Hoorcollege 1: Introducte in religie in koloniale verhoudingen
Cultuurhistorische benadering van religie > processen van betekenisgeving in het verleden door
historische actoren (mensen). Religie en vormen van in- en uitsluitng. Religie is ook een as van
verschil net als gender, klasse, leefiid, etniciteit. Religie aan het begin van de 21 ste eeuw wereldwiid
cruciaal onderdeel van de visuele en discursieve manier waarop we naar identteit kiiken.
Inhoud colleges:
1 & 2: context voor ‘religie in koloniale verhoudingen’
3: Religie, ontworteling en identteit
4: Modernisering, secularisering en religie in de lange 19deeeuw
5: Confessionalisering, individualisering en de-insttutonalisering: dynamieken in de 20 ste eeuw
6: Transformates van religie in tweede helf 20 e eeuw (Jan Brabers)
7: Religie, radicalisme, atheïsme: dynamieken in de 21 e eeuw
Concepten: ‘lived religion (Mcguire)’, ‘marker of diference (Ballentyne)’, ‘deterritorialisate’,
‘othering (Edward Said)’, ‘cultural freezing (Schrover)’
Concepten = compacte term die deelvragen en ideeën aanreikt om een complex fenomeen op een
specifeke manier te interpreteren.
Tekst bii hoorcollege 1: Remco Raben kunnen we Nederland wel typeren als een ‘empire’ met
imperiale trekken? Vooral in vergeliiking met Franriik en Engeland.
Kennistentamen 19-01-2018 > stof:
- Hoorcolleges plus biibehorende artkelen
- Artkel en wat besproken is in het eerste werkcolleges
Oude benaderingen van religiegeschiedenis
Kerkgeschiedenis: 19e eeuw
- Insttutes, belangriikste actoren, kerkpoliteke ontwikkelingen
Uiteenzeten van geloofswaarheden en onderstrepen dat eigen geloof het iuiste is. Belangriike
actoren: kerkbestuurders en ambtsdragers.
Maar in de late iaren ’80 van de vorige eeuw spreken we steeds meer over religiegeschiedenis. Komt
vanuit Frankriik: Annales hier gekomen door Willem Friihof.
Religiesociologie:
- Georganiseerde religie
- Relate tussen religieuze praktik en betekenis
Georganiseerde religie: geïnteresseerd in wat voor mensen naar de kerk gingen en hoeveel mensen
naar de kerk gingen. Hierin wordt kerk geliik gesteld aan religie. Belangriike biidrage tot het
analyseren van religie in maatschappeliike context. Religiesociologie geef gezorgd voor de
secularisatetheorie: gaat uit van een verbinding tussen modernisering van de samenleving en een
ratonalisering, individualisering, functonele diferentate en secularisering van de samenleving.
Functonele diferentate: iedereen heef verschillende beroepen tegenwoordig, niet iedereen is
meer boer.
Deze theorie werkt niet meer: hier hebben we langzamerhand weer afstand van genomen.
Modernisering leidt niet altid tot secularisate. Betekenis van religie transformeert en de posite van
religie in samenlevingen ook.
,Religiegeschiedenis moderne stil:
‘lived religion’ (McGuire): geleefd geloof
- Betekenis van religie en ‘het religieuze ’: De mens als handelend obiect/historische actor
centraal. Religie onderdeel van systeem van betekenisgeving waarmee we onderzoeken wat
mensen concreet doen en daarmee beogen.
- Ruimte voor pluriformiteit, zelfs tegenstriidigheden > mensen maken zelf een complex en
divers geheel.
- Vormgeving: symbolen, rituelen, representates:
- Invloed: historische antropologie op religiegeschiedenis
Laten zien dat wat kerkeliike normen voorschriiven niet automatsch iets zegt over wat mensen in de
praktik doen of beleven. Met de sociologische benadering van McGuire: mensen maken zelf een
geheel/aanbod van dingen die voor hun religie betekenen.
