SAV1 SAMENVATTING – Ontwikkelingspsychopathologie bij kinderen en
jeugdigen
College 1
Hoofdstuk 2 – classificatie, diagnostiek en epidemiologie
Classificatiesystemen: worden gebruikt om gedragingen te beschrijven, te onderscheiden en
in te delen in categorieën.
Heeft een kind een diagnose gekregen? Dan; hoe ontstaan?
Classificeren = het in kaart brengen van mogelijk problematisch gedrag.
Diagnosticeren = het proberen te begrijpen en te verklaren van dat gedrag.
-> gedaan door gespecialiseerde hulpverleners.
Epidemiologisch onderzoek probeert antwoord te geven op hoeveel kinderen een stoornis
hebben = onderzoek naar het vóórkomen en de verspreiding van psychische en lichamelijke
ziekten onder de bevolking.
Epidemiologische onderzoekers proberen ook een samenhang te vinden tussen het
vóórkomen van een stoornis en specifieke factoren.
Onderzoek naar de oorzaken van een stoornis (bijv ADHD) is veel ingewikkelder doordat er
heel veel factoren in het spel zijn.
Classificatie = een persoon (of voorwerp of situatie) herkennen, er een naam aan geven, en
indelen in een categorie.
Hele dag door -> dit is een jongen, fruit, gezellig, saai, tafel.
- interpretaties zijn vaak cultuurgebonden (wanneer is een meisje een vrouw, na
ongesteldheid of bij 18 jaar?). Vooral het indelen van mensen en hun gedrag.
- (ontwikkelings)psychopathologie; psychische stoornissen worden herkend, onderscheiden
en ingedeeld. Doel = afwijkend of ‘vreemd’ gedrag goed in kaart te brengen.
Onderscheid tussen stoornissen en daar weer subgroepen van.
- classificatiesysteem helpt niet alleen onderscheid te maken, ook overeenkomsten
signaleren en oude / nieuwe verschijnselen in te delen.
Psychische aandoeningen moeilijk te bestrijden:
- nog geen duidelijke oorzaken voor gevonden
- verschil culturele en persoonlijke opvattingen bij de beoordeling van gedrag.
DSM-5, een classificatiesysteem:
Diagnostic and Statistival Manual of Mental Disorders, handbook voor psychiaters.
= omvangrijk classificatiesysteem voor psychische stoornissen, dat kan helpen bij het stelen
van diagnoses (het is dus géén diagnostisch handboek).
*Geschiedenis van de DSM
- Duitse psychiater Emil Kraepelin is de grondlegger. Maakte indeling van psychische
stoornissen, voornamelijk lichamelijk georiënteerd.
- Hierna DSM-1, jaren 50, ook aandacht voor minder ernstige stoornissen.
- DSM-3, 1980, uitgang van waarneembare kenmerken van gedrag. Hulpverleners gingen
wereldwijd dezelfde criteria gebruiken om stoornissen te categoriseren.
- DSM-5, 2014 Nederlandse versie. Afspraken die specialisten maken voor elke groep
stoornissen.
,*Uitgangspunten van de DSM
- Welke symptomen een stoornis kenmerkt (observeerbaar gedrag en innerlijke kenmerken).
Symptomen beschrijven de stoornis, ze verklaren de stoornis niet.
- Ook welk aantal symptomen in welke mate en gedurende welke termijn aanwezig moet zijn
als er sprake is van een stoornis.
- Ook moeten de symptomen een bepaalde tijd of vanaf een bepaald moment aanwezig zijn,
verschilt per stoornis.
- Ook in welke mate de stoornis iemands functioneren negatief beïnvloedt, een last is voor
zichzelf / omgeving.
*Groepen stoornissen in de DSM
* Comorbiditeit – meer stoornissen tegelijkertijd
- vaak hebben mensen meer dan 1 stoornis tegelijkertijd, kenmerken van meerdere
stoornissen = comorbiditeit (komt vaker bij kinderen voor dan bij volwassenen, omdat kids
nog in ontwikkeling zijn).
Verklaring 1; jongeren met ongezonde leefgewoonten vaak samen met externaliserende of
internaliserende stoornissen.
Verklaring 2; wetenschappers steeds verfijndere classificatiesystemen, stoornissen gaan
stapelen, maar gedrag is hetzelfde gebleven.
- psychische stoornissen vaak tegelijkertijd voor en gaan vaak samen met lichamelijke
klachten.
*Kanttekeningen bij de opzet van de DSM
,- kritiek; de DSM houdt volstrekt onvoldoende rekening met de ontwikkelingscontext waarin
een stoornis is ontstaan.
