Ouderschap
Samenvatting
Hoofdstuk 1: Perspectieven op het werken met ouders
1.1 De rol van de sociaal werker
De relatie tussen de sociaal werker en de cliënt is het fundament van de
samenwerking. De sociaal werker treedt op als een kritische vriend en streeft naar
het versterken van de eigen kracht en potenties van de cliënt. Hij zoekt een balans
tussen aan de ene kant steunen en bevestigen en aan de andere kant problemen
aan de kaart durven stellen en stimuleren, activeren en motiveren.
1.2 De betekenis van de sociale omgeving
Het sociale netwerk van het gezin is heel erg belangrijk. Kinderen worden in feite
opgevoed door de gehele maatschappij.
1.3 Zorgvuldig omgaan met ouderschap
De sociaal werker moet mildheid, erkenning en vertrouwen uitstralen naar de
ouders. Met een constructieve houding en door samen te zoeken naar steun van
anderen, helpt de sociaal werker ouders de opvoeders te worden die ze graag
willen.
1.4 De waarde van kennis over ouderschap
Sociaal werkers moeten kennis hebben over opvoeden en ouderschap. Het helpt
om te weten dat veel ouders zichzelf de schuld geven als het niet goed gaat in de
opvoeding; dat gevoelens van schaamte, machteloosheid en falen een zware last
zijn die uiteindelijk alleen maar kunnen leiden tot een isolement. Als sociaal
werker begin je als eerst met het creëren van een veilige en respectvolle context
waarbinnen ouders zich gehoord voelen. Aandacht voor wat wél goed gaat is ook
een waardevolle stap naar het gevoel een goede ouder te zijn.
1.5 Hulp bij opvoeden
Een praktische interventie is het bieden van online opvoedingsondersteuning die
de eigen kracht van ouders versterkt. Online opvoedingsondersteuning biedt een
laagdrempelige mogelijkheid om een relatie met ouders op te bouwen, waarbij het
maatwerk waar ouders vaak om vragen centraal staat.
Hoofdstuk 2: Opvoeden en sociale verantwoordelijkheid
2.2 Opvoeden als maatschappelijke verantwoordelijkheid
Ouders schakelen steeds meer en sneller de hulpverlening in. Het moderne
ouderschap wordt omschreven als een onderneming die onder invloed van
maatschappelijke veranderingsprocessen als secularisering, individualisering,
emancipatie en informalisering zeer complex is geworden. Ouders raken hierdoor
steeds meer in een isolement. In een goed functionerende civil society zijn burgers
bereid om verantwoordelijkheden rond het opvoeden en opgroeien van kinderen
met elkaar te delen in de eigen sociale netwerken en in het publieke domein.
2.2.1 Krampachtig ouderschap en modernisering
Hyperparenting= de suggestie dat elke ouder de mogelijkheid maar ook de
plicht heeft om het perfecte kind te construeren. Er heerst in Nederland een
maatschappij waarin ouders geen fouten meer kunnen maken wat betreft de
opvoeding van hun kinderen.
Drie tot elf procent van de kinderen kan in Nederland worden aangemerkt als
‘sociaal uitgesloten’. Dit betreft materiële deprivatie (geldgebrek van de
ouders), onvoldoende sociale participatie (geen deelname aan sport en cultuur,
weinig sociale contacten) en onvoldoende toegang tot sociale grondrechten (onder
andere onveilige buurt).
, 2.2.2 De pedagogische civil society als remedie
Ouders moeten meer opkomen voor hun eigen ouderschap en moeten daarbij de
overheid ondermijnen. De mening van de ouders over de opvoeding wordt niet
meer gehoord en gezien door de toegenomen bemoeienis van de experts. We
moeten streven naar meer samenwerking tussen ouders, betere verbindingen
tussen ouders en scholen, gelijkwaardigere relaties waarin ouders en
opvoedingsdeskundigen en een op preventie gerichte overheid die zich aanzienlijk
minder top-down gedraagt. Het gaat hier om het versterken van de civil society,
vooral waar die betrekking heeft op de socialisatie van kinderen en jongeren, maar
ook om de actieve rol die jeugdigen zelf in de samenleving spelen. Sociaal
kapitaal wordt gevormd door de normen, de sociale netwerken en de relaties
tussen volwassenen en kinderen die belangrijk zijn voor het opgroeien.
De moderne opvoeding is in een soort kramptoestand geraakt. De belangrijkste
oorzaak lijkt te zijn dat opvoeding langzamerhand een privéproject is geworden
waarin ouders zich persoonlijk verantwoordelijk zijn gaan voelen voor het
eindresultaat.