De geleefde religie als ‘identty marker’ religie markeert verschillen die functoneel ziin in die
processen van identteit, groepsvorming, in- en uitsluitng. Als ie kiikt naar religie kom ie in
‘entangeld histories’ = transreligieuze ontwikkelingen zoals liberalisering of fundamentalisering van
geloof.
Entangled histories:
- Verbindingen tussen verschillende religieuze stromingen (transfer)
- Verbindingen tussen geografsche gebieden (transnatonaal)
- Verbindingen en wederziidse beïnvloeding door andere identteiten: klasse, gender,
natonaliteit, ras en leefiid.
Dit moet bestudeert worden in samenhang met de politek-maatschappeliike kaders.
Relevante religiegeschiedenis:
- Politek-maatschappeliike discussies biivoorbeeld tegenwoordig: vluchtelingenbeleid en
migratepatronen in combinate met de Nederlandse identteit.
- ‘onze’ manier van samenleven
- ‘eigen’ tradite en cultuur > verbonden met ioods-christeliik erfgoed
- Kritsche analyse: hoe fungeert religie als ‘identty marker’ in verleden en heden?
Voorbeeld: Buma (CDA) > schoollezing waarin hii stelde dat Nederlanders meer moesten weten van
‘onze’ Nederlandse tradite en cultuur. Waarin hii met ‘onze’ duidde op ioods-christeliike tradite.
Uitsluitng van mensen die niet ziin verbonden met de ioods-christeliike tradite.
Religie en/in koloniale verhoudingen (HC1 en HC2):
- Benaderingen:
o New Imperial History
o Katholieke missie en protestantse zending als koloniale actoren
- Religie in consttutoneel-rechteliik perspectef in Nederlands-Indië
- Islampolitek, missie en zending in Nederlands-Indië
Wetenschappeliike benaderingen
1. Traditonele koloniale geschiedenis
- Perspectef koloniale elite
- Imperialistsche karakter van Nederlands kolonialisme?
Filmpie: Nederlandse families hebben het goed en de inheemse bevolking is ondergeschikt. Maar de
Nederlanders geven wel een kado aan de inheemse bevolking, dit liikt te laten zien dat de
verhoudingen onderling wel goed ziin, maar in tegendeel laat dit iuist zien dat er erg veel verschillen
tussen de twee volken ziten eurocentrisch, westers en wit suprematsme. Er is verschil in
etniciteit en klasse > beschavingsmissie. Onkritsch ten opzichte van de rol van Nederlanders en het
,koloniaal bewind. Batg slot politek (winst uit cultuurstelsel) Ethische politek > ‘white mans
burden’ = verplichtng ruste op het moederland om goed te ziin voor de onderdanen in het koloniale
riik (werk, school, opleiding).
In de koloniale geschiedenis bestond lange tid een historische tradite, die kunnen we beschriiven als
het perspectef van de koloniale elite. Dit ziin de Nederlanders in Nederlands-Indië. Af en toe komt
de inheemse bevolking aanbod, maar dan altid in het verlengde van de Nederlanders. Dit heef de
bestudering van het land lange tid beperkt. In de iaren ’80 kriigen we de invloed van het
postkolonialisme. Door het grote aantal koloniale migranten neemt de politek gemotveerde
aandacht voor de ‘andere kant’ toe. Dit zorgde voor enorm veel aandacht voor de inheemse
bevolking, dit noemen we ook wel ‘going natve’.
2. New Imperial History
Old Empiral History: politek en economie
• Engeland en Frankriik (vanaf iaren ‘90) en Nederland (Remco Raben en Susan Legêne)
In NIH zit een gevoeligheid voor macht en machtsstructuren: governance > impliciete en informele
vormen van machtsuitoefening. Macht gaat uit van de relate tussen kennis, identteit en macht.
Kennis ingezet om verschil te maken tussen groepen, dat aangegeven wordt op bestuur en
beheersstructuren op af te passen. Dat is erg belangriik in koloniale benaderingen.