-> kenmerken kunnen veranderen als een kind ouder wordt, anders voor jongens en meisjes
etc.
- daarom het classificatiesysteem Zero to Three; ontwikkeld om het gebrek aan aandacht
voor de ontwikkeling van kinderen van 0 tot 3 te compenseren.
- kritiek; de DSM houdt te weinig rekening met de culturele context. Culturele normen en
opvattingen hebben invloed op de definitie en het vóórkomen van psychische stoornissen.
(bijv homoseksualiteit)
DSM-5 bevat categoriale (symptomen zijn wel of niet voldoende aanwezig) en dimensionale
(mate van ernst, ernst vd symptomen en hoeveelheid) indelingen.
-> symptomen zijn een beetje, middelmatig of veel aanwezig,
-> betekent dat een stoornis licht, matig of ernstig is.
CBCL = dimensionale vragenlijst. Verschillende voor bepaalde leeftijdsgroepen, verschilt per
normen en jongens en meisjes. Deze sluit beter aan bij ontwikkelingspsychopathologische
ideeën, brengen de veranderede psychische problematiek van kinderen beter in kaart.
Vragenlijst vergelijken in welke mate bepaald gedrag afwijkt van zijn leeftijds- en
seksegenoten. Meerdere partijen geven hun opvatting (kind, ouders, leerkrachten etc.).
Nadeel; zeldzame stoornissen met één symptoom worden hiermee lastig opgespoord.
DSM bij psychiaters populairder
CBCL bij psychologen populairder
Diagnostiek:
- Waarom heeft dit kind deze klachten op dit moment gekregen ?
- Waarom blijven juist deze klachten en problemen bestaan ?
- Wat zegt het over dit kind en zijn gezin dat deze problemen zijn ontstaan en blijven
bestaan?
Diagnose: de aanzet om te kunnen verklaren en begrijpen wat hulpverleners zien bij een
kind. Gebruik gemaakt van;
- biopsychosociale model
- model van risicofactoren en beschermende factoren
- inzichten uit de psychologie, pedagogie, psychiatrie, of andere wetenschappen die voor
een specifiek probleem relevant zijn.
Classificatie kan eerste aanzet geven voor behandeling.
Diagnose is nodig voor toegespitste hulpverlening.
-> hulpverlener vraagt wat er aan de hand is, probeert problemen te classificeren en stelt de
3 vragen vd diagnostiek (zie hierboven).
Vaststellen van invloeden vh gezin en ouders op de problemen zijn heel belangrijk
(ontwikkeling wordt beïnvloed door het functioneren vh gezin en problemen hebben invloed
op het functioneren).
- vroege adolescentie, 11-13, kans op psychische problemen groter. Door de veranderingen
vaak meer conflicten binnen het gezin en grotere emotionele afstand.
, Diagnostische methoden:
1. Het diagnostisch gesprek
Belangrijkste instrument bij classificatie en diagnostiek.
- luisteren
- vragen stellen
- observeren (tijdens het gesprek)
Tijdens een intakegesprek wordt er een anamnese afgenomen = voorgeschiedenis
vd problemen in kaart brengen.
Hierna een diagnostisch interview = hulpverlener stelt gestandaardiseerde vragen.
2. Observeren
Doelgericht, opzettelijk en systematisch waarnemen.
Observeren tijdens het afnemen van een vragenlijst of interview of binnen een
instelling.
3. Psychodiagnostiek
Door een gespecialiseerde psycholoog met vragenlijsten, testen en
beoordelingsschalen.
- functietesten (bijv meten van intelligentie, concentratie en geheugen).
- zelf-invullijsten (in welke mate een probleem aanwezig is).
- projectieve testen (kind reageert bijv op een plaatje).
4. Lichamelijk onderzoek
Alleen door een arts, om uit te sluiten dat een psychisch probleem eigenlijk een
lichamelijk probleem is.
Betrouwbaarheid:
- interbeoordelaarsbetrouwbaarheid = verschillende onderzoekers zijn het met elkaar eens
(bijv 2 hulpverleners van een andere plek en een orthopedagoog).
- test-hertestbetrouwbaarheid = één hulpverlener doet uitspraak die gedurende een bepaalde
periode geldig is.
Validiteit:
Betrouwbare uitspraak hoeft nog niet valide (geldig / waar) te zijn.
Hulpverlener moet goed kijken naar iemands specifieke kenmerken, ontwikkelingsfase en
culturele achtergrond.
