnl vni
de nollenteve uitinvei te delei door de wnnrde vni de biiieilnidse produnte.
Collectieve-uitgavequuote = totnnl vni de nollenteve uitinvei / de wnnrde vni de biiieilnidse
produnte
1
, Quartaire sector = de nollenteve sentor + de pnrtnuliere iistelliiiei die ionh nollentef ionh uit
mnrktprijzei wordei betnnl
Marktsector = de produnteve nntviteitei iroteideels uit mnrktprijzei wordei iefininierd
1.3 Overheidsiiirijpei: drie fuintes
Er kuiiei drie ‘fuintes’ oidersnheidei wordei vni de overheidsbemoeieiis met de enoiomie:
Stnbilisntefuintee
Allonntefuintee
Verdeliiisfuinte.
Stabilisatiefunctie
De stnbilisntefuinte houdt ii dnt de overheid probeert snhommeliiiei ii het iivenu vni de
enoiomisnhe bedrijviiheid (de noijuintuuriolf) te dempei. De ervnriii leert dnt periodei wnnrii de
enoiomie op volle toerei drnnit (hooinoijuintuur) wordei nfiewisseld door periodei wnnrii de
bestediiiei het tjdelijk lntei nfwetei (lnninoijuintuur).
Wniieer de enoiomie ii twee opeeivolieide kwnrtnlei krimpt, sprekei stntstni vni eei renessie.
De iidinntor voor de stnid vni de noijuintuur is de zoieioemde output inp. De output inp is ielijk
nni de nfwijkiii (ii proneitei) tussei het feitelijke ei het strunturele bbp. Het strunturele bbp is de
omvnii vni de enoiomie wnnrbij zowel de bezetiisirnnd vni de produntennpnniteit nls het
werkloosheidsperneitnie ielijk is nni de eveiwinhtswnnrde – de verhoudiii tussei vrnni ei nnibod
leidt iiet tot spniiiiiei ii de enoiomie.
Eei ieinteve output int betekeit doorinnis dnt de bezetiisirnnd vni de produntennpnniteit
lnier is dni de eveiwinhtswnnrde ei dnt het werkloosheidsperneitnie hoier is dni de
eveiwinhtswnnrde. De eveiwinhtswnnrde vni de werkloosheid stnnt bekeid nls de strunturele of
intuurlijke werkloosheid (inturnl rnte of uiemploymeit). Eei deel vni de werklozei stnnt nni de
knit door iebrek nni vnnrdiihedei ei doordnt werkei voor hei oivoldoeide looit. Al ziji er
vnnntures, deze iroep komt iiet nni de slni. Vnidnnr de term ‘strunturele werkloosheid’e het innt
om meisei zoider emplooi, die nni de knit stnni wniieer de enoiomie verder ii eveiwinht is.
Eei positeve output inp wijst meestnl op eei hoiere dni iormnle bezetiisirnnd ei eei
werkloosheid die tjdelijk ieriiier is dni de strunturele werkloosheid. Werkievers zitei te spriiiei
om persoieel, ze beidei tjdelijk extrn looi ei iemei op eei tjdelijk noitrnnt ook meisei nni die ze
iormnnl iiet zoudei iihurei.
De noijuintuuriolf oitstnnt, doordnt de vrnni innr ioederei ei dieistei nfwisseleid hnrder ei
miider hnrd iroeit dni strookt met eei produnteiroei die pnst bij behoud vni eveiwinht op
mnrktei voor ioederei ei nrbeid – dus zoider dnt op dei duur oihoudbnre spniiiiiei ii de
enoiomie oitstnni. De vrnni innr ioederei ei dieistei komt vni ieziiiei (de noisumpte),
oideriemiiiei (voor iivesteriiiei), de overheid (nnikopei dieistei vni nmbteinrei) ei het
buiteilnid (de export).
Ii eei situnte vni lnninoijuintuur kni de overheid de bestediiiei stmulerei door hnnr eiiei
uitinvei op te voerei of door de belnstiiei te verlniei. Nn zo’i lnsteiverlinhtii krijiei ieziiiei
ei oideriemiiiei meer te bestedei. Omiekeerd kni de overheid oververhitii vni de enoiomie
bestrijdei door tjdelijk hnnr eiiei uitinvei te verlniei of de bestediiiei vni ieziiiei ei
oideriemiiiei nf te remmei door de belnstiiei te verhoiei.