• Cultuurhistorische invalshoek: colonial en postcolonial turn
Cultuur opgevat als de uitkomst van onderhandeling tussen verschillende groepen. Cultuur is niet iets
wat er is, maar wat onderstaat alle verschillende groepen met elkaar ‘onderhandelen’.
- ‘Webbed character’ van koloniale ruimten: transnatonaal (Nederland en koloniën).
- Contact zones > culturele uitwisseling en ontmoetng (‘encounter’) > gaat niet uit van een
vanzelfsprekende dominante van de koloniale heerser. Maar deze koloniale heerser is ook
afankeliik van de lokale bevolking.
- Impact van kolonie op samenleving in het moederland > géén eenziidige relate maar
wederziidse beïnvloeding van kolonie en moederland.
Thema’s als gender, etniciteit, lichaam, seksualiteit en religie. Deze thema’s maakten de bronnen die
vroeger werden gebruikt nu onbruikbaar. Nieuwe bronnen ziin van belang om de samenhang beter
te kunnen begriipen: analyse van discoursen (taal) en beeldmateriaal (interdisciplinair).
Religion and Empire
Voorbeeld: Jean en John Comarof, the Revelatio aod Revilutio (historische antropologen). Het
werk gaat over religie als onderdeel van de koloniale geschiedenis, hierbii focussen zii op de missie
en zending in Zuid-Afrika > relate tussen christeliike missie en kolonialisme? Ze bestuderen de
culturele veranderingen in Afrika. Het beschaven én bekeren naar westers model (civilizing mission)
ging in de praktik samen met de zending en missie! Deze missionarissen brachten niet alleen een
nieuwe religie maar hadden ook impact op andere dingen via onderwiis en kerk:
- Gewoonten (dagorde)
- Goederen (geld)
- Gehoorzaamheid (God en overheid)
- Normen en waarden (voorschrifen rond hygiëne, kleding, ziekte, maar ook: gezinsmodellen)
Identteit Remco raben: ‘civilizing mission’ in bredere relate tussen moederland en kolonie > men
moet ook kiiken naar wat zo’n missie voor impact heef op het zelfeeld van de gekoloniseerde
bevolking. De inheemse bevolking ging zichzelf zien zoals de Europeanen zichzelf zagen.
Missionarissen kunnen dus worden gezien als een verlengstuk van het koloniale regime als ‘agents of
empire’. Missie en zending ziin dus misschien religieus van inzet, maar het ziin in essente koloniale
proiecten > religie is direct en indirect verbonden met culturele, sociale, politeke en economische
transformates van de inheemse samenleving.
, Religie in consttutoneel-rechteliik perspectef:
We kiiken naar religie in termen van missie en zending als onderdeel van koloniale machtsstructuren.
Koloniaal bestuur niet alleen politek-insttutoneel: ook in termen van ‘governance’ > Invloed macht
via biivoorbeeld onderwiis, zorg, religieuze socialisering etc. = ook vormen van macht inrichtng
koloniaal bestuur en de rol die religie daarin speelt is paradoxaal.
Godsdienstpolitek:
- Financiële verhoudingen kerk en overheid
- Overheidsbemoeienis met missie en zending onder inheemse bevolking
- Overheidsbemoeienis met niet-christeliike godsdiensten (Islampolitek)
Nederlands-Indië
• Tussen 1816-1942 onder Nederlands gezag (van Sumatra tot aan West-Papoea). Tot 1830 werd het
gezag uitgeoefend door de VOC, die als handelscompagnie economische belangen had. Na oprichtng
van koninkriik der Nederlanden wordt Indonesië onderdeel van koninkriik.
1942: inval Japan in NL-Indië > Japan neemt het bestuur over. 1945 soms ook gezien als eindpunt
gezag onafankeliikheidsverklaring Indonesië die door Nederland niet wordt geaccepteerd. In
1949 pas de erkenning van Nederland van de onafankeliikheid van Indonesië.