Contextafhankelijk: kinderen gedragen zich niet in elke situatie en bij iedereen hetzelfde,
gedrag is afhankelijk van de context.
jeugdigen
College 1
Hoofdstuk 2 – classificatie, diagnostiek en epidemiologie
Classificatiesystemen: worden gebruikt om gedragingen te beschrijven, te onderscheiden en
in te delen in categorieën.
Heeft een kind een diagnose gekregen? Dan; hoe ontstaan?
Classificeren = het in kaart brengen van mogelijk problematisch gedrag.
Diagnosticeren = het proberen te begrijpen en te verklaren van dat gedrag.
-> gedaan door gespecialiseerde hulpverleners.
Epidemiologisch onderzoek probeert antwoord te geven op hoeveel kinderen een stoornis
hebben = onderzoek naar het vóórkomen en de verspreiding van psychische en lichamelijke
ziekten onder de bevolking.
Epidemiologische onderzoekers proberen ook een samenhang te vinden tussen het
vóórkomen van een stoornis en specifieke factoren.
Onderzoek naar de oorzaken van een stoornis (bijv ADHD) is veel ingewikkelder doordat er
heel veel factoren in het spel zijn.
Classificatie = een persoon (of voorwerp of situatie) herkennen, er een naam aan geven, en
indelen in een categorie.
Hele dag door -> dit is een jongen, fruit, gezellig, saai, tafel.
- interpretaties zijn vaak cultuurgebonden (wanneer is een meisje een vrouw, na
ongesteldheid of bij 18 jaar?). Vooral het indelen van mensen en hun gedrag.
- (ontwikkelings)psychopathologie; psychische stoornissen worden herkend, onderscheiden
en ingedeeld. Doel = afwijkend of ‘vreemd’ gedrag goed in kaart te brengen.
Onderscheid tussen stoornissen en daar weer subgroepen van.
- classificatiesysteem helpt niet alleen onderscheid te maken, ook overeenkomsten
signaleren en oude / nieuwe verschijnselen in te delen.
Psychische aandoeningen moeilijk te bestrijden:
- nog geen duidelijke oorzaken voor gevonden
- verschil culturele en persoonlijke opvattingen bij de beoordeling van gedrag.
DSM-5, een classificatiesysteem:
Diagnostic and Statistival Manual of Mental Disorders, handbook voor psychiaters.
= omvangrijk classificatiesysteem voor psychische stoornissen, dat kan helpen bij het stelen
van diagnoses (het is dus géén diagnostisch handboek).
*Geschiedenis van de DSM
- Duitse psychiater Emil Kraepelin is de grondlegger. Maakte indeling van psychische
stoornissen, voornamelijk lichamelijk georiënteerd.
- Hierna DSM-1, jaren 50, ook aandacht voor minder ernstige stoornissen.
- DSM-3, 1980, uitgang van waarneembare kenmerken van gedrag. Hulpverleners gingen
wereldwijd dezelfde criteria gebruiken om stoornissen te categoriseren.
- DSM-5, 2014 Nederlandse versie. Afspraken die specialisten maken voor elke groep
stoornissen.
,*Uitgangspunten van de DSM
- Welke symptomen een stoornis kenmerkt (observeerbaar gedrag en innerlijke kenmerken).
Symptomen beschrijven de stoornis, ze verklaren de stoornis niet.
- Ook welk aantal symptomen in welke mate en gedurende welke termijn aanwezig moet zijn
als er sprake is van een stoornis.
- Ook moeten de symptomen een bepaalde tijd of vanaf een bepaald moment aanwezig zijn,
verschilt per stoornis.
- Ook in welke mate de stoornis iemands functioneren negatief beïnvloedt, een last is voor
zichzelf / omgeving.
*Groepen stoornissen in de DSM
* Comorbiditeit – meer stoornissen tegelijkertijd
- vaak hebben mensen meer dan 1 stoornis tegelijkertijd, kenmerken van meerdere
stoornissen = comorbiditeit (komt vaker bij kinderen voor dan bij volwassenen, omdat kids
nog in ontwikkeling zijn).
Verklaring 1; jongeren met ongezonde leefgewoonten vaak samen met externaliserende of
internaliserende stoornissen.
Verklaring 2; wetenschappers steeds verfijndere classificatiesystemen, stoornissen gaan
stapelen, maar gedrag is hetzelfde gebleven.
- psychische stoornissen vaak tegelijkertijd voor en gaan vaak samen met lichamelijke
klachten.
*Kanttekeningen bij de opzet van de DSM
,- kritiek; de DSM houdt volstrekt onvoldoende rekening met de ontwikkelingscontext waarin
een stoornis is ontstaan.
