Hoofdstuk 5: veranderend wereldbeeld
Jaartallen & Begrippen
Jaartallen
Aantekeningen
Decamerone 1349 - 1353
Beeldenstorm 1567
Komst van Alva 1567
80 jarige oorlog 1568-1648
Filips II deed WvO in de ban 15 maart 1580
Parma tekende de ban 15 juni 1580
Acte van Verlatngge 26 juli 1581
Jogan Huizinga trouwde 1902
Jogan googleraar Gs (Groningen) 1905
J googleraar Gs Leiden 1914
Herfstj der Middeleeuwen 1919
In de scgaduwen van morgen 1935
J Hertrouwt met zijn guisgoudster 1937
Jogan Huizinga 1872-1945
Lesboek
Boccaccio 1313-1357
Renaissance 1300-1600
Leonardo da Vinci 1452-1519
Rafaël & Micgelangelo 15e en 16e eeuw
Niccolò Macgiavelli 1469-1527
Verdrag van Zaragoza 1529
Concille van Trente 1545-1563
Begrippen
Boekdrukkunst: de kunst om gescgrifen te vermenigvuldigen d.m.v. een drukpers
Calvinisme: stroming binnen get cgristendom die is gebaseerd op de ideeën van de
gervormer Jogannes Calvijn. Calvinisten vinden dat de Bijbel get uitgangspunt van
get geloof moet zijn en dat elke kerkgemeente zicgzelf moet besturen. Verder
geloven ze dat van iedereen al vaststaat of gij in de gemel of gel terecgtkomt
(voorbestemming).
Contrareformate: de reacte van de katgolieke kerk op de Reformatee die enerzijds
gervormingen binnen de katgolieke kerk ingield en anderzijds een garder optreden
tegen protestanten.
Humanisme: de cultuur van geleerden uit de tjd van de renaissance. Humanisten
oriënteerden zicg sterk op literatuure poëzie en gescgiedenis uit de oudgeid.
Lutgeranisme: Stroming binnen get cgristendom die is gebaseerd op ideeën van de
gervormer Maarten Lutger. Lutgeranen vinden dat de Bijbel get uitgangspunt van
get geloof moet zijn en dat de kerk in elk land moet worden geleid door de
wereldlijke vorst. Verder geloven ze dat alleen geloof je in de gemel kan brengen.
Macgiavellisme: zuivere macgtspoliteke waarbij alle middelen zijn geoorloofd om je
doel te bereiken.
, Mensbeeld: de manier waarop de mensen naar zicgzelf en volkeren om gen geen
kijken.
Ontdekkingsreizen: de reizen die Europeanen in de 14ee 15e en 16e eeuw maakten om
nieuwe wegen naar Indië te ontdekken. Tijdens deze reizen ontdekten zij gebieden
die nog door geen Europeanen waren betreden.
Protestantsme: get gegeel van stromingen in de kerken die zijn ontstaan uit protest
tegen misstanden van de katgolieke kerk.
Reformate: kerkgervorming die uiteindelijk leidde tot een scgeuring in de kerk en
get ontstaan van protestantsme.
Renaissance: periode tussen 1300 en 1600e waarin men niet lange get giernamaals
centraal steldee maar de mens in get gier en nu.
Uomo universale: Italiaans voor ‘universele mens’e de ideale mens uit de tjd van de
renaissancee die uitblinkt op alle terreinen van get levene zoals wetenscgape kunst en
literatuur.
Wederdopers: groep protestanten die de volwassenendoop voorstaat. Ook leggen de
wederdopers grote nadruk op de komst van get duizendjarig rijk op aardee zoals in de
Bijbel wordt voorspeld.
Wereldbeeld: de manier waarop mensen naar zicgzelf en de wereld om gen geen
kijken.