2.3 Opvoeden tot sociale verantwoordelijkheid
Opvoeden is niet alleen een verantwoordelijkheid die burgers meer met elkaar
zouden moeten delen. Maatschappelijk opvoeden betekent ook dat met opvoeding
een algemeen belang is gemoeid. Dat algemene belang als opvoedingsdoel heeft
meer aandacht nodig.
2.3.1 Algemeen belang als opvoedingsdoel
Westerse maatschappijen defniëren algemeen belang als het in stand houden
en ontwikkelen van de democratie. Kenmerkend daarvoor is een democratische
sociale ethiek of ‘a democratic way of life’. De kern hiervan is het erkennen van
wederzijdse belangen van individuen en groepen en van de manier waarop
mensen zichzelf associëren, hun ervaringen op elkaar afstemmen en participeren
aan gezamenlijke praktijken. Zo’n democratische vorm van samenleven
veronderstelt bijvoorbeeld dat burgers bereid zijn conficten op te lossen via
dialoog en onderhandeling. De democratie kan zelfs omschreven worden als een
samenlevingsvorm die erop is gericht om conficten tussen individuen en/of
groepen op een humane, geordende en vreedzame manier op te lossen. Een
democratische ethiek betreft ook gelijkheid en gelijkwaardigheid, sociale
verantwoordelijkheid, rechten en plichten, het verbod op discriminatie op grond
van geloof, afkomst of geaardheid en rechten van minderheden.
2.3.2 Gezinsopvoeding en democratie
- Onder invloed van algemene democratiseringsprocessen in de samenleving is
het westerse gezin gemoderniseerd;
- De machtsverschillen werden kleiner, zowel tussen de ouders onderling als
tussen ouders en kinderen;
- Persoonlijke ontwikkeling en emancipatie van gezinsleden werd belangrijker;
- Er kwam meer ruimte voor het uiten van gevoelens;
- Het gezinsmanagement veranderde van een bevelshuishouding in een
onderhandelingshuishouding.
Opvoedingsstrategieën die ouders kunnen toepassen om moraliteit bij hun kinderen
te bevorderen:
- Inductie;
- Zorgzaamheid en ondersteuning;
- Eisen stellen en grenzen stellen;
- Sociaal-moreel gedrag voorleven;
- Open democratische gezinsdiscussies en confictoplossing.
2.3.3 Democratie en ouderschapseducatie
Samenvatting
Hoofdstuk 1: Perspectieven op het werken met ouders
1.1 De rol van de sociaal werker
De relatie tussen de sociaal werker en de cliënt is het fundament van de
samenwerking. De sociaal werker treedt op als een kritische vriend en streeft naar
het versterken van de eigen kracht en potenties van de cliënt. Hij zoekt een balans
tussen aan de ene kant steunen en bevestigen en aan de andere kant problemen
aan de kaart durven stellen en stimuleren, activeren en motiveren.
1.2 De betekenis van de sociale omgeving
Het sociale netwerk van het gezin is heel erg belangrijk. Kinderen worden in feite
opgevoed door de gehele maatschappij.
1.3 Zorgvuldig omgaan met ouderschap
De sociaal werker moet mildheid, erkenning en vertrouwen uitstralen naar de
ouders. Met een constructieve houding en door samen te zoeken naar steun van
anderen, helpt de sociaal werker ouders de opvoeders te worden die ze graag
willen.
1.4 De waarde van kennis over ouderschap
Sociaal werkers moeten kennis hebben over opvoeden en ouderschap. Het helpt
om te weten dat veel ouders zichzelf de schuld geven als het niet goed gaat in de
opvoeding; dat gevoelens van schaamte, machteloosheid en falen een zware last
zijn die uiteindelijk alleen maar kunnen leiden tot een isolement. Als sociaal
werker begin je als eerst met het creëren van een veilige en respectvolle context
waarbinnen ouders zich gehoord voelen. Aandacht voor wat wél goed gaat is ook
een waardevolle stap naar het gevoel een goede ouder te zijn.
1.5 Hulp bij opvoeden
Een praktische interventie is het bieden van online opvoedingsondersteuning die
de eigen kracht van ouders versterkt. Online opvoedingsondersteuning biedt een
laagdrempelige mogelijkheid om een relatie met ouders op te bouwen, waarbij het
maatwerk waar ouders vaak om vragen centraal staat.