-> kenmerken kunnen veranderen als een kind ouder wordt, anders voor jongens en meisjes
etc.
- daarom het classificatiesysteem Zero to Three; ontwikkeld om het gebrek aan aandacht
voor de ontwikkeling van kinderen van 0 tot 3 te compenseren.
- kritiek; de DSM houdt te weinig rekening met de culturele context. Culturele normen en
opvattingen hebben invloed op de definitie en het vóórkomen van psychische stoornissen.
(bijv homoseksualiteit)
DSM-5 bevat categoriale (symptomen zijn wel of niet voldoende aanwezig) en dimensionale
(mate van ernst, ernst vd symptomen en hoeveelheid) indelingen.
-> symptomen zijn een beetje, middelmatig of veel aanwezig,
-> betekent dat een stoornis licht, matig of ernstig is.
CBCL = dimensionale vragenlijst. Verschillende voor bepaalde leeftijdsgroepen, verschilt per
normen en jongens en meisjes. Deze sluit beter aan bij ontwikkelingspsychopathologische
ideeën, brengen de veranderede psychische problematiek van kinderen beter in kaart.
Vragenlijst vergelijken in welke mate bepaald gedrag afwijkt van zijn leeftijds- en
seksegenoten. Meerdere partijen geven hun opvatting (kind, ouders, leerkrachten etc.).
Nadeel; zeldzame stoornissen met één symptoom worden hiermee lastig opgespoord.
DSM bij psychiaters populairder
CBCL bij psychologen populairder
Diagnostiek:
- Waarom heeft dit kind deze klachten op dit moment gekregen ?
- Waarom blijven juist deze klachten en problemen bestaan ?
- Wat zegt het over dit kind en zijn gezin dat deze problemen zijn ontstaan en blijven
bestaan?
Diagnose: de aanzet om te kunnen verklaren en begrijpen wat hulpverleners zien bij een
kind. Gebruik gemaakt van;
- biopsychosociale model
- model van risicofactoren en beschermende factoren
- inzichten uit de psychologie, pedagogie, psychiatrie, of andere wetenschappen die voor
een specifiek probleem relevant zijn.
Classificatie kan eerste aanzet geven voor behandeling.
Diagnose is nodig voor toegespitste hulpverlening.
-> hulpverlener vraagt wat er aan de hand is, probeert problemen te classificeren en stelt de
3 vragen vd diagnostiek (zie hierboven).
Vaststellen van invloeden vh gezin en ouders op de problemen zijn heel belangrijk
(ontwikkeling wordt beïnvloed door het functioneren vh gezin en problemen hebben invloed
op het functioneren).
- vroege adolescentie, 11-13, kans op psychische problemen groter. Door de veranderingen
vaak meer conflicten binnen het gezin en grotere emotionele afstand.
, Diagnostische methoden:
1. Het diagnostisch gesprek
Belangrijkste instrument bij classificatie en diagnostiek.
- luisteren
- vragen stellen
- observeren (tijdens het gesprek)
Tijdens een intakegesprek wordt er een anamnese afgenomen = voorgeschiedenis
vd problemen in kaart brengen.
Hierna een diagnostisch interview = hulpverlener stelt gestandaardiseerde vragen.
2. Observeren
Doelgericht, opzettelijk en systematisch waarnemen.
Observeren tijdens het afnemen van een vragenlijst of interview of binnen een
instelling.
3. Psychodiagnostiek
Door een gespecialiseerde psycholoog met vragenlijsten, testen en
beoordelingsschalen.
- functietesten (bijv meten van intelligentie, concentratie en geheugen).
- zelf-invullijsten (in welke mate een probleem aanwezig is).
- projectieve testen (kind reageert bijv op een plaatje).
4. Lichamelijk onderzoek
Alleen door een arts, om uit te sluiten dat een psychisch probleem eigenlijk een
lichamelijk probleem is.
Betrouwbaarheid:
- interbeoordelaarsbetrouwbaarheid = verschillende onderzoekers zijn het met elkaar eens
(bijv 2 hulpverleners van een andere plek en een orthopedagoog).
- test-hertestbetrouwbaarheid = één hulpverlener doet uitspraak die gedurende een bepaalde
periode geldig is.
Validiteit:
Betrouwbare uitspraak hoeft nog niet valide (geldig / waar) te zijn.
Hulpverlener moet goed kijken naar iemands specifieke kenmerken, ontwikkelingsfase en
culturele achtergrond.
Contextafhankelijk: kinderen gedragen zich niet in elke situatie en bij iedereen hetzelfde,
gedrag is afhankelijk van de context.