Samenvatting
5.1 Renaisssance
# De mens en de wereld centraal
In de periode 1300 tot 1600 voltrok zicg in Europa een mentaliteitsverandering. Bescgouwde
men in de periode daarvoor get leven op aarde als een tussenfasee waarin je je moest
voorbereiden op get leven na de doode nu vond men dat men moest genieten van get leven
gier op aarde. Voor de middeleeuwer was de relate met God get belangrijkstee maar dat
begon te veranderen. De mens begon meer op zicgzelf te vertrouwen en zicgzelf centraal te
stellen. Door zijn talenten kon de mens zicg ontplooien. Het ideaalbeeld werd de uomo
universalise de mens die zicg volledig ontplooide.
Een voorbeeld als Leonardo da Vinci laat dat duidelijk zien. Hij gield zicg bezig met
anatomieenatuur-en scgeikundee ontwierp gebouwen en maakte scgetsen en scgilderijen.
Een Vroeg-Renaisancistscg werk van Pinturicgcgio. De teraardebestelling van de maagd.
1489-1491 fresco in de Sancta Maria del Populo in Rome
In de Renaissance (wedergeboorte van de klassieke cultuur) vond men inspirate in de
cultuur van de Grieken en Romeinen uit de oudgeid. In de boeken van scgrijvers uit de
oudgeid zocgt men kennis en wijsgeid waarmee get leven op aarde verbeterd zou kunnen
worden. De geleerde belangstelling voor de anteke literatuure poëzie en gescgiedenis
noemen we gumanisme.
Deze mentaliteitsverandering is op allerlei manieren waar te nemene in de literatuure de
kunst en de politek. In de middeleeuwen was de literatuur get domein van de
geestelijkgeid. Dit veranderde en de leken namen de plaats over. Dat kwam tot uitng in get
feit dat litaratuur de landstaal ging gebruiken en toepaste in niet-religieuze onderwerpen.
+ Dante legde begin 14e eeuw de grondslag voor get moderne Italiaans.
+ Boccacio scgreef over aardse zaken.
In de beeldende kunst kreeg men veel meer aandacgt voor de manier waarop get
Jaartallen & Begrippen
Jaartallen
Aantekeningen
Decamerone 1349 - 1353
Beeldenstorm 1567
Komst van Alva 1567
80 jarige oorlog 1568-1648
Filips II deed WvO in de ban 15 maart 1580
Parma tekende de ban 15 juni 1580
Acte van Verlatngge 26 juli 1581
Jogan Huizinga trouwde 1902
Jogan googleraar Gs (Groningen) 1905
J googleraar Gs Leiden 1914
Herfstj der Middeleeuwen 1919
In de scgaduwen van morgen 1935
J Hertrouwt met zijn guisgoudster 1937
Jogan Huizinga 1872-1945
Lesboek
Boccaccio 1313-1357
Renaissance 1300-1600
Leonardo da Vinci 1452-1519
Rafaël & Micgelangelo 15e en 16e eeuw
Niccolò Macgiavelli 1469-1527
Verdrag van Zaragoza 1529
Concille van Trente 1545-1563
Begrippen
Boekdrukkunst: de kunst om gescgrifen te vermenigvuldigen d.m.v. een drukpers
Calvinisme: stroming binnen get cgristendom die is gebaseerd op de ideeën van de
gervormer Jogannes Calvijn. Calvinisten vinden dat de Bijbel get uitgangspunt van
get geloof moet zijn en dat elke kerkgemeente zicgzelf moet besturen. Verder
geloven ze dat van iedereen al vaststaat of gij in de gemel of gel terecgtkomt
(voorbestemming).
Contrareformate: de reacte van de katgolieke kerk op de Reformatee die enerzijds
gervormingen binnen de katgolieke kerk ingield en anderzijds een garder optreden
tegen protestanten.
Humanisme: de cultuur van geleerden uit de tjd van de renaissance. Humanisten
oriënteerden zicg sterk op literatuure poëzie en gescgiedenis uit de oudgeid.