Hoofdstuk 2: Opvoeden en sociale verantwoordelijkheid
2.2 Opvoeden als maatschappelijke verantwoordelijkheid
Ouders schakelen steeds meer en sneller de hulpverlening in. Het moderne
ouderschap wordt omschreven als een onderneming die onder invloed van
maatschappelijke veranderingsprocessen als secularisering, individualisering,
emancipatie en informalisering zeer complex is geworden. Ouders raken hierdoor
steeds meer in een isolement. In een goed functionerende civil society zijn burgers
bereid om verantwoordelijkheden rond het opvoeden en opgroeien van kinderen
met elkaar te delen in de eigen sociale netwerken en in het publieke domein.
2.2.1 Krampachtig ouderschap en modernisering
Hyperparenting= de suggestie dat elke ouder de mogelijkheid maar ook de
plicht heeft om het perfecte kind te construeren. Er heerst in Nederland een
maatschappij waarin ouders geen fouten meer kunnen maken wat betreft de
opvoeding van hun kinderen.
Drie tot elf procent van de kinderen kan in Nederland worden aangemerkt als
‘sociaal uitgesloten’. Dit betreft materiële deprivatie (geldgebrek van de
ouders), onvoldoende sociale participatie (geen deelname aan sport en cultuur,
weinig sociale contacten) en onvoldoende toegang tot sociale grondrechten (onder
andere onveilige buurt).
, 2.2.2 De pedagogische civil society als remedie
Ouders moeten meer opkomen voor hun eigen ouderschap en moeten daarbij de
overheid ondermijnen. De mening van de ouders over de opvoeding wordt niet
meer gehoord en gezien door de toegenomen bemoeienis van de experts. We
moeten streven naar meer samenwerking tussen ouders, betere verbindingen
tussen ouders en scholen, gelijkwaardigere relaties waarin ouders en
opvoedingsdeskundigen en een op preventie gerichte overheid die zich aanzienlijk
minder top-down gedraagt. Het gaat hier om het versterken van de civil society,
vooral waar die betrekking heeft op de socialisatie van kinderen en jongeren, maar
ook om de actieve rol die jeugdigen zelf in de samenleving spelen. Sociaal
kapitaal wordt gevormd door de normen, de sociale netwerken en de relaties
tussen volwassenen en kinderen die belangrijk zijn voor het opgroeien.
De moderne opvoeding is in een soort kramptoestand geraakt. De belangrijkste
oorzaak lijkt te zijn dat opvoeding langzamerhand een privéproject is geworden
waarin ouders zich persoonlijk verantwoordelijk zijn gaan voelen voor het
eindresultaat.
2.3 Opvoeden tot sociale verantwoordelijkheid
Opvoeden is niet alleen een verantwoordelijkheid die burgers meer met elkaar
zouden moeten delen. Maatschappelijk opvoeden betekent ook dat met opvoeding
een algemeen belang is gemoeid. Dat algemene belang als opvoedingsdoel heeft
meer aandacht nodig.
2.3.1 Algemeen belang als opvoedingsdoel
Westerse maatschappijen defniëren algemeen belang als het in stand houden
en ontwikkelen van de democratie. Kenmerkend daarvoor is een democratische
sociale ethiek of ‘a democratic way of life’. De kern hiervan is het erkennen van
wederzijdse belangen van individuen en groepen en van de manier waarop
mensen zichzelf associëren, hun ervaringen op elkaar afstemmen en participeren
aan gezamenlijke praktijken. Zo’n democratische vorm van samenleven
veronderstelt bijvoorbeeld dat burgers bereid zijn conficten op te lossen via
dialoog en onderhandeling. De democratie kan zelfs omschreven worden als een
samenlevingsvorm die erop is gericht om conficten tussen individuen en/of
groepen op een humane, geordende en vreedzame manier op te lossen. Een
democratische ethiek betreft ook gelijkheid en gelijkwaardigheid, sociale
verantwoordelijkheid, rechten en plichten, het verbod op discriminatie op grond
van geloof, afkomst of geaardheid en rechten van minderheden.
2.3.2 Gezinsopvoeding en democratie
- Onder invloed van algemene democratiseringsprocessen in de samenleving is
het westerse gezin gemoderniseerd;
- De machtsverschillen werden kleiner, zowel tussen de ouders onderling als
tussen ouders en kinderen;
- Persoonlijke ontwikkeling en emancipatie van gezinsleden werd belangrijker;
- Er kwam meer ruimte voor het uiten van gevoelens;
- Het gezinsmanagement veranderde van een bevelshuishouding in een
onderhandelingshuishouding.
Opvoedingsstrategieën die ouders kunnen toepassen om moraliteit bij hun kinderen
te bevorderen:
- Inductie;
- Zorgzaamheid en ondersteuning;
- Eisen stellen en grenzen stellen;
- Sociaal-moreel gedrag voorleven;
- Open democratische gezinsdiscussies en confictoplossing.
2.3.3 Democratie en ouderschapseducatie