• Indische archipel is een enorm gebied. Java als bestuurliik centrum. De andere eilanden werden
gezien als ‘buitengewesten’. Begin 20 ste eeuw gemiddeld 60 milioen inwoners. Inlanders waren de
grootste groep, daarna ‘vreemde oosterlingen’ (Chinezen > veel geld + economische moteven) en
daarna Europeanen (slechts 0,4% van de bevolking). Kleine groep mensen had dus gezag over grote
groep mensen.
Religie in ciifers
Kolonie getypeerd door verscheidenheid: etniciteit, eilanden, natuur, natuurliike resources
enzovoorts. Vooral aandacht voor etniciteit (verslag bestuur kolonie uit 1937) > koloniale bestuur
gericht op verschil, het grip kriigen en het inzeten van dit verschil om het bestuur en beheer van de
koloniën met een kleine groep Europeanen te kunnen uitvoeren Rule of Difference
- Alleen Europeanen naar godsdienst uitgesplitst
- Inlandse bevolking = 90% moslim, 4% christen
Verschil traditonele en moderne islam (beide in Indonesië aanwezig).
- Traditonele islam (in Indonesië geworteld): sterk vooroudergeloof, minder nadruk op
islamitsche wet.
- Moderne islam (laat 19e -eeuwse import van islam): was voor de koloniale overheid erg
moeiliik griipbaar, politek gevaarliik. Moderne islam ver wiidverbreid.
Naast islam, katholicisme en protestantsme ook hindoeïsme en boeddhisme in NL-Indië.
hindoeïsme en boeddhisme gevolg van migrate uit Azië.
Christenen in Nederlands-Indië
• protestanten:
- Indische kerk (vanaf 1840): koloniale overheid reguleerde en fnancierde deze kerk.
Milioenen op iaarbasis!
- Nederlandse overheid reguleerde functoneren kerk in een regelement. Vastgelegd dat de
Indische kerk niet mocht missioneren onder de Indonesische bevolking. Ze mochten alleen
protestante gelovigen uit Indië ‘verzorgen’. Missioneren en zielties winnen mocht alleen
Cultuurhistorische benadering van religie > processen van betekenisgeving in het verleden door
historische actoren (mensen). Religie en vormen van in- en uitsluitng. Religie is ook een as van
verschil net als gender, klasse, leefiid, etniciteit. Religie aan het begin van de 21 ste eeuw wereldwiid
cruciaal onderdeel van de visuele en discursieve manier waarop we naar identteit kiiken.
Inhoud colleges:
1 & 2: context voor ‘religie in koloniale verhoudingen’
3: Religie, ontworteling en identteit
4: Modernisering, secularisering en religie in de lange 19deeeuw
5: Confessionalisering, individualisering en de-insttutonalisering: dynamieken in de 20 ste eeuw
6: Transformates van religie in tweede helf 20 e eeuw (Jan Brabers)
7: Religie, radicalisme, atheïsme: dynamieken in de 21 e eeuw
Concepten: ‘lived religion (Mcguire)’, ‘marker of diference (Ballentyne)’, ‘deterritorialisate’,
‘othering (Edward Said)’, ‘cultural freezing (Schrover)’
Concepten = compacte term die deelvragen en ideeën aanreikt om een complex fenomeen op een
specifeke manier te interpreteren.
Tekst bii hoorcollege 1: Remco Raben kunnen we Nederland wel typeren als een ‘empire’ met
imperiale trekken? Vooral in vergeliiking met Franriik en Engeland.
Kennistentamen 19-01-2018 > stof:
- Hoorcolleges plus biibehorende artkelen
- Artkel en wat besproken is in het eerste werkcolleges
Oude benaderingen van religiegeschiedenis
Kerkgeschiedenis: 19e eeuw
- Insttutes, belangriikste actoren, kerkpoliteke ontwikkelingen
Uiteenzeten van geloofswaarheden en onderstrepen dat eigen geloof het iuiste is. Belangriike
actoren: kerkbestuurders en ambtsdragers.
