Organisme - Hoorcolleges Thema 3

ORGANISME – THEMA 3: VERTEBRATA: CIRCUALTIE, UITSCHEIDING,
GESLACHTSDIFFERENTIATIE

HC7 THEMA 3 ‘VERTEBRATE’ RODE DRAAD COLLEGE
Een dierproef is een proef op levende gewervelde dieren en levende koppotigen, die hierbij ongerief
ondervinden. Het is onderzoek met een duidelijk omschreven doel. Dit is vastgelegd in de Wet op de
Dierproeven.

Vertebraten = Gewervelden
 Ontwikkeling in evolutie -> fylogenie
 Sponzen, anemonen, platwormen, rondwormen, reptielen
 Alle vertebraten zijn ook chordaten
 Andere vertebraten zijn: amfibieën, reptielen, vogels, zoogdieren, vissen

Vroege vertebraten: vissen
-Kaakloze vissen (prikken)
Parasitaire vis, grijpt vast op gewone vis en schraapt met de haaljes het vel kapot -> zuigt bloed en
weefsel naar binnen.
Kenmerken van cephalochordata en daarnaast:
 Vertebrae (=wervels)
 Hersenen + zintuigen
 Spijsverteringsorganen
 Kieuwen
 Hart
Hebben meer kieuwbogen (17/18), want deze geven later aanleiding tot de kaak, strottenhoofd,
tong, etc.




-Kraakbeenvissen (haaien en roggen)
 + kaken en kieuwbogen
 Eerste gewervelde dieren met kaken
 Skelet is van kraakbeen
 Geen kieuwdeksel, dus moet zwemmen voor ademhaling
 Geen zwemblaas dus geen drijfvermogen; vette lever
 Eerste kieuwbogen vormen kaken
 Geen middenrif -> alle dieren tot aan de zoogdieren niet. Naamgeving is dus beetje vaag, want
geen echte borst of buik
 Inwendige bevruchting: clasper (geen hoopje eieren leggen); Deze clasper wordt in het vrouwtje
gebracht, bevruchting in de eileider. Geen placenta

,-Beenvissen
Leggen wel hun eieren op een hoopje in een hol.
 Straalvinnigen (longvis, coelacanth)
Graten in de vinnen, verder geen spieren in de vinnen
 Kwastvinnigen
In hun vinnen zitten spieren die ze als pootjes kunnen bewegen ->
voorloper van de echte poten

Beenvis vs kraakbeenvis
 Verbening
 Zwemblaas (kan je lucht in op slaan)
 Schubben
 Operculum (=kieuwdeksel)

Kieuwbogen en kaken bij de vis
 Kieuwbogen bij mens en vis hetzelfde.
 Uit de kieuwbogen ontstaan o.a. de kaken en grote vaten (aorta,
longslagader enz).
 Bij de haai breken de kieuwen dus door.
 Bij de mens breekt de eerste kieuwspleet wel door, die gaat de gehoorgang (uitwendig oor)
vormen. Afgesloten door trommelvlies. Alle andere kieuwspleten blijven bij de mens gesloten.

Ontwikkeling kaken en kieuwbogen
 Van filterfeeding naar actief prooi vangen en ademen

Kieuwademhaling

, Circulatie
 Enkelvoudige circulatie
 Bloed komt binnen in het hart (zuurstofarm) -> ventrale aorta -> kieuwbogen (zuurstof opnemen
-> dorsale aorta -> over hele lichaam -> hart
 Koudbloedige dieren, dus minder zuurstof nodig (lager zuurstofgehalte in water)
 Leverpoortadersysteem: al het bloed wat afkomstig is van het darm/maag kanaal gaat eerst naar
de lever om daar ontgift te worden voordat het naar de grote circulatie gaat
 Nierpoortadersysteem: veneuzen (aderlijk;naar hart toe) bloed wordt afgevoerd via de nieren en
dan pas naar de grote circulatie.




Zwemblaas
Onderdeel maag-darmkanaal
Twee functies:
 Gasopslag
 Drijfvermogen

Zebravissen als proefdier
 Vooral voor ontwikkelingsbiologie en moleculaire biologie
 De zebravis valt als gewervelde wel onder de WoD
 Doorbraak: transparantie en GFP
Redenen:
 Relatief goedkoop te houden
 Genoom van de zebravis bekend
 Genoom heeft een grote overeenkomst met mens
 Verschillende stoffen worden via het water gemakkelijk door de zebravis opgenomen
 De zebravis plant zich gemakkelijk voort. Na drie à vier maanden is de zebravis geslachtsrijp en
produceert 100 tot 200 eicellen per week
 Doorzichtige eicellen die zich in water ontwikkelen
 Na 10 uur ontstaat de staart, na 12 uur de ogen, na 24 uur is een kloppend hart zichbaar en na 2
dagen zijn alle bouwpatronen van de ingewanden aanwezig
 DNA transcriptie en translatie van eiwitten eenvoudig aan te passen