Adviesrapport
Prikkelverwerking
bij ouderen met een
vorm van dementie
Een afstudeeronderzoek naar de
ervaring van zorgmedewerkers bij het
signaleren van overprikkeling bij
cliënten met een vorm van dementie
en daarbij het bepalen en inzetten van
interventies
Naam student: …
Studentnummer: …
Opleiding: HBO Verpleegkunde
Onderwijsinstelling Fontys Hogeschool
: Mens en Gezondheid
Eindhoven
Projectbegeleider: …
Examinator: …
Stage instelling: …
Opdrachtgevers: …
Inleverdatum: …
Aantal woorden: …
(aan te passen naar eigen onderzoek)
1
,Voorwoord
Voor u ligt het afstudeeronderzoek naar de ervaring van zorgmedewerkers niveau 1 tot en met 6 van
de afdeling als het gaat om overprikkeling bij de cliënten met een vorm van dementie te signaleren
en daarbij het bepalen en inzetten van interventies en wat zij nodig hebben om het handelen te
verbeteren.
Het afstudeeronderzoek is gerealiseerd in het laatste studiejaar van de opleiding HBO-verpleegkunde
aan de Fontys Hogeschool Mens en Gezondheid te Eindhoven door student (naam). Het
afstudeeronderzoek is uitgevoerd bij … (eigen invulling) in de periode van februari 2023 t/m januari
2024.
Mijn dank gaat uit naar … (eigen invulling).
Ik vond het een interessante en leuke uitdaging om een afstudeeronderzoek te mogen verrichten
voor de afronding van mijn opleiding HBO-verpleegkunde.
(naam student)
Eindhoven, 7 januari 2024
2
, Samenvatting
Context
Het onderzoek werd uitgevoerd binnen de organisatie … (eigen invulling).
Aanleiding
De zorgvraag van een cliënt met dementie wordt de komende jaren steeds complexer én verschilt
per individu (Pointer, 2022). Bij dementie zijn de signalen van overprikkeling soms moeilijk
herkenbaar (van Heugten, et al., sd). De zorgmedewerkers moeten blijven analyseren en anticiperen.
Echter lijkt er momenteel bij de medewerkers niet altijd herkenning van signalen van overprikkeling
bij de cliënten te zijn, waardoor er niet of te laat gehandeld wordt. De medische interventie is
regelmatig de eerste interventie die wordt ondernomen en de verpleegkundige interventie blijft dan
achter. Het komt ook voor dat de zorgmedewerker geen duidelijke analyse van het gedrag en de
bijbehorende factoren maakt bij de cliënt. Waarom worden deze keuzes gemaakt door de
medewerker en hoe wordt er bepaald welke interventie geschikt is voor de cliënt als individu? Wat
hebben de medewerkers nodig om overprikkeling bij de individuele cliënt te signaleren om zo te
kunnen bepalen welke interventies zij inzetten om wellicht het probleemgedrag te kunnen minderen
of voorkomen bij de cliënt?
Onderzoeksvraag
‘’Wat is de ervaring van de zorgmedewerkers niveau 1 tot en met 6 van de afdeling als het gaat om
overprikkeling bij de cliënten met een vorm van dementie te signaleren en daarbij het bepalen en
inzetten van interventies én wat hebben zij nodig om het handelen te kunnen verbeteren?’’
Dataverzameling
De onderzoeker heeft data verzameld door middel van het uitvoeren van twee focusgroepen. Met
een focusgroep kan de onderzoeker in korte tijd veel gegevens verzamelen. De respondenten komen
samen met de onderzoeker en vertellen om de beurt over hun ervaringen, waarbij ze op elkaar
kunnen reageren. Dit kan de onderzoeker unieke gegevens opleveren die verschillen tussen de
respondenten zal weergeven (Stolp, Schouten, den Boer, & Zegers, 2019) (Baarda D. , 2019).
De respondenten zijn vooraf geïnformeerd middels een e-mail en konden zich vrijwillig aanmelden
om deel te nemen aan de focusgroepen. Voorafgaand aan het onderzoek hebben de respondenten
een toestemmingsformulier getekend. De focusgroepen hebben plaatsgevonden op maandag 2 en
donderdag 5 oktober 2023 op locatie. Bij de eerste focusgroep waren acht respondenten aanwezig
en bij de tweede waren vier respondenten aanwezig. De focusgroepen zijn gehouden middels een
semigestructureerd interview en de onderzoeker heeft daarbij een vooraf opgestelde topiclijst
gehanteerd. De focusgroepen hebben invulling gekregen middels het claims, concerns and issues
(CCI) hulpmiddel. Dit bracht verschillende perspectieven van de opvattingen van de respondenten in
beeld (Harps, Smits, & Jukema, 2012).
Data analyse
De onderzoeker heeft de focusgroepen opgeslagen middels een geluidsopname, waarna deze zijn
getranscribeerd. Vervolgens is de thematische analyse van het stappenplan van Nel Verhoeven
(2020) gebruikt om de data te verwerken. Om de kwaliteit van onderzoek te borgen is er rekening
gehouden met de kwaliteitscriteria van Guba en Lincoln. De geloofwaardigheid, verifieerbaarheid en
betrouwbaarheid van het onderzoek is geborgd door het uitvoeren van een membercheck (Baarda D.