Maar in de late iaren ’80 van de vorige eeuw spreken we steeds meer over religiegeschiedenis. Komt
vanuit Frankriik: Annales hier gekomen door Willem Friihof.
Religiesociologie:
- Georganiseerde religie
- Relate tussen religieuze praktik en betekenis
Georganiseerde religie: geïnteresseerd in wat voor mensen naar de kerk gingen en hoeveel mensen
naar de kerk gingen. Hierin wordt kerk geliik gesteld aan religie. Belangriike biidrage tot het
analyseren van religie in maatschappeliike context. Religiesociologie geef gezorgd voor de
secularisatetheorie: gaat uit van een verbinding tussen modernisering van de samenleving en een
ratonalisering, individualisering, functonele diferentate en secularisering van de samenleving.
Functonele diferentate: iedereen heef verschillende beroepen tegenwoordig, niet iedereen is
meer boer.
Deze theorie werkt niet meer: hier hebben we langzamerhand weer afstand van genomen.
Modernisering leidt niet altid tot secularisate. Betekenis van religie transformeert en de posite van
religie in samenlevingen ook.
,Religiegeschiedenis moderne stil:
‘lived religion’ (McGuire): geleefd geloof
- Betekenis van religie en ‘het religieuze ’: De mens als handelend obiect/historische actor
centraal. Religie onderdeel van systeem van betekenisgeving waarmee we onderzoeken wat
mensen concreet doen en daarmee beogen.
- Ruimte voor pluriformiteit, zelfs tegenstriidigheden > mensen maken zelf een complex en
divers geheel.
- Vormgeving: symbolen, rituelen, representates:
- Invloed: historische antropologie op religiegeschiedenis
Laten zien dat wat kerkeliike normen voorschriiven niet automatsch iets zegt over wat mensen in de
praktik doen of beleven. Met de sociologische benadering van McGuire: mensen maken zelf een
geheel/aanbod van dingen die voor hun religie betekenen.
De geleefde religie als ‘identty marker’ religie markeert verschillen die functoneel ziin in die
processen van identteit, groepsvorming, in- en uitsluitng. Als ie kiikt naar religie kom ie in
‘entangeld histories’ = transreligieuze ontwikkelingen zoals liberalisering of fundamentalisering van
geloof.
Entangled histories:
- Verbindingen tussen verschillende religieuze stromingen (transfer)
- Verbindingen tussen geografsche gebieden (transnatonaal)
- Verbindingen en wederziidse beïnvloeding door andere identteiten: klasse, gender,
natonaliteit, ras en leefiid.
Dit moet bestudeert worden in samenhang met de politek-maatschappeliike kaders.
Relevante religiegeschiedenis:
- Politek-maatschappeliike discussies biivoorbeeld tegenwoordig: vluchtelingenbeleid en
migratepatronen in combinate met de Nederlandse identteit.
- ‘onze’ manier van samenleven
- ‘eigen’ tradite en cultuur > verbonden met ioods-christeliik erfgoed
- Kritsche analyse: hoe fungeert religie als ‘identty marker’ in verleden en heden?
Voorbeeld: Buma (CDA) > schoollezing waarin hii stelde dat Nederlanders meer moesten weten van
‘onze’ Nederlandse tradite en cultuur. Waarin hii met ‘onze’ duidde op ioods-christeliike tradite.
Uitsluitng van mensen die niet ziin verbonden met de ioods-christeliike tradite.
Religie en/in koloniale verhoudingen (HC1 en HC2):
- Benaderingen:
o New Imperial History
o Katholieke missie en protestantse zending als koloniale actoren
- Religie in consttutoneel-rechteliik perspectef in Nederlands-Indië
- Islampolitek, missie en zending in Nederlands-Indië
Wetenschappeliike benaderingen
1. Traditonele koloniale geschiedenis
- Perspectef koloniale elite
- Imperialistsche karakter van Nederlands kolonialisme?
