Effectiever leren met leerstrategieën
Deel I Metacognitieve kennis
Metacognitie is het vermogen om na te denken over je eigen gedachten en manier van redeneren en
leren. Je kunt het beschouwen als een ‘helikopterview’: beschik je over voldoende metacognitie, dan
ben je in staat boven je eigen gedachten uit te stijgen en deze te observeren en evalueren.
Bij kinderen onder de 4 jaar is de metacognitie amper ontwikkeld: ze reageren spontaan en vanuit
impulsen. Een van de eerste tekenen dat er sprake is van metacognitie is het fenomeen dat Theory of
Mind (ToM) wordt genoemd. ToM verwijst naar het inzicht dat andere mensen er andere ideeën,
meningen, voorkeuren, gedachten, behoeften en gevoelens op kunnen nahouden dan jijzelf.
Tijdens en ook na de basisschoolleeftijd ontwikkelt de metacognitie zich steeds verder. Tegen de tijd
dat kinderen 9 jaar zijn, beschikken ze, in grote lijnen, over de capaciteit om hun eigen manier van
leren te overdenken. Wel vinden kinderen het op die leeftijd vaak nog lastig om zelfstandig een
betere strategie van leren te ontdekken of in te zetten dan ze op dat moment hanteren.
Leerlingen met bijvoorbeeld een leerstoornis vertonen vaak problemen in de metacognitieve
ontwikkeling. Anders dan verstandelijke beperkte kinderen kennen zij vaak alleen problemen op zeer
specifieke gebieden van de metacognitie, doorgaans die gebieden die te maken hebben met hun
leerstoornis. Zo hebben kinderen met dyslexie vaak alleen problemen met het aannemen van een
‘helikopterview’ op het gebied van taal. Uit onderzoek blijkt dat het trainen van bijvoorbeeld
dyslectische kinderen in het hanteren van metacognitieve kennis hun prestaties duidelijk doet
verbeteren, ook al zullen ze misschien altijd problemen houden met lezen en schrijven.
Overzien
Waaraan kun je zien dat een leerling de leerstrategie Overzien inzet? De leerling…
Kan uitleggen welke verschillende manieren er zijn om iets te leren.
Kan uitleggen welke stappen je moet nemen om iets te onthouden.
Kan uitleggen op welke manieren je het best een bepaalde taak kunt uitvoeren of een
bepaald probleem kunt oplossen.
Kan een medeleerling advies geven over hoe hij een taak het best kan aanpakken.
Een leerling die de leerstrategie Overzien gebruikt, weet welke leerstrategieën hij tot zijn beschikking
heeft om een taak uit te voeren en wanneer het verstandig is om deze in te zetten. Deze
leerstrategie helpt hem kiezen wat de juiste aanpak is voor een probleem of taak. Schiet de leerling
op dit vlak tekort, dan kan het gebeuren dat hij onder zijn kunnen presteert of er onnodig lang over
doet om iets te leren. Hij heeft dan nog niet de juiste of meest efficiënte manier van leren ontdekt.
Dit maakt Overzien een van de belangrijkste leerstrategieën.
1
Deel I Metacognitieve kennis
Metacognitie is het vermogen om na te denken over je eigen gedachten en manier van redeneren en
leren. Je kunt het beschouwen als een ‘helikopterview’: beschik je over voldoende metacognitie, dan
ben je in staat boven je eigen gedachten uit te stijgen en deze te observeren en evalueren.
Bij kinderen onder de 4 jaar is de metacognitie amper ontwikkeld: ze reageren spontaan en vanuit
impulsen. Een van de eerste tekenen dat er sprake is van metacognitie is het fenomeen dat Theory of
Mind (ToM) wordt genoemd. ToM verwijst naar het inzicht dat andere mensen er andere ideeën,
meningen, voorkeuren, gedachten, behoeften en gevoelens op kunnen nahouden dan jijzelf.
Tijdens en ook na de basisschoolleeftijd ontwikkelt de metacognitie zich steeds verder. Tegen de tijd
dat kinderen 9 jaar zijn, beschikken ze, in grote lijnen, over de capaciteit om hun eigen manier van
leren te overdenken. Wel vinden kinderen het op die leeftijd vaak nog lastig om zelfstandig een
betere strategie van leren te ontdekken of in te zetten dan ze op dat moment hanteren.
Leerlingen met bijvoorbeeld een leerstoornis vertonen vaak problemen in de metacognitieve
ontwikkeling. Anders dan verstandelijke beperkte kinderen kennen zij vaak alleen problemen op zeer
specifieke gebieden van de metacognitie, doorgaans die gebieden die te maken hebben met hun
leerstoornis. Zo hebben kinderen met dyslexie vaak alleen problemen met het aannemen van een
‘helikopterview’ op het gebied van taal. Uit onderzoek blijkt dat het trainen van bijvoorbeeld
dyslectische kinderen in het hanteren van metacognitieve kennis hun prestaties duidelijk doet
verbeteren, ook al zullen ze misschien altijd problemen houden met lezen en schrijven.
Overzien
Waaraan kun je zien dat een leerling de leerstrategie Overzien inzet? De leerling…
Kan uitleggen welke verschillende manieren er zijn om iets te leren.
Kan uitleggen welke stappen je moet nemen om iets te onthouden.
Kan uitleggen op welke manieren je het best een bepaalde taak kunt uitvoeren of een
bepaald probleem kunt oplossen.
Kan een medeleerling advies geven over hoe hij een taak het best kan aanpakken.
Een leerling die de leerstrategie Overzien gebruikt, weet welke leerstrategieën hij tot zijn beschikking
heeft om een taak uit te voeren en wanneer het verstandig is om deze in te zetten. Deze
leerstrategie helpt hem kiezen wat de juiste aanpak is voor een probleem of taak. Schiet de leerling
op dit vlak tekort, dan kan het gebeuren dat hij onder zijn kunnen presteert of er onnodig lang over
doet om iets te leren. Hij heeft dan nog niet de juiste of meest efficiënte manier van leren ontdekt.
Dit maakt Overzien een van de belangrijkste leerstrategieën.
1
