2023-2024
Samenvatting
Islamitisch recht
1
,INHOUDSOPGAVE
Week 1 – algemene inleiding, bronnen van de sharia, richtingen en scholen ................................................... 4
1.1 Algemene informatie ..................................................................................................................................... 4
1.2 De rechtsbronnen (Oesoel al-fiqh) ................................................................................................................. 5
1.3 De rechtspraktijk ........................................................................................................................................... 6
1.4 De rechtsgebieden (Foeroe’ al-figh) .............................................................................................................. 7
1.5 De belangrijkste richtingen en scholen binnen de islam................................................................................ 7
1.6 De shari’a en het hedendaagse recht ............................................................................................................ 8
1.7 De islam in Nederland ................................................................................................................................... 9
Opdracht voor College Week 1 ............................................................................................................................ 9
Week 2 – Huwelijk ........................................................................................................................................ 11
2.1 Inleiding ....................................................................................................................................................... 11
2.2 Definitie huwelijk; verloving ........................................................................................................................ 11
2.3 Bijzondere huwelijksvormen ........................................................................................................................ 11
2.4 De materiële vereisten voor het aangaan van een huwelijk ....................................................................... 12
2.5 Bewijs van het huwelijk ............................................................................................................................... 14
2.6 De rechtsgevolgen van het huwelijk ............................................................................................................ 14
Onderwijsbijeenkomst 1 .................................................................................................................................... 15
Week 3 – Echtscheiding ................................................................................................................................ 19
3.1 Inleiding ....................................................................................................................................................... 19
3.1.1 Nietige en ongeldige huwelijken .......................................................................................................... 19
3.1.2 Vernietigbare huwelijken (nikah faskh)................................................................................................ 20
3.1.3 Huwelijksontbinding van rechtswege .................................................................................................. 20
3.1.4 Huwelijksontbinding door een rechtshandeling .................................................................................. 21
3.1.5 Verzoeningspoging: islah...................................................................................................................... 21
3.2 De ontbinding van het huwelijk door talaq ................................................................................................. 21
3.3 De rechterlijke huwelijksontbinding: tatlieq ................................................................................................ 22
3.4 De rechtsgevolgen van de huwelijksontbinding in het algemeen ............................................................... 22
Onderwijsbijeenkomst 2 .................................................................................................................................... 23
Week 4 – Ouder-kind .................................................................................................................................... 26
4.1 Inleiding ....................................................................................................................................................... 26
4.2 Afstamming ................................................................................................................................................. 26
4.2.1 Inleiding ................................................................................................................................................ 26
4.2.2 De wijzen van afstamming ................................................................................................................... 26
2
, 4.2.3 Het onwettig kind ................................................................................................................................. 27
4.2.4-5-6 Adoptie: tabanni / Het verzorgingsrecht / De vondeling ............................................................... 28
4.3 Rechten en plichten uit verwantschap ........................................................................................................ 28
4.4 Het naamrecht ............................................................................................................................................ 29
5. Islamitisch personenrecht.............................................................................................................................. 29
5.2 Afwezigheid en vermissing .......................................................................................................................... 30
Onderwijsbijeenkomst 3 .................................................................................................................................... 30
Week 5 - Erfrecht .......................................................................................................................................... 34
6.1 Erfrecht ........................................................................................................................................................ 34
6.2 Vererving bij testament ............................................................................................................................... 36
6.3 De vereffening en verdeling van de nalatenschap....................................................................................... 36
6.4 De Waqf....................................................................................................................................................... 38
6.5 De schenking ............................................................................................................................................... 39
Onderwijsbijeenkomst 4 .................................................................................................................................... 40
Week 6 – Strafrecht ...................................................................................................................................... 43
9.1 Inleiding ....................................................................................................................................................... 43
9.2 Kenmerken van het islamitisch strafrecht ................................................................................................... 43
9.3 Drie hoofdgroepen van strafbare feiten ...................................................................................................... 44
9.4 De koranische misdrijven nader bezien ....................................................................................................... 45
Opdracht voor college week 6 ........................................................................................................................... 47
Week 7 – Procesrecht en conflictenrecht ...................................................................................................... 49
10.1 Inleiding in het procesrecht ....................................................................................................................... 49
10.2 Rechtschapenheid: ‘adala ......................................................................................................................... 50
10.3 De rechter: de qadi .................................................................................................................................... 50
10.6 Bewijs ........................................................................................................................................................ 51
11.1 Inleiding in grensoverschrijdend recht....................................................................................................... 52
11.4 Privaatrechtelijk conflictenrecht................................................................................................................ 52
Oefententamens ........................................................................................................................................... 54
3
, WEEK 1 – ALGEMENE INLEIDING, BRONNEN VAN DE SHARIA, RICHTINGEN EN SCHOLEN
1.1 ALGEMENE INFORMATIE
Het Islamitisch recht komt tot uitdrukking in de Shari’a. Dit is geen rechtssysteem in de zin van een
algemeen geldend, wereldwijd uniform en tijdloos systeem van rechtsregels. De shari’a is een reeks
van islamitische voorschriften van velerlei aard: religieuze, morele, juridische en andere, die God door
tussenkomst van met name de profeet Mohammed geopenbaard heeft en die door de religieuze
rechtsgeleerden minutieus bestudeerd, geïnterpreteerd en gesystematiseerd zijn.