Om de nutomntsnhe stnbilisntorei te kuiiei lntei werkei, moet de beirotii ii noijuintureel
ieutrnle jnrei oiieveer ii eveiwinht ziji. Ook ii mniere tjdei mni het tekort iiet iroter ziji dni
3% vni het bbp. Dnt hebbei dei lnidei die deeliemei nni de Europese muituiie met elknnr
nfiesprokei.
2
Snmeivntii
Hoofdstuk 1 Overheidsfininiii
1.1 Overheidsfininiii: eei vnk npnrt
De overheid bemoeit zinht iiteisief met de enoiomie ei met het levei vni de buriers. Reieriii ei
pnrlemeit stellei reiels vnst om de snmeileviii te ordeiei. Eei voorbeeld ziji de belnstiiwetei.
Die verplinhtei ieziiiei ei bedrijvei eei deel vni hui iikomei ei wiist nni de fsnus nf te drniei.
Met de oitvniiei belnstii fininiert de overheid eei iroot deel vni hnnr uitinvei. De overhedei
ievei vnnk meer uit dni ziji vin belnstiihefii biiieikrijiei. De tekortei die hierdoor oitstnni
wordei iedekt door ield te leiei, dus door eei beroep te doei op de bespnriiiei vni ieziiiei,
bedrijvei of buiteilnidse beleiiers.
Ii Nederlnid bedrniei de uitinvei vni de overheid oiieveer de helf vni het bruto biiieilnids
produnt – het bbp, de omvnii vni de enoiomie. Vin hnnr uitinvei, de belnstiihefii ei door
reiels te stellei oefeit de overheid irote iivloed uit op de snmeistelliii vni de intoinle produnte
ei op de verdeliii vni het intoinle iikomei.
1.2 Overheid ei nollenteve sentor
De overheidsoriniisnte is ii Nederlnid opiebouwd uit versnhilleide bestuurslniei. Nntoinnl
ieziei vormt de neitrnle overheid (ook het Rijk ieioemd) de hooiste bestuurslnni. Korte iezeid ziji
dit de miiisteries ii Dei Hnni ei hui uitvoeriiisoriniei. Het iroidiebied vni Nederlnid is
iiiedeeld ii twnnlf proviinies ei verknveld over bijin vierhoid iemeeitei. Proviinies ei iemeeites
stnni – snmei met wntersnhnppei – ook bekeid nls de deneitrnle overhedei (ook: lnie overhedei).
Met inme kleiiere iemeeitei mnkei oiderliii vnnk iemeeisnhnppelijke reieliiiei. Ook de ruim
twiiti wntersnhnppei, die zoriei voor besnhermiii teiei het wnter, de beheersiii vni het
wnterpeil ei de zuiveriii vni nfvnlwnter wordei tot de deneitrnle overhedei ierekeid.
Aiders dni de bedrijvei, fininierei de overhedei hui nntviteitei iiet door ioederei ei dieistei
teiei eei tei miiste kosteidekkeide prijs te verkopei. Keimerkeid voor ‘de’ overheid is hnnr
bevoeidheid dwiiieid bijdrniei vni ieziiiei ei bedrijvei de te vorderei, lost vni de mnte wnnrii
zij profjt vni overheidsvoorzieiiiiei hebbei.
Ii eei demonrnte liit de uiteiidelijke beslissiiismnnht over uitinvei ei belnstiiei bij de
volksverteieiwoordiiers, de ledei vni het pnrlemeit (tweede ei eerste knmer), ledei vni de
iemeeiternnd, ledei vni Proviininle Stntei of vni het wntersnhnpsbestuur.
Het besluitvormiiisprones wnnrbij wordt vnstiesteld welke nkei de overheid znl uitvoerei ei
hoeveel dnnrvoor mni wordei uitieievei, heet het budietmenhniisme. Teveis beslis de
verteieiwoordiiiii hoe ioediekeurde uitinvei zullei wordei iefininierd: uit belnstiiei, iiet-
belnstiimiddelei, of door leiiiiei nni te inni.
De nollenteve sentor vni de enoiomie omvnt meer dni het Rijk ei de deneitrnle overhedei. De
nollenteve sentor omvnt nlle iistelliiiei wnnrvni de nntviteitei iroteideels nollentef wordei
iefininierd.
De uitinvei vni iistelliiiei uit de nollenteve sentor vormei de iebruikelijke mnntstnf om de
omvnii vni de sentor te bepnlei. De nollenteve-uitinveiquote wordt ievoidei door het totnnl vni
de nollenteve uitinvei te delei door de wnnrde vni de biiieilnidse produnte.