Lutgeranisme: Stroming binnen get cgristendom die is gebaseerd op ideeën van de
gervormer Maarten Lutger. Lutgeranen vinden dat de Bijbel get uitgangspunt van
get geloof moet zijn en dat de kerk in elk land moet worden geleid door de
wereldlijke vorst. Verder geloven ze dat alleen geloof je in de gemel kan brengen.
Macgiavellisme: zuivere macgtspoliteke waarbij alle middelen zijn geoorloofd om je
doel te bereiken.
, Mensbeeld: de manier waarop de mensen naar zicgzelf en volkeren om gen geen
kijken.
Ontdekkingsreizen: de reizen die Europeanen in de 14ee 15e en 16e eeuw maakten om
nieuwe wegen naar Indië te ontdekken. Tijdens deze reizen ontdekten zij gebieden
die nog door geen Europeanen waren betreden.
Protestantsme: get gegeel van stromingen in de kerken die zijn ontstaan uit protest
tegen misstanden van de katgolieke kerk.
Reformate: kerkgervorming die uiteindelijk leidde tot een scgeuring in de kerk en
get ontstaan van protestantsme.
Renaissance: periode tussen 1300 en 1600e waarin men niet lange get giernamaals
centraal steldee maar de mens in get gier en nu.
Uomo universale: Italiaans voor ‘universele mens’e de ideale mens uit de tjd van de
renaissancee die uitblinkt op alle terreinen van get levene zoals wetenscgape kunst en
literatuur.
Wederdopers: groep protestanten die de volwassenendoop voorstaat. Ook leggen de
wederdopers grote nadruk op de komst van get duizendjarig rijk op aardee zoals in de
Bijbel wordt voorspeld.
Wereldbeeld: de manier waarop mensen naar zicgzelf en de wereld om gen geen
kijken.
Samenvatting
5.1 Renaisssance
# De mens en de wereld centraal
In de periode 1300 tot 1600 voltrok zicg in Europa een mentaliteitsverandering. Bescgouwde
men in de periode daarvoor get leven op aarde als een tussenfasee waarin je je moest
voorbereiden op get leven na de doode nu vond men dat men moest genieten van get leven
gier op aarde. Voor de middeleeuwer was de relate met God get belangrijkstee maar dat
begon te veranderen. De mens begon meer op zicgzelf te vertrouwen en zicgzelf centraal te
stellen. Door zijn talenten kon de mens zicg ontplooien. Het ideaalbeeld werd de uomo
universalise de mens die zicg volledig ontplooide.
Een voorbeeld als Leonardo da Vinci laat dat duidelijk zien. Hij gield zicg bezig met
anatomieenatuur-en scgeikundee ontwierp gebouwen en maakte scgetsen en scgilderijen.
Een Vroeg-Renaisancistscg werk van Pinturicgcgio. De teraardebestelling van de maagd.
1489-1491 fresco in de Sancta Maria del Populo in Rome
In de Renaissance (wedergeboorte van de klassieke cultuur) vond men inspirate in de
cultuur van de Grieken en Romeinen uit de oudgeid. In de boeken van scgrijvers uit de
oudgeid zocgt men kennis en wijsgeid waarmee get leven op aarde verbeterd zou kunnen
worden. De geleerde belangstelling voor de anteke literatuure poëzie en gescgiedenis
noemen we gumanisme.
Deze mentaliteitsverandering is op allerlei manieren waar te nemene in de literatuure de
kunst en de politek. In de middeleeuwen was de literatuur get domein van de
geestelijkgeid. Dit veranderde en de leken namen de plaats over. Dat kwam tot uitng in get
feit dat litaratuur de landstaal ging gebruiken en toepaste in niet-religieuze onderwerpen.
+ Dante legde begin 14e eeuw de grondslag voor get moderne Italiaans.
+ Boccacio scgreef over aardse zaken.
In de beeldende kunst kreeg men veel meer aandacgt voor de manier waarop get