Deze gedragsnormen hebben door uiteenlopende interpretaties tot religieus en regionaal
uiteenlopende normen- en rechtsstelsels geleid. Dit geheel van gedragsnormen geldt binnen de
gemeenschap van gelovigen en dient door iedere moslim te worden gevolgd.
Eeuwenlang was het islamitisch recht de wet. Vanaf de twintigste eeuw, komt in de landen van die
wereld seculiere wetgeving tot stand, waarin de voorschriften van dit islamitische recht slechts in
beperkte mate en dan vooral in het familie- en erfrecht doorklinken. Het dient nu als een religieus
normenkader en een referentiekader voor de nationale wetgeving.
Ethiek à regels van moraal, religie, recht en zeden
De vijf waarderingscategorieën
a) Verplicht
- Doen wordt beloond, niet doen wordt bestraft
- Bv. vastenmaanden
b) Aanbevolen
- Doen wordt beloond, niet doen wordt niet bestraft
- Bv. mannenbesnijding
c) Neutraal/toegestaan
- Handeling wordt noch beloond, noch bestraft
- Bv. wetenschap, handel en verkeer
d) Afkeurenswaardig
- Niet doen wordt beloond, doen wordt niet bestraft
- Bv. handeldrijven tijdens vrijdagmiddag gebed
e) Verboden
- Niet doen wordt beloond, doen wordt bestraft
- Bv. wijndrinken, diefstal of gebed zonder wassing vooraf
Shari’a
- Het Islamitische normencomplex, het geheel van de religieuze voorschriften die veel ruimer is
dan enkel het recht:
o Religieus à gebed aan einde dag en einde nacht
o Moreel à zorg voor dieren
o Juridisch à rechten en plichten in huwelijk
o Gedrag à aankloppen voor je een huis binnen gaat
o Gezondheid à tanden poetsen
- De weg die naar de lavende bron (= het paradijs) leidt
De orthopraxis
- De rechtzinnigheid in de naleving
- De naleving van de religieuze voorschriften waardoor je in het paradijs komt.
- Staat voorop: de mens heeft als voornaamste opdracht Gods voorschriften na te leven.
4
Samenvatting
Islamitisch recht
1
,INHOUDSOPGAVE
Week 1 – algemene inleiding, bronnen van de sharia, richtingen en scholen ................................................... 4
1.1 Algemene informatie ..................................................................................................................................... 4
1.2 De rechtsbronnen (Oesoel al-fiqh) ................................................................................................................. 5
1.3 De rechtspraktijk ........................................................................................................................................... 6
1.4 De rechtsgebieden (Foeroe’ al-figh) .............................................................................................................. 7
1.5 De belangrijkste richtingen en scholen binnen de islam................................................................................ 7
1.6 De shari’a en het hedendaagse recht ............................................................................................................ 8
1.7 De islam in Nederland ................................................................................................................................... 9
Opdracht voor College Week 1 ............................................................................................................................ 9
Week 2 – Huwelijk ........................................................................................................................................ 11
2.1 Inleiding ....................................................................................................................................................... 11
2.2 Definitie huwelijk; verloving ........................................................................................................................ 11
2.3 Bijzondere huwelijksvormen ........................................................................................................................ 11
2.4 De materiële vereisten voor het aangaan van een huwelijk ....................................................................... 12
2.5 Bewijs van het huwelijk ............................................................................................................................... 14
2.6 De rechtsgevolgen van het huwelijk ............................................................................................................ 14
Onderwijsbijeenkomst 1 .................................................................................................................................... 15
Week 3 – Echtscheiding ................................................................................................................................ 19
3.1 Inleiding ....................................................................................................................................................... 19
3.1.1 Nietige en ongeldige huwelijken .......................................................................................................... 19
3.1.2 Vernietigbare huwelijken (nikah faskh)................................................................................................ 20
3.1.3 Huwelijksontbinding van rechtswege .................................................................................................. 20
3.1.4 Huwelijksontbinding door een rechtshandeling .................................................................................. 21
3.1.5 Verzoeningspoging: islah...................................................................................................................... 21
3.2 De ontbinding van het huwelijk door talaq ................................................................................................. 21
3.3 De rechterlijke huwelijksontbinding: tatlieq ................................................................................................ 22
3.4 De rechtsgevolgen van de huwelijksontbinding in het algemeen ............................................................... 22
Onderwijsbijeenkomst 2 .................................................................................................................................... 23
Week 4 – Ouder-kind .................................................................................................................................... 26
4.1 Inleiding ....................................................................................................................................................... 26
4.2 Afstamming ................................................................................................................................................. 26
4.2.1 Inleiding ................................................................................................................................................ 26
4.2.2 De wijzen van afstamming ................................................................................................................... 26