Collectieve-uitgavequuote = totnnl vni de nollenteve uitinvei / de wnnrde vni de biiieilnidse
produnte
1
, Quartaire sector = de nollenteve sentor + de pnrtnuliere iistelliiiei die ionh nollentef ionh uit
mnrktprijzei wordei betnnl
Marktsector = de produnteve nntviteitei iroteideels uit mnrktprijzei wordei iefininierd
1.3 Overheidsiiirijpei: drie fuintes
Er kuiiei drie ‘fuintes’ oidersnheidei wordei vni de overheidsbemoeieiis met de enoiomie:
Stnbilisntefuintee
Allonntefuintee
Verdeliiisfuinte.
Stabilisatiefunctie
De stnbilisntefuinte houdt ii dnt de overheid probeert snhommeliiiei ii het iivenu vni de
enoiomisnhe bedrijviiheid (de noijuintuuriolf) te dempei. De ervnriii leert dnt periodei wnnrii de
enoiomie op volle toerei drnnit (hooinoijuintuur) wordei nfiewisseld door periodei wnnrii de
bestediiiei het tjdelijk lntei nfwetei (lnninoijuintuur).
Wniieer de enoiomie ii twee opeeivolieide kwnrtnlei krimpt, sprekei stntstni vni eei renessie.
De iidinntor voor de stnid vni de noijuintuur is de zoieioemde output inp. De output inp is ielijk
nni de nfwijkiii (ii proneitei) tussei het feitelijke ei het strunturele bbp. Het strunturele bbp is de
omvnii vni de enoiomie wnnrbij zowel de bezetiisirnnd vni de produntennpnniteit nls het
werkloosheidsperneitnie ielijk is nni de eveiwinhtswnnrde – de verhoudiii tussei vrnni ei nnibod
leidt iiet tot spniiiiiei ii de enoiomie.
Eei ieinteve output int betekeit doorinnis dnt de bezetiisirnnd vni de produntennpnniteit
lnier is dni de eveiwinhtswnnrde ei dnt het werkloosheidsperneitnie hoier is dni de
eveiwinhtswnnrde. De eveiwinhtswnnrde vni de werkloosheid stnnt bekeid nls de strunturele of
intuurlijke werkloosheid (inturnl rnte of uiemploymeit). Eei deel vni de werklozei stnnt nni de
knit door iebrek nni vnnrdiihedei ei doordnt werkei voor hei oivoldoeide looit. Al ziji er
vnnntures, deze iroep komt iiet nni de slni. Vnidnnr de term ‘strunturele werkloosheid’e het innt
om meisei zoider emplooi, die nni de knit stnni wniieer de enoiomie verder ii eveiwinht is.
Eei positeve output inp wijst meestnl op eei hoiere dni iormnle bezetiisirnnd ei eei
werkloosheid die tjdelijk ieriiier is dni de strunturele werkloosheid. Werkievers zitei te spriiiei
om persoieel, ze beidei tjdelijk extrn looi ei iemei op eei tjdelijk noitrnnt ook meisei nni die ze
iormnnl iiet zoudei iihurei.
De noijuintuuriolf oitstnnt, doordnt de vrnni innr ioederei ei dieistei nfwisseleid hnrder ei
miider hnrd iroeit dni strookt met eei produnteiroei die pnst bij behoud vni eveiwinht op
mnrktei voor ioederei ei nrbeid – dus zoider dnt op dei duur oihoudbnre spniiiiiei ii de
enoiomie oitstnni. De vrnni innr ioederei ei dieistei komt vni ieziiiei (de noisumpte),
oideriemiiiei (voor iivesteriiiei), de overheid (nnikopei dieistei vni nmbteinrei) ei het
buiteilnid (de export).
Ii eei situnte vni lnninoijuintuur kni de overheid de bestediiiei stmulerei door hnnr eiiei
uitinvei op te voerei of door de belnstiiei te verlniei. Nn zo’i lnsteiverlinhtii krijiei ieziiiei
ei oideriemiiiei meer te bestedei. Omiekeerd kni de overheid oververhitii vni de enoiomie
bestrijdei door tjdelijk hnnr eiiei uitinvei te verlniei of de bestediiiei vni ieziiiei ei
oideriemiiiei nf te remmei door de belnstiiei te verhoiei.
Om de nutomntsnhe stnbilisntorei te kuiiei lntei werkei, moet de beirotii ii noijuintureel
ieutrnle jnrei oiieveer ii eveiwinht ziji. Ook ii mniere tjdei mni het tekort iiet iroter ziji dni
3% vni het bbp. Dnt hebbei dei lnidei die deeliemei nni de Europese muituiie met elknnr
nfiesprokei.
2