Filmpie: Nederlandse families hebben het goed en de inheemse bevolking is ondergeschikt. Maar de
Nederlanders geven wel een kado aan de inheemse bevolking, dit liikt te laten zien dat de
verhoudingen onderling wel goed ziin, maar in tegendeel laat dit iuist zien dat er erg veel verschillen
tussen de twee volken ziten eurocentrisch, westers en wit suprematsme. Er is verschil in
etniciteit en klasse > beschavingsmissie. Onkritsch ten opzichte van de rol van Nederlanders en het
,koloniaal bewind. Batg slot politek (winst uit cultuurstelsel) Ethische politek > ‘white mans
burden’ = verplichtng ruste op het moederland om goed te ziin voor de onderdanen in het koloniale
riik (werk, school, opleiding).
In de koloniale geschiedenis bestond lange tid een historische tradite, die kunnen we beschriiven als
het perspectef van de koloniale elite. Dit ziin de Nederlanders in Nederlands-Indië. Af en toe komt
de inheemse bevolking aanbod, maar dan altid in het verlengde van de Nederlanders. Dit heef de
bestudering van het land lange tid beperkt. In de iaren ’80 kriigen we de invloed van het
postkolonialisme. Door het grote aantal koloniale migranten neemt de politek gemotveerde
aandacht voor de ‘andere kant’ toe. Dit zorgde voor enorm veel aandacht voor de inheemse
bevolking, dit noemen we ook wel ‘going natve’.
2. New Imperial History
Old Empiral History: politek en economie
• Engeland en Frankriik (vanaf iaren ‘90) en Nederland (Remco Raben en Susan Legêne)
In NIH zit een gevoeligheid voor macht en machtsstructuren: governance > impliciete en informele
vormen van machtsuitoefening. Macht gaat uit van de relate tussen kennis, identteit en macht.
Kennis ingezet om verschil te maken tussen groepen, dat aangegeven wordt op bestuur en
beheersstructuren op af te passen. Dat is erg belangriik in koloniale benaderingen.
• Cultuurhistorische invalshoek: colonial en postcolonial turn
Cultuur opgevat als de uitkomst van onderhandeling tussen verschillende groepen. Cultuur is niet iets
wat er is, maar wat onderstaat alle verschillende groepen met elkaar ‘onderhandelen’.
- ‘Webbed character’ van koloniale ruimten: transnatonaal (Nederland en koloniën).
- Contact zones > culturele uitwisseling en ontmoetng (‘encounter’) > gaat niet uit van een
vanzelfsprekende dominante van de koloniale heerser. Maar deze koloniale heerser is ook
afankeliik van de lokale bevolking.
- Impact van kolonie op samenleving in het moederland > géén eenziidige relate maar
wederziidse beïnvloeding van kolonie en moederland.
Thema’s als gender, etniciteit, lichaam, seksualiteit en religie. Deze thema’s maakten de bronnen die
vroeger werden gebruikt nu onbruikbaar. Nieuwe bronnen ziin van belang om de samenhang beter
te kunnen begriipen: analyse van discoursen (taal) en beeldmateriaal (interdisciplinair).
Religion and Empire
Voorbeeld: Jean en John Comarof, the Revelatio aod Revilutio (historische antropologen). Het
werk gaat over religie als onderdeel van de koloniale geschiedenis, hierbii focussen zii op de missie
en zending in Zuid-Afrika > relate tussen christeliike missie en kolonialisme? Ze bestuderen de
culturele veranderingen in Afrika. Het beschaven én bekeren naar westers model (civilizing mission)
ging in de praktik samen met de zending en missie! Deze missionarissen brachten niet alleen een
nieuwe religie maar hadden ook impact op andere dingen via onderwiis en kerk:
- Gewoonten (dagorde)
- Goederen (geld)
- Gehoorzaamheid (God en overheid)
- Normen en waarden (voorschrifen rond hygiëne, kleding, ziekte, maar ook: gezinsmodellen)
Identteit Remco raben: ‘civilizing mission’ in bredere relate tussen moederland en kolonie > men
moet ook kiiken naar wat zo’n missie voor impact heef op het zelfeeld van de gekoloniseerde
bevolking. De inheemse bevolking ging zichzelf zien zoals de Europeanen zichzelf zagen.
