Samenvatting HAVO Aardrijkskunde Systeem Aarde Hoofdstuk 3

Systeem Aarde
Hoofdstuk 3



De atmosfeer

 De toestand van de dampkring op een bepaald moment en voor een klein gebied, noem je
het weer
- Het klimaat is de gemiddelde toestand van het weer over een lange periode en voor
een groot gebied

 Meer dan 80% van de gassen die de dampkring vormen, tref je aan in de onderste 10
kilometer
- Samenstelling van de atmosfeer: 78,01% stkstof, 20,95% zuurstof, kleine
hoeveelheden waterdamp en koolstofdioxide
- De atmosfeer is opgebouwd uit 4 lagen, gescheiden door pauzes
 De onderste laag is de troposfeer (9-12 km dik)
 Hierin daalt de
temperatuur met
toenemende hoogte
(temperatuurgradiënt)
 De laag hierboven heet de
stratosfeer
 Hierin zit veel ozongas
dat de schadelijke
ultraviolete straling uit
het zonlicht fltreert
 De twee buitenste lagen zijn de
mesosfeer en de thermosfeer




Stralingsbalans

 Er is een evenwicht tussen de hoeveelheid straling die de aarde bereikt en de hoeveelheid
straling die de atmosfeer weer verlaat dit heet de stralingsbalans/energiebalans
- Ongeveer 30% van de zonne-energie wordt teruggekaatst en ruim 20% wordt
geadsorbeerd in de troposfeer
- De kortgolvige zonnestraling die de aarde bereikt wordt omgezet in warmte en door
de aarde als langgolvige straling teruggekaatst
 Door het broeikasefect wordt de warmte die de aarde uitstraalt als
langgolvige straling teruggekaatst

 De hoeveelheid straling die een bepaald gebied op aarde ontvangt, hangt af van de
breedteligging, het albedo en de gesteldheid van de aardoppervlakte

, - Door de bolvorming van de aarde vallen op lage breedte de zonnestralen loodrecht
in
 Hierdoor is de hoeveelheid straling per oppervlakte-eenheid groter dan op
hoge breedte
 Doordat deze zonnestralen ook een kortere weg door de dampkring
afleggen, wordt er minder energie door de lucht opgenomen

- De weerkaatsing van het zonlicht verschilt van gebied tot gebied

- Het water wordt langzamer warm en koud dan het land, dit heef 4 oorzaken:
 Het zonlicht kan dieper in het water doordringen dan het land
 Doordat water in beweging is, wordt de warmte beter verteld dan op het
land
 Het kost meer energie om water een graad in temperatuur te laten stjgen
dan land
 Bij verdamping van water gaat energie uit het water naar de damkring



Warmtetransport door wind en zeestromen

 Door lucht en water vindt er transport van warmte plaats van de evenaar naar de polen
- Door verschil in luchtdruk gaan luchtstromen van een hogedrukgebied naar een
lagedrukgebied

 Door de draaiing van de aarde wordt de corioliskracht veroorzaakt
- De wind die op een grote hoogte van de evenaar naar de polen stroomt, is op 30° zo
afgekoeld dat deze naar beneden zakt
 Als deze lucht de aardoppervlakte bereikt, stroomt een deel terug naar de
evenaar en een ander deel naar het noorden/zuiden
 De lucht die aan de aardoppervlakte van de Noordpool naar de evenaar
stroomt, ontmoet op ongeveer 60° NB de naar het noorden stromende lucht
die vanaf 30° komt
 De lucht botst en stjgt, dit heet atmosferische luchtcirculate

- Door deze circulates zijn er 7 gordels van hoge en lage luchtdruk met het bijhorende
windsysteem:
 Wet van Buys Ballot: als je met je rug naar de wind staat krijgt op het
noordelijk halfrond de wind een afwijking naar rechts en op het zuidelijk
halfrond een afwijking naar links
 Passaat: droge wind die het hele jaar uit oostelijke richtng van de
subtropische hogedrukgebieden naar de evenaar waait

- Door de schuine stand van de aardas en verschillen tussen land en zee treden er
afwijkingen op
 De zone van equatoriale lage luchtdruk, de intertropische
convergentestromen (ITCZ) verschuif met de loodrechte zonnestand mee,