2
, 4.2.3 Het onwettig kind ................................................................................................................................. 27
4.2.4-5-6 Adoptie: tabanni / Het verzorgingsrecht / De vondeling ............................................................... 28
4.3 Rechten en plichten uit verwantschap ........................................................................................................ 28
4.4 Het naamrecht ............................................................................................................................................ 29
5. Islamitisch personenrecht.............................................................................................................................. 29
5.2 Afwezigheid en vermissing .......................................................................................................................... 30
Onderwijsbijeenkomst 3 .................................................................................................................................... 30
Week 5 - Erfrecht .......................................................................................................................................... 34
6.1 Erfrecht ........................................................................................................................................................ 34
6.2 Vererving bij testament ............................................................................................................................... 36
6.3 De vereffening en verdeling van de nalatenschap....................................................................................... 36
6.4 De Waqf....................................................................................................................................................... 38
6.5 De schenking ............................................................................................................................................... 39
Onderwijsbijeenkomst 4 .................................................................................................................................... 40
Week 6 – Strafrecht ...................................................................................................................................... 43
9.1 Inleiding ....................................................................................................................................................... 43
9.2 Kenmerken van het islamitisch strafrecht ................................................................................................... 43
9.3 Drie hoofdgroepen van strafbare feiten ...................................................................................................... 44
9.4 De koranische misdrijven nader bezien ....................................................................................................... 45
Opdracht voor college week 6 ........................................................................................................................... 47
Week 7 – Procesrecht en conflictenrecht ...................................................................................................... 49
10.1 Inleiding in het procesrecht ....................................................................................................................... 49
10.2 Rechtschapenheid: ‘adala ......................................................................................................................... 50
10.3 De rechter: de qadi .................................................................................................................................... 50
10.6 Bewijs ........................................................................................................................................................ 51
11.1 Inleiding in grensoverschrijdend recht....................................................................................................... 52
11.4 Privaatrechtelijk conflictenrecht................................................................................................................ 52
Oefententamens ........................................................................................................................................... 54
3
, WEEK 1 – ALGEMENE INLEIDING, BRONNEN VAN DE SHARIA, RICHTINGEN EN SCHOLEN
1.1 ALGEMENE INFORMATIE
Het Islamitisch recht komt tot uitdrukking in de Shari’a. Dit is geen rechtssysteem in de zin van een
algemeen geldend, wereldwijd uniform en tijdloos systeem van rechtsregels. De shari’a is een reeks
van islamitische voorschriften van velerlei aard: religieuze, morele, juridische en andere, die God door
tussenkomst van met name de profeet Mohammed geopenbaard heeft en die door de religieuze
rechtsgeleerden minutieus bestudeerd, geïnterpreteerd en gesystematiseerd zijn.
Deze gedragsnormen hebben door uiteenlopende interpretaties tot religieus en regionaal
uiteenlopende normen- en rechtsstelsels geleid. Dit geheel van gedragsnormen geldt binnen de
gemeenschap van gelovigen en dient door iedere moslim te worden gevolgd.
Eeuwenlang was het islamitisch recht de wet. Vanaf de twintigste eeuw, komt in de landen van die
wereld seculiere wetgeving tot stand, waarin de voorschriften van dit islamitische recht slechts in
beperkte mate en dan vooral in het familie- en erfrecht doorklinken. Het dient nu als een religieus
normenkader en een referentiekader voor de nationale wetgeving.
Ethiek à regels van moraal, religie, recht en zeden
De vijf waarderingscategorieën
a) Verplicht
- Doen wordt beloond, niet doen wordt bestraft
- Bv. vastenmaanden
b) Aanbevolen
- Doen wordt beloond, niet doen wordt niet bestraft
- Bv. mannenbesnijding
c) Neutraal/toegestaan
- Handeling wordt noch beloond, noch bestraft
- Bv. wetenschap, handel en verkeer
d) Afkeurenswaardig
- Niet doen wordt beloond, doen wordt niet bestraft
- Bv. handeldrijven tijdens vrijdagmiddag gebed
e) Verboden
- Niet doen wordt beloond, doen wordt bestraft
- Bv. wijndrinken, diefstal of gebed zonder wassing vooraf
Shari’a
- Het Islamitische normencomplex, het geheel van de religieuze voorschriften die veel ruimer is
dan enkel het recht:
o Religieus à gebed aan einde dag en einde nacht
o Moreel à zorg voor dieren
o Juridisch à rechten en plichten in huwelijk
o Gedrag à aankloppen voor je een huis binnen gaat
o Gezondheid à tanden poetsen
- De weg die naar de lavende bron (= het paradijs) leidt
De orthopraxis
- De rechtzinnigheid in de naleving
- De naleving van de religieuze voorschriften waardoor je in het paradijs komt.
- Staat voorop: de mens heeft als voornaamste opdracht Gods voorschriften na te leven.
4