Missionarissen kunnen dus worden gezien als een verlengstuk van het koloniale regime als ‘agents of
empire’. Missie en zending ziin dus misschien religieus van inzet, maar het ziin in essente koloniale
proiecten > religie is direct en indirect verbonden met culturele, sociale, politeke en economische
transformates van de inheemse samenleving.
, Religie in consttutoneel-rechteliik perspectef:
We kiiken naar religie in termen van missie en zending als onderdeel van koloniale machtsstructuren.
Koloniaal bestuur niet alleen politek-insttutoneel: ook in termen van ‘governance’ > Invloed macht
via biivoorbeeld onderwiis, zorg, religieuze socialisering etc. = ook vormen van macht inrichtng
koloniaal bestuur en de rol die religie daarin speelt is paradoxaal.
Godsdienstpolitek:
- Financiële verhoudingen kerk en overheid
- Overheidsbemoeienis met missie en zending onder inheemse bevolking
- Overheidsbemoeienis met niet-christeliike godsdiensten (Islampolitek)
Nederlands-Indië
• Tussen 1816-1942 onder Nederlands gezag (van Sumatra tot aan West-Papoea). Tot 1830 werd het
gezag uitgeoefend door de VOC, die als handelscompagnie economische belangen had. Na oprichtng
van koninkriik der Nederlanden wordt Indonesië onderdeel van koninkriik.
1942: inval Japan in NL-Indië > Japan neemt het bestuur over. 1945 soms ook gezien als eindpunt
gezag onafankeliikheidsverklaring Indonesië die door Nederland niet wordt geaccepteerd. In
1949 pas de erkenning van Nederland van de onafankeliikheid van Indonesië.
• Indische archipel is een enorm gebied. Java als bestuurliik centrum. De andere eilanden werden
gezien als ‘buitengewesten’. Begin 20 ste eeuw gemiddeld 60 milioen inwoners. Inlanders waren de
grootste groep, daarna ‘vreemde oosterlingen’ (Chinezen > veel geld + economische moteven) en
daarna Europeanen (slechts 0,4% van de bevolking). Kleine groep mensen had dus gezag over grote
groep mensen.
Religie in ciifers
Kolonie getypeerd door verscheidenheid: etniciteit, eilanden, natuur, natuurliike resources
enzovoorts. Vooral aandacht voor etniciteit (verslag bestuur kolonie uit 1937) > koloniale bestuur
gericht op verschil, het grip kriigen en het inzeten van dit verschil om het bestuur en beheer van de
koloniën met een kleine groep Europeanen te kunnen uitvoeren Rule of Difference
- Alleen Europeanen naar godsdienst uitgesplitst
- Inlandse bevolking = 90% moslim, 4% christen
Verschil traditonele en moderne islam (beide in Indonesië aanwezig).
- Traditonele islam (in Indonesië geworteld): sterk vooroudergeloof, minder nadruk op
islamitsche wet.
- Moderne islam (laat 19e -eeuwse import van islam): was voor de koloniale overheid erg
moeiliik griipbaar, politek gevaarliik. Moderne islam ver wiidverbreid.
Naast islam, katholicisme en protestantsme ook hindoeïsme en boeddhisme in NL-Indië.
hindoeïsme en boeddhisme gevolg van migrate uit Azië.
Christenen in Nederlands-Indië
• protestanten:
- Indische kerk (vanaf 1840): koloniale overheid reguleerde en fnancierde deze kerk.
Milioenen op iaarbasis!
- Nederlandse overheid reguleerde functoneren kerk in een regelement. Vastgelegd dat de
Indische kerk niet mocht missioneren onder de Indonesische bevolking. Ze mochten alleen
protestante gelovigen uit Indië ‘verzorgen’. Missioneren en zielties winnen mocht alleen