, 2014) (Boeije, 't Hart, & Hox, 2009). De toepasbaarheid van het onderzoek zal ten goede komen,
3
Prikkelverwerking
bij ouderen met een
vorm van dementie
Een afstudeeronderzoek naar de
ervaring van zorgmedewerkers bij het
signaleren van overprikkeling bij
cliënten met een vorm van dementie
en daarbij het bepalen en inzetten van
interventies
Naam student: …
Studentnummer: …
Opleiding: HBO Verpleegkunde
Onderwijsinstelling Fontys Hogeschool
: Mens en Gezondheid
Eindhoven
Projectbegeleider: …
Examinator: …
Stage instelling: …
Opdrachtgevers: …
Inleverdatum: …
Aantal woorden: …
(aan te passen naar eigen onderzoek)
1
,Voorwoord
Voor u ligt het afstudeeronderzoek naar de ervaring van zorgmedewerkers niveau 1 tot en met 6 van
de afdeling als het gaat om overprikkeling bij de cliënten met een vorm van dementie te signaleren
en daarbij het bepalen en inzetten van interventies en wat zij nodig hebben om het handelen te
verbeteren.
Het afstudeeronderzoek is gerealiseerd in het laatste studiejaar van de opleiding HBO-verpleegkunde
aan de Fontys Hogeschool Mens en Gezondheid te Eindhoven door student (naam). Het
afstudeeronderzoek is uitgevoerd bij … (eigen invulling) in de periode van februari 2023 t/m januari
2024.
Mijn dank gaat uit naar … (eigen invulling).
Ik vond het een interessante en leuke uitdaging om een afstudeeronderzoek te mogen verrichten
voor de afronding van mijn opleiding HBO-verpleegkunde.
(naam student)
Eindhoven, 7 januari 2024
2
, Samenvatting
Context
Het onderzoek werd uitgevoerd binnen de organisatie … (eigen invulling).
Aanleiding
De zorgvraag van een cliënt met dementie wordt de komende jaren steeds complexer én verschilt
per individu (Pointer, 2022). Bij dementie zijn de signalen van overprikkeling soms moeilijk
herkenbaar (van Heugten, et al., sd). De zorgmedewerkers moeten blijven analyseren en anticiperen.
Echter lijkt er momenteel bij de medewerkers niet altijd herkenning van signalen van overprikkeling
bij de cliënten te zijn, waardoor er niet of te laat gehandeld wordt. De medische interventie is
regelmatig de eerste interventie die wordt ondernomen en de verpleegkundige interventie blijft dan
achter. Het komt ook voor dat de zorgmedewerker geen duidelijke analyse van het gedrag en de
bijbehorende factoren maakt bij de cliënt. Waarom worden deze keuzes gemaakt door de
medewerker en hoe wordt er bepaald welke interventie geschikt is voor de cliënt als individu? Wat
hebben de medewerkers nodig om overprikkeling bij de individuele cliënt te signaleren om zo te
kunnen bepalen welke interventies zij inzetten om wellicht het probleemgedrag te kunnen minderen
of voorkomen bij de cliënt?
Onderzoeksvraag
‘’Wat is de ervaring van de zorgmedewerkers niveau 1 tot en met 6 van de afdeling als het gaat om
overprikkeling bij de cliënten met een vorm van dementie te signaleren en daarbij het bepalen en
inzetten van interventies én wat hebben zij nodig om het handelen te kunnen verbeteren?’’
Dataverzameling
De onderzoeker heeft data verzameld door middel van het uitvoeren van twee focusgroepen. Met
een focusgroep kan de onderzoeker in korte tijd veel gegevens verzamelen. De respondenten komen
samen met de onderzoeker en vertellen om de beurt over hun ervaringen, waarbij ze op elkaar
kunnen reageren. Dit kan de onderzoeker unieke gegevens opleveren die verschillen tussen de
respondenten zal weergeven (Stolp, Schouten, den Boer, & Zegers, 2019) (Baarda D. , 2019).
De respondenten zijn vooraf geïnformeerd middels een e-mail en konden zich vrijwillig aanmelden
om deel te nemen aan de focusgroepen. Voorafgaand aan het onderzoek hebben de respondenten
een toestemmingsformulier getekend. De focusgroepen hebben plaatsgevonden op maandag 2 en
donderdag 5 oktober 2023 op locatie. Bij de eerste focusgroep waren acht respondenten aanwezig
en bij de tweede waren vier respondenten aanwezig. De focusgroepen zijn gehouden middels een
semigestructureerd interview en de onderzoeker heeft daarbij een vooraf opgestelde topiclijst
gehanteerd. De focusgroepen hebben invulling gekregen middels het claims, concerns and issues
(CCI) hulpmiddel. Dit bracht verschillende perspectieven van de opvattingen van de respondenten in
beeld (Harps, Smits, & Jukema, 2012).
Data analyse
De onderzoeker heeft de focusgroepen opgeslagen middels een geluidsopname, waarna deze zijn
getranscribeerd. Vervolgens is de thematische analyse van het stappenplan van Nel Verhoeven
(2020) gebruikt om de data te verwerken. Om de kwaliteit van onderzoek te borgen is er rekening
gehouden met de kwaliteitscriteria van Guba en Lincoln. De geloofwaardigheid, verifieerbaarheid en
betrouwbaarheid van het onderzoek is geborgd door het uitvoeren van een membercheck (Baarda D.
, 2014) (Boeije, 't Hart, & Hox, 2009). De toepasbaarheid van het onderzoek zal ten goede komen,
3